Gánh nặng chi phí y tế toàn cầu

Lạm phát y tế lan rộng

Theo báo cáo Toàn cảnh Y tế 2025 của Tổ chức hợp tác và phát triển kinh tế (OECD), các nước thành viên OECD hiện dành trung bình khoảng 9,3% GDP cho y tế, cao hơn đáng kể so với mức 8,8% trước đại dịch năm 2019. OECD cho biết chi tiêu y tế hiện chiếm gần 1/10 tổng sản lượng kinh tế tại nhiều quốc gia phát triển, trong bối cảnh nhu cầu chăm sóc sức khỏe tiếp tục gia tăng do già hóa dân số, bệnh mãn tính, thiếu hụt nhân lực y tế và chi phí công nghệ điều trị hiện đại ngày càng đắt đỏ.

Mỹ tiếp tục là quốc gia chi nhiều nhất cho y tế với khoảng 17,2% GDP, tương đương gần 14.900 USD/người mỗi năm, trong khi Thụy Sĩ, Na Uy và Đức cũng nằm trong nhóm quốc gia chi nhiều cho y tế nhất châu Âu. Cùng lúc, gánh nặng tài chính đang ngày càng chuyển sang người dân khi các hộ gia đình tại OECD phải tự chi trả gần 20% tổng chi phí y tế. OECD cảnh báo những hệ thống phụ thuộc quá nhiều vào tiền túi của người dân dễ làm gia tăng bất bình đẳng trong tiếp cận dịch vụ chăm sóc sức khỏe, đặc biệt tại một số quốc gia Đông Âu nơi nhiều hộ gia đình phải chi một phần lớn thu nhập cho y tế.

Chi phí thuốc men và điều trị ngoại trú hiện là nguyên nhân chính khiến nhiều hộ gia đình chịu áp lực tài chính trong chăm sóc sức khỏe. Trong bối cảnh lạm phát kéo dài và dân số già hóa nhanh, các chuyên gia cho rằng gánh nặng chi trả y tế của người dân nhiều khả năng sẽ còn tiếp tục gia tăng trong những năm tới.

Không chỉ châu Âu và Bắc Mỹ, khu vực châu Á – Thái Bình Dương cũng đang bước vào thời kỳ lạm phát y tế hai chữ số. Báo cáo Xu hướng chi phí Y tế toàn cầu 2026 của tập đoàn tư vấn Willis Towers Watson (WTW) dự báo chi phí y tế tại khu vực này sẽ tăng trung bình khoảng 14% trong năm 2026, mức cao nhất thế giới và gần gấp đôi châu Âu. Trong đó, Singapore được dự báo có mức tăng cao nhất, khoảng 16,9%. Philippines và Malaysia lần lượt ở mức 16,1% và 15,7%, trong khi Việt Nam khoảng 12,3%.

Theo WTW, công nghệ y tế mới đang là động lực lớn nhất của lạm phát y tế. Khoảng 77% doanh nghiệp bảo hiểm tham gia khảo sát cho rằng các công nghệ điều trị hiện đại như thuốc sinh học, liệu pháp gene, ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) trong y tế hay thuốc giảm cân thế hệ mới đang đẩy chi phí chăm sóc sức khỏe tăng mạnh trên toàn cầu.

Đáng chú ý, ung thư đang trở thành nhóm bệnh tốn kém nhất đối với các công ty bảo hiểm. Khoảng 58% doanh nghiệp bảo hiểm tại châu Á cho biết ung thư là nguyên nhân lớn nhất khiến chi phí y tế leo thang, trong khi hơn 80% ghi nhận tỷ lệ ung thư ở người dưới 40 tuổi đang gia tăng.

Tại Mỹ, chi phí bảo hiểm y tế cũng đang tăng mạnh. Phí bảo hiểm Obamacare trung bình có thể tăng từ 888 USD năm 2025 lên khoảng 1.904 USD trong năm 2026, gần như gấp đôi chỉ sau một năm. Khảo sát của Quỹ Kaiser Family Foundation (KFF) cho thấy khoảng 25% người tham gia bảo hiểm cho biết họ có thể từ bỏ bảo hiểm nếu chi phí tiếp tục leo thang. Ông Larry Levitt - chuyên gia chính sách y tế của KFF, nhận định: “Người tham gia Obamacare sẽ chào đón bất kỳ hình thức giảm phí nào nếu nó xuất hiện”. Trong khi đó, bà Julie Utterback - chuyên gia của công ty phân tích tài chính Morningstar, cảnh báo rằng còn quá sớm để lạc quan, dù chi phí y tế tại Mỹ gần đây đã có dấu hiệu hạ nhiệt sau nhiều năm tăng nóng.

Lời giải cho bài toán chi phí

Trước áp lực chi phí ngày càng lớn, nhiều quốc gia đang chuyển hướng sang chi hiệu quả hơn. Theo OECD, các chính phủ hiện tập trung vào 4 giải pháp chính gồm tăng đầu tư cho y tế, ưu tiên phân bổ ngân sách cho chăm sóc sức khỏe, điều chỉnh lại vai trò chi trả giữa nhà nước và khu vực tư nhân, đồng thời cắt giảm các khoản chi lãng phí trong hệ thống. Bên cạnh đó, nhiều tổ chức quốc tế cũng nhấn mạnh vai trò của y tế cơ sở và chăm sóc sức khỏe ban đầu.

Trên thực tế, nhiều nước đang tăng đầu tư cho phòng bệnh, sàng lọc sớm và quản lý bệnh mãn tính. Đây được xem là cách giảm chi phí lâu dài đối với các bệnh tốn kém như ung thư, tim mạch, tiểu đường hay bệnh hô hấp.

OECD cũng khuyến nghị các nước cắt giảm chi tiêu lãng phí. Giảm sai sót điều trị, kiểm soát kê đơn không cần thiết, tăng dùng các loại thuốc có cùng hoạt chất với thuốc gốc nhưng giá rẻ hơn và đánh giá hiệu quả công nghệ y tế trước khi chi trả là những biện pháp có thể giúp tiết kiệm đáng kể ngân sách.

Một giải pháp khác là mở rộng sử dụng công nghệ một cách có chọn lọc. Sau đại dịch, khám bệnh từ xa, hồ sơ sức khỏe điện tử và quản lý dữ liệu y tế được nhiều nước thúc đẩy để giảm tải bệnh viện, rút ngắn thời gian chờ và tiết kiệm chi phí vận hành.

Với khu vực doanh nghiệp, một số doanh nghiệp áp dụng đồng chi trả hoặc đồng bảo hiểm để khuyến khích người lao động sử dụng dịch vụ y tế hợp lý hơn. Tuy nhiên, cách làm này cũng cần thận trọng, bởi nếu phần chi trả của người lao động quá cao, người bệnh có thể trì hoãn điều trị hoặc bỏ qua chăm sóc cần thiết.

Áp lực chi phí y tế hiện không còn là vấn đề riêng của ngành y, mà đã trở thành thách thức kinh tế – xã hội trên phạm vi toàn cầu. Trong bối cảnh dân số già hóa, bệnh mãn tính gia tăng và công nghệ điều trị ngày càng đắt đỏ, các quốc gia sẽ phải tìm cách xây dựng một hệ thống y tế bền vững hơn, vừa đảm bảo khả năng tiếp cận dịch vụ chăm sóc sức khỏe, vừa giảm gánh nặng tài chính cho người dân.