Gắn kết, cùng nhau thích ứng với biến động thời cuộc
Ngày 2/11, sau khi tới Thái Lan, Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc đã dự phiên họp toàn thể Hội nghị Cấp cao ASEAN lần thứ 35 với chủ đề “Đẩy mạnh quan hệ đối tác vì sự bền vững”, cùng các nhà lãnh đạo ASEAN tập trung thảo luận định hướng và biện pháp hướng tới xây dựng một Cộng đồng ASEAN bền vững vì người dân.
Đây là hội nghị cấp cao cuối cùng trong năm 2019 mà nước chủ nhà Thái Lan chủ trì trước khi bàn giao chức Chủ tịch luân phiên ASEAN cho Việt Nam vào năm 2020. Cùng ngày, Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc đã có cuộc hội kiến với Tổng Thư ký Liên Hiệp Quốc Antonio Guterres; dự lễ công bố, khai trương các đường bay mới của Vietnam Airlines và Vietjet; chứng kiến lễ trao biên bản ghi nhớ hợp tác đầu tư giữa Tổng Công ty Điện lực dầu khí Việt Nam và Công ty Năng lượng B.Grimm (Thái Lan)…
Ngày 4/11, sau lễ bế mạc Hội nghị sẽ diễn ra lễ chuyển giao vai trò Chủ tịch ASEAN từ Thái Lan sang Việt Nam. Tại đây, Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc sẽ có phát biểu giới thiệu cụ thể về chủ đề, một số định hướng lớn của Việt Nam trong năm ASEAN 2020. Đồng thời, logo năm ASEAN 2020 và video ngắn giới thiệu về Năm Chủ tịch ASEAN 2020 của Việt Nam cũng sẽ được trình chiếu.
Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc tại Phiên toàn thể Hội nghị cấp cao ASEAN lần thứ 35. Ảnh: TTXVN.
Cùng hành động gìn giữ hòa bình
Ngày 2/11, tại Bangkok, trong cuộc hội kiến với Tổng Thư ký Liên Hiệp Quốc (LHQ) Antonio Guterres, Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc khẳng định Việt Nam ủng hộ chủ nghĩa đa phương và quyết tâm thực hiện các Mục tiêu phát triển bền vững của LHQ và Thoả thuận Paris về ứng phó với biến đổi khí hậu. Hai nhà lãnh đạo nhất trí sẽ tăng cường các hoạt động hợp tác, kết nối giữa ASEAN và LHQ trong năm Việt Nam đảm nhiệm vai trò Chủ tịch ASEAN 2020 và nhiệm kỳ Uỷ viên không thường trực Hội đồng Bảo an LHQ trong 2 năm tới. Tổng Thư ký LHQ đã vui vẻ nhận lời mời của Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc thăm Việt Nam nhân dịp dự Hội nghị Cấp cao ASEAN năm tới. Thủ tướng cũng khẳng định Việt Nam ủng hộ nỗ lực của Tổng Thư ký Antonio Guterres trong việc cải tổ hệ thống phát triển của LHQ và Việt Nam sẵn sàng tiếp tục có những đóng góp tích cực hơn nữa vào các hoạt động gìn giữ hoà bình, ủng hộ sáng kiến của Tổng Thư ký LHQ về “Hành động vì hoạt động gìn giữ hoà bình”.
Về tình hình Biển Đông, Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc và Tổng thư ký LHQ Antonio Guterres chia sẻ quan điểm về việc cần đảm bảo hoà bình, ổn định, tự do, an ninh hàng hải và hàng không. Các nước ASEAN và Trung Quốc cần sớm đạt được Bộ quy tắc ứng xử bên trên Biển Đông trên tinh thần đảm bảo tôn trọng luật pháp quốc tế và Công ước của LHQ về Luật Biển. Tổng Thư ký LHQ Antonio Guterres bày tỏ tình cảm sâu sắc với Việt Nam trong những năm tháng đấu tranh giải phóng dân tộc trước kia, nhất là Việt Nam đi tiên phong trong xoá đói giảm nghèo và thực hiện các mục tiêu phát triển bền vững. Tổng Thư ký Antonio Guterres mong muốn Việt Nam đóng góp tích cực hơn nữa cho nỗ lực gìn giữ hoà bình của LHQ, cũng như đi đầu trong ứng phó thành công với biến đổi khí hậu, nước biển dâng…
Cũng trong ngày 2/11, tại Bangkok, nhân dịp dự Hội nghị Cấp cao ASEAN 35, Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc dự lễ công bố, khai trương các đường bay mới của Vietnam Airlines và Vietjet, hai hãng hàng không của Việt Nam có mạng đường bay rộng nhất tới Thái Lan. Đây được xem là dấu mốc phát triển trong quan hệ hợp tác hàng không giữa hai quốc gia láng giềng Đông Nam Á có ngành du lịch phát triển.
Cùng ngày, Thủ tướng đã chứng kiến lễ trao biên bản ghi nhớ hợp tác đầu tư giữa Tổng Công ty Điện lực dầu khí Việt Nam và Công ty Năng lượng B.Grimm (Thái Lan); chứng kiến lễ trao biên bản ghi nhớ hợp tác đầu tư giữa UBND tỉnh Ninh Thuận và Tập đoàn Gulf về nghiên cứu đề xuất đầu tư dự án điện khí LNG Cà Ná.
Liên kết vì sự phát triển bền vững
Kể từ khi thành lập cho đến thời điểm ASEAN chính thức trở thành cộng đồng vào ngày 31/12/2015 với mục tiêu: Là một cộng đồng “gắn kết về chính trị, liên kết về kinh tế, chia sẻ các trách nhiệm xã hội, hướng tới người dân, lấy người dân làm trung tâm”, dựa trên nền tảng pháp lý là Hiến chương ASEAN và Tầm nhìn cộng đồng ASEAN 2025, các nước ASEAN đã đồng thời phát huy vai trò trung tâm trong một trật tự khu vực mở, minh bạch và dựa trên luật lệ, nhằm mục tiêu duy trì hòa bình, an ninh, ổn định và phát triển tại khu vực.
Năm 2019, ASEAN tiếp tục đẩy mạnh hợp tác và liên kết dưới tinh thần chủ đề “Thúc đẩy quan hệ đối tác vì sự bền vững” với mục tiêu gia tăng tính bền vững trên cả 3 trụ cột cộng đồng ASEAN, gắn kết các mục tiêu phát triển của ASEAN với các mục tiêu phát triển bền vững của LHQ; đẩy mạnh quan hệ đối tác, mở rộng kết nối và tăng cường vai trò trung tâm của ASEAN trong cấu trúc khu vực, nâng cao năng lực cạnh tranh và thích ứng của ASEAN trước các biến động của tình hình, tranh thủ thời cơ của cách mạng công nghiệp 4.0...
Về chính trị - an ninh, trong năm 2019, các quốc gia đã tập trung bàn thảo để làm sao nâng cao năng lực của ASEAN xử lý các thách thức an ninh như khủng bố, tội phạm xuyên quốc gia và an ninh mạng; tăng năng lực ngoại giao phòng ngừa, thúc đẩy hợp tác quản lý biên giới, hợp tác biển, hợp tác ngoại giao và quốc phòng, an ninh bền vững...
Trong lĩnh vực kinh tế, các quốc gia đã tập trung vào số hóa ASEAN, thích ứng với cách mạng công nghiệp 4.0, tăng cường kết nối, thuận lợi hóa thương mại, dịch vụ, đầu tư, phát triển kinh tế bền vững, hoàn tất đàm phán RCEP, gắn kết các sáng kiến kết nối trong khu vực; Về văn hóa-xã hội, đã thúc đẩy hợp tác hướng đến người dân và đảm bảo an ninh con người thông qua các chương trình hợp tác về phúc lợi xã hội, ứng phó thiên tai khẩn cấp, thúc đẩy giáo dục suốt đời, đề cao bản sắc văn hóa ASEAN, gắn kết các tầng lới nhân dân cả trong và ngoài khu vực…
Trong quan hệ đối ngoại, ASEAN tiếp tục triển khai chính sách đối ngoại rộng mở, nỗ lực duy trì quan hệ cân bằng với các đối tác, chủ động củng cố các cơ chế do ASEAN chủ trì, đóng góp tăng cường cấu trúc khu vực mở, minh bạch, dựa trên luật lệ với ASEAN đóng vai trò trung tâm. Các đối tác tiếp tục bày tỏ coi trọng vai trò trung tâm của ASEAN, cam kết hỗ trợ ASEAN xây dựng Cộng đồng, thúc đẩy kết nối, tôn trọng Luật pháp quốc tế trong hợp tác ứng phó với các thách thức đối với an ninh, hòa bình khu vực. Đến nay đã có 91 nước cử Đại sứ tại ASEAN và 53 Ủy ban ASEAN tại nước thứ ba đi vào hoạt động.
Bên cạnh những tiến triển trong hợp tác nội khối cũng như trong quan hệ giữa ASEAN với các đối tác, vẫn còn những khó khăn, thách thức mà ASEAN phải đối mặt. Các điểm nóng (Biển Đông, người Rohingya ở Bang Rakhine...) tiếp tục thu hút sự can dự của bên ngoài vào khu vực và thách thức vai trò của xử lý khủng hoảng, thử thách đoàn kết, thống nhất của ASEAN. Sự gia tăng cạnh tranh, cọ xát giữa các nước lớn, một mặt tạo dư địa cho ASEAN, nhưng mặt khác, cũng đặt vai trò trung tâm của ASEAN và các cơ chế do ASEAN dẫn dắt trước những thách thức mới. Liên kết kinh tế nội khối ASEAN còn lỏng lẻo, tiến trình đàm phán Hiệp định Đối tác kinh tế toàn diện (RCEP) còn khó khăn.
Trong bối cảnh ấy, kể từ khi chính thức gia nhập ASEAN ngày 28/7/1995, Việt Nam đã có nhiều đóng góp quan trọng, chủ động và tích cực cho sự phát triển và lớn mạnh của ASEAN.
Trong đó, Việt Nam đã tích cực đóng góp thúc đẩy quá trình mở rộng và hoàn tất ý tưởng ASEAN bao gồm 10 quốc gia ở Đông Nam Á; phối hợp cùng các nước thành viên xây dựng những định hướng, quyết sách quan trọng của ASEAN...
Trong hội nhập kinh tế khu vực, Việt Nam là một trong hai nước có tỷ lệ thực hiện cao nhất các cam kết trong kế hoạch tổng thể xây dựng cộng đồng kinh tế ASEAN (AEC) (với tỉ lệ 95,5%, đứng thứ hai sau Singapore). Việt Nam cũng tích cực tham gia thúc đẩy xây dựng/triển khai các thỏa thuận hợp tác kinh tế nội khối và giữa ASEAN với các đối tác; đóng góp các sáng kiến hợp tác trên các lĩnh vực như hỗ trợ các doanh nghiệp vừa, nhỏ và siêu nhỏ; thuận lợi thương mại, phát triển thương mại điện tử, tăng cường kết nối và thu hẹp khoảng cách phát triển trong ASEAN. Chúng ta tham gia và đề xuất những sáng kiến hợp tác thiết thực hướng tới người dân, trong đó có các nội dung về phúc lợi xã hội, hỗ trợ các đối tượng yếm thế, giáo dục, y tế, phòng chống dịch bệnh, bảo vệ môi trường, ứng phó biến đổi khí hậu… đồng thời tích cực đẩy mạnh tuyên truyền, quảng bá về ASEAN trong người dân.
Theo luân phiên, Việt Nam sẽ đảm nhận vai trò Chủ tịch ASEAN vào năm 2020 - năm bản lề trong triển khai kế hoạch hiện thực hóa Tầm nhìn ASEAN 2025 và cũng là dịp kỷ niệm tròn 25 năm Việt Nam gia nhập ASEAN. Đồng thời, ta đã tiếp nhận vai trò điều phối quan hệ ASEAN - Nhật Bản (từ tháng 8/2018) và vừa tổ chức thành công Diễn đàn ASEAN – Nhật Bản và Ngày ASEAN – Nhật Bản (Hà Nội, 03 - 04/6/2019). Hiện nay, ta đang tích cực tham vấn các nước ASEAN và các đối tác để làm sao hiện thực hóa các ưu tiên và sáng kiến cho Năm Chủ tịch ASEAN 2020. Theo đó, chủ đề và các ưu tiên của Năm Chủ tịch ASEAN 2020 sẽ bảo đảm nhất quán với các ưu tiên ASEAN trong giai đoạn hiện nay, đồng thời tiếp nối ưu tiên của các năm Chủ tịch trước, tập trung vào thúc đẩy gắn kết nội khối và khả năng thích ứng của ASEAN trước những biến động của thời cuộc.
Việt Nam luôn đề cao đoàn kết, thống nhất trong ASEAN, xây dựng và phát huy giá trị các công cụ và cơ chế bảo đảm an ninh khu vực, thúc đẩy xây dựng lòng tin và chia sẻ các chuẩn mực ứng xử trong khu vực, củng cố vai trò trung tâm của ASEAN thông qua các cơ chế, diễn đàn do ASEAN chủ trì như (Cấp cao Đông Á-EAS, Diễn đàn khu vực ASEAN- ARF, Hội nghị Bộ trưởng Quốc phòng ASEAN mở rộng - ADMM+ ...); tích cực đóng góp vào các nỗ lực chung của ASEAN ứng phó với các vấn đề tác động đến hòa bình, an ninh khu vực, trong đó có Biển Đông.
