Già hóa dân số mở ra dư địa phát triển ngành dịch vụ mới
Già hóa dân số đặt ra yêu cầu cấp thiết về chăm sóc sức khỏe, bảo đảm thu nhập và nâng cao chất lượng sống cho người cao tuổi. Song, xu hướng này cũng mở ra dư địa phát triển những ngành dịch vụ mới, hình thành hệ sinh thái kinh tế bạc gắn với bảo đảm an sinh xã hội.
Sáng 29/10, Bảo hiểm xã hội (BHXH) TPHCM phối hợp với Tạp chí Kinh tế - Tài chính (Bộ Tài chính) tổ chức tọa đàm “Phát triển kinh tế bạc - kiến tạo trụ cột an sinh bền vững”, nhằm trao đổi giải pháp thích ứng với xu hướng già hóa dân số, phát triển dịch vụ chăm sóc người cao tuổi gắn với hệ thống an sinh xã hội.
Theo ông Nguyễn Duy Hiểu - Phó Giám đốc BHXH TPHCM, để già hóa dân số trở thành cơ hội phát triển thay vì áp lực an sinh, cần hướng đến hai trụ cột quan trọng là bảo đảm dòng tiền hưu trí bền vững và chăm sóc sức khỏe tốt nhất cho người cao tuổi.
Việc triển khai đồng bộ chính sách BHXH, bảo hiểm y tế (BHYT) cùng các dịch vụ liên quan sẽ giúp chủ động thích ứng với già hóa dân số, biến thách thức thành cơ hội phát triển.
Tuy nhiên, ông Hiếu cho rằng: “Chăm sóc sức khỏe người cao tuổi không chỉ mang ý nghĩa nhân văn mà còn góp phần tạo thêm nguồn lực cho nền kinh tế và xã hội trong tương lai. Trong đó, kinh tế bạc cần hướng đến hai trụ cột là bảo đảm dòng tiền hưu trí bền vững và chăm sóc sức khỏe tốt nhất cho người cao tuổi”.
Thông tin về sự thay đổi trong cơ cấu dân số hiện nay, BS.CKII Đào Văn Sinh - Trưởng đại diện Văn phòng Bộ Y tế tại TPHCM cho biết, Việt Nam đang bước vào giai đoạn chuyển đổi nhân khẩu học với tốc độ già hóa thuộc nhóm nhanh trên thế giới.
Việt Nam bắt đầu giai đoạn già hóa dân số từ năm 2011, khi tỷ trọng người từ 65 tuổi trở lên chiếm 7% tổng dân số. Đến năm 2021, nhóm dân số này đạt khoảng 8,16 triệu người, tương đương 8,3% dân số.
Theo dự báo, Việt Nam sẽ chính thức bước vào giai đoạn dân số già vào năm 2036, khi tỷ trọng người từ 65 tuổi trở lên đạt 14%. Số người cao tuổi dự kiến tăng lên khoảng 16,8 triệu người vào năm 2039 và 25,2 triệu người vào năm 2069.
Tốc độ già hóa nhanh đặt ra yêu cầu đổi mới hệ thống chăm sóc sức khỏe và an sinh xã hội. Người cao tuổi thường mắc nhiều bệnh cùng lúc, cần điều trị dài hạn, phục hồi chức năng và hỗ trợ trong sinh hoạt hằng ngày. Vì vậy, nếu hệ thống y tế chủ yếu tập trung vào khám, chữa bệnh tại bệnh viện sẽ khó đáp ứng đầy đủ nhu cầu ngày càng đa dạng.
Các dịch vụ chăm sóc tại nhà, phục hồi chức năng, chăm sóc dài hạn và hỗ trợ sinh hoạt cần được phát triển song song với hệ thống khám, chữa bệnh. Đây cũng là những lĩnh vực có khả năng hình thành thị trường dịch vụ mới, đáp ứng nhu cầu thực tế của người cao tuổi và gia đình.
Theo ông Sinh, các chủ trương, chính sách mới đang từng bước được triển khai trong thực tiễn. Tính đến ngày 21/10, cả nước có khoảng 73,6 triệu người được khám sức khỏe định kỳ hoặc khám sàng lọc, đạt khoảng 71% dân số. Tỷ lệ bao phủ BHYT đến hết năm 2025 đạt 95,17% và ước đạt khoảng 96% trong năm 2026.
Đây là nền tảng quan trọng để mở rộng khả năng tiếp cận dịch vụ y tế. Tuy nhiên, bên cạnh việc củng cố các chính sách an sinh hiện có, Việt Nam cần chuẩn bị các mô hình chăm sóc phù hợp với đặc điểm dân số già, giúp người cao tuổi duy trì sức khỏe, chất lượng sống và khả năng tiếp cận dịch vụ trong dài hạn.
“Già hóa dân số là xu thế không thể đảo ngược, nhưng chúng ta hoàn toàn có thể chủ động thích ứng và biến thách thức thành cơ hội. Vì vậy, kinh tế bạc trở thành một hệ sinh thái rộng lớn, bao gồm y tế, dược phẩm, thiết bị hỗ trợ, công nghệ chăm sóc sức khỏe, phục hồi chức năng, dinh dưỡng, bảo hiểm và các dịch vụ phục vụ đời sống. Trong đó, y tế và chăm sóc sức khỏe giữ vai trò nền tảng, còn an sinh xã hội là điểm tựa để người dân chủ động chuẩn bị cho tuổi già”, ông Sinh nói.
Giới chuyên gia cho rằng, để kinh tế bạc phát triển thực chất, trước hết cần hoàn thiện cơ chế, chính sách và tiêu chuẩn chất lượng, tạo điều kiện hình thành các mô hình chăm sóc chuyên nghiệp, từ chăm sóc tại nhà, phục hồi chức năng đến cơ sở dưỡng lão và chăm sóc dài hạn.
Cùng với đó, cần khơi thông nguồn lực xã hội, khuyến khích doanh nghiệp và nhà đầu tư tham gia phát triển hạ tầng, cung ứng dịch vụ; tăng cường kết nối giữa hệ thống y tế công lập và khu vực tư nhân.
Một yêu cầu quan trọng khác là xây dựng cơ chế tài chính và bảo vệ an sinh bền vững. BHYT tiếp tục giữ vai trò trụ cột trong chăm sóc sức khỏe, đồng thời cần nghiên cứu các giải pháp bảo hiểm bổ sung, chăm sóc dài hạn và tích lũy tài chính để người dân chủ động chuẩn bị cho tuổi già.