Giá cacao, cà phê biến động mạnh

Thị trường biến động

Giá cà phê arabica thế giới từng vượt mốc khoảng 7,9 USD/kg vào đầu năm 2025, mức cao nhất từng được ghi nhận trên thị trường quốc tế. Có thời điểm hợp đồng cà phê arabica trên Sàn giao dịch liên lục địa của Mỹ (ICE) tăng lên khoảng 8,1 USD/kg, tăng gần 15% chỉ trong chưa đầy một tháng. Trong khi đó, robusta, loại cà phê chủ yếu dùng cho cà phê espresso và cà phê hòa tan cũng tăng lên tới 5.609 USD/tấn.

Đến tháng 5/2026, giá cà phê thế giới vẫn biến động mạnh. Theo dữ liệu từ nền tảng phân tích thị trường hàng hóa Barchart (Mỹ), hợp đồng robusta giao tháng 7/2026 dao động quanh mức 3.472 USD/tấn, còn arabica ở khoảng 6 USD/kg. Dù giảm nhẹ trong phiên giao dịch gần nhất, giá cà phê hiện vẫn duy trì ở mức cao so với mặt bằng trung bình nhiều năm trước.

Các chuyên gia cho rằng nguyên nhân lớn nhất khiến giá cà phê tăng mạnh là tình trạng thiếu hụt nguồn cung toàn cầu. Brazil, quốc gia sản xuất gần một nửa lượng arabica của thế giới, hiện gần như đã bán hết lượng hàng tồn kho. Theo các giao dịch được ghi nhận, khoảng 70–80% vụ arabica hiện tại của Brazil đã được tiêu thụ, thậm chí một số ước tính cho rằng con số thực tế có thể lên tới 80–90%.

Không chỉ Brazil, nhiều quốc gia sản xuất lớn khác cũng đang chịu áp lực thời tiết nghiêm trọng. Tại Việt Nam, nước sản xuất robusta lớn nhất thế giới, thời tiết khô hạn tại Tây Nguyên làm dấy lên lo ngại về sản lượng. Công ty dự báo thời tiết Vaisala cho biết lượng mưa tại khu vực này xuất hiện không đồng đều và chưa đủ để hỗ trợ quá trình phát triển trái cà phê. Giới giao dịch quốc tế cũng lo ngại hiện tượng El Niño có thể làm chậm mùa mưa tại Brazil và tiếp tục ảnh hưởng tiêu cực tới niên vụ tiếp theo.

Theo nghiên cứu của tổ chức khí hậu Climate Central (Mỹ) công bố đầu năm 2026, 5 quốc gia sản xuất cà phê lớn nhất thế giới, chiếm khoảng 75% nguồn cung toàn cầu, hiện có thêm trung bình 57 ngày nắng nóng ảnh hưởng tới cây cà phê mỗi năm do biến đổi khí hậu. Đặc biệt, giống arabica phát triển kém khi nhiệt độ vượt 30 độ C. Ông Dejene Dadi – Tổng giám đốc Liên hiệp Hợp tác xã Cà phê Oromia (Ethiopia), cho biết nông dân nước này đã bắt đầu cảm nhận rõ tác động của nắng nóng cực đoan khi cây cho ít quả hơn và dễ mắc bệnh hơn.

Trong khi đó, thị trường cacao cũng trải qua giai đoạn biến động mạnh chưa từng có. Theo dữ liệu của nền tảng dữ liệu kinh tế và thị trường tài chính quốc tế Trading Economics, giá cacao từng vượt mốc 12.000 USD/tấn trong năm 2024, mức cao kỷ lục trong lịch sử giao dịch hàng hóa nông sản. Dù hiện nay giá đã hạ nhiệt về vùng khoảng 4.100–4.300 USD/tấn, mặt bằng giá vẫn cao hơn nhiều so với giai đoạn trước khủng hoảng nguồn cung.

Nguyên nhân chủ yếu đến từ tình trạng thiếu hụt sản lượng tại Tây Phi, khu vực chiếm phần lớn nguồn cung cacao toàn cầu. Bờ Biển Ngà và Ghana liên tục đối mặt với hạn hán, mưa thất thường, dịch bệnh sưng chồi trên cây cacao và tình trạng cây cacao già cỗi khiến sản lượng suy giảm trong nhiều năm liên tiếp.

Sản lượng cacao của nước sản xuất cacao lớn nhất thế giới Bờ Biển Ngà đã giảm liên tục trong ba mùa vụ gần đây trước khi có dấu hiệu phục hồi trong niên vụ 2025/26. Theo dự báo mới nhất của Hội đồng Cà phê và Cacao Bờ Biển Ngà (CCC), sản lượng cacao nước này có thể đạt 2–2,1 triệu tấn trong niên vụ hiện tại, tăng khoảng 10,5% so với mùa trước.

Giải pháp thích nghi

Brazil đang đẩy mạnh mở rộng diện tích trồng robusta và conilon (dòng cà phê có khả năng chịu nhiệt tốt) để đáp ứng nhu cầu cà phê toàn cầu. Tại bang Minas Gerais, sản lượng robusta năm 2026 dự kiến đạt hơn 602.000 bao loại 60kg, tăng tới 94% so với năm 2020, trong khi bang Mato Grosso cũng ghi nhận sản lượng gần tăng gấp đôi chỉ sau vài năm. Giới chuyên gia cho rằng robusta ngày càng được ưu tiên nhờ khả năng chịu nhiệt tốt hơn arabica, khiến nhiều quốc gia sản xuất cà phê phải chuyển dần sang các giống cây thích nghi tốt hơn với biến đổi khí hậu và thời tiết cực đoan.

Ngoài Brazil, Ethiopia cũng đang triển khai nhiều biện pháp thích ứng với biến đổi khí hậu. Liên hiệp Hợp tác xã Cà phê Oromia (OCFCU) đã phát bếp tiết kiệm năng lượng cho nông dân nhằm hạn chế phá rừng lấy củi, qua đó bảo vệ các khu vực cây che bóng tự nhiên vốn rất quan trọng đối với giống arabica nhạy cảm với nắng nóng và nhiệt độ cao.

Nhiều doanh nghiệp thực phẩm và đồ uống đang điều chỉnh chiến lược để thích ứng với biến động giá cacao. Sau khi giá cacao giảm mạnh từ đỉnh cuối năm 2024, nhiều hãng bắt đầu quay lại sử dụng sôcôla truyền thống với hàm lượng cacao cao hơn. Brazil cũng siết chặt tiêu chuẩn sản phẩm khi yêu cầu các loại ghi nhãn “sôcôla đen” phải chứa tối thiểu 35% cacao, đưa tiêu chuẩn nước này tiến gần hơn với châu Âu và Bắc Mỹ.

Các tổ chức quốc tế cho rằng giải pháp lâu dài quan trọng nhất là tăng đầu tư cho nông nghiệp thích ứng với biến đổi khí hậu. Hiện các nông hộ nhỏ sản xuất khoảng 60–80% lượng cà phê toàn cầu nhưng chỉ nhận được khoảng 0,36% nguồn tài chính cần thiết để thích ứng khí hậu. Vì vậy, nhiều chuyên gia khuyến nghị các quốc gia cần đầu tư mạnh hơn vào giống cây chịu nhiệt, hệ thống tưới tiết kiệm nước và hỗ trợ tài chính cho nông dân nhằm ổn định nguồn cung cà phê và cacao trong dài hạn.

Giá cacao và cà phê tăng mạnh cho thấy thị trường nông sản toàn cầu đang chịu áp lực lớn từ biến đổi khí hậu và thiếu hụt nguồn cung. Giới chuyên gia cho rằng các quốc gia và doanh nghiệp sẽ phải đẩy nhanh quá trình thích ứng để ổn định sản xuất và chuỗi cung ứng trong những năm tới.