Giá trị văn hóa trăm năm tạo nguồn sinh kế

Những giá trị cốt lõi

Từ trên cao nhìn xuống, bản Bút nằm trải dài dưới chân hồ Pha Đay. Ở đó là những mái nhà sàn nhuốm màu thời gian, có tuổi đời lên đến hàng trăm năm. Cùng với khí hậu mát mẻ, nguyên sơ, đồng bào đã biết vận dụng, biến các ngôi nhà cổ này thành những homestay khá đặc biệt, mang đặc trưng không gian sống truyền thống của người Thái và đang tạo ra sức hút riêng cho điểm đến vùng cao này.

Chị Phạm Thị Tuyết, chủ cơ sở homestay A Béo, không giấu được niềm tự hào của mình: Ngôi nhà của gia đình chị có tuổi đời lên đến gần 200 năm và được xây dựng từ thuở các thế hệ ông cha đến đây mở đất, lập nghiệp. Căn nhà là nơi lưu trữ tất cả những giá trị tinh hoa, hồn cốt, là niềm tự hào của đồng bào người Thái ở đây. “Bản Bút hiện có hơn 100 hộ dân sinh sống, toàn bộ là đồng bào dân tộc Thái. Qua nhiều thế hệ gắn bó với núi rừng, chúng tôi vẫn cố gắng gìn giữ được nhiều nét văn hóa truyền thống, đặc biệt là những ngôi nhà sàn cổ. Ngày nay, các nếp nhà sàn này đang tạo nên những giá trị to lớn, góp phần giúp bà con thu hút khách du lịch và phát triển kinh tế”- chị Tuyết chia sẻ.

Chị Tuyết cho biết thêm: Chị và người dân trong bản bắt đầu hoạt động du lịch cộng đồng từ năm 2020. Manh nha từ một số hộ dân tự cải tạo nhà sàn thành không gian nghỉ dưỡng, tổ chức lưu trú, ăn uống và phục vụ du khách. Tiếng lành đồn xa, lượng du khách đổ về tham quan, nghỉ dưỡng ngày càng đông hơn… Theo thời gian, nhận thức của người dân về lợi ích từ du lịch từng bước thay đổi. Một số hộ mạnh dạn đầu tư cơ sở vật chất, đưa không gian sống, ẩm thực và văn hóa truyền thống vào phục vụ khách. “Đến bản Bút, du khách không chỉ tìm đến cảnh quan mà còn có cơ hội trải nghiệm đời sống văn hóa của người Thái. Nhiều ngôi nhà sàn bằng gỗ có tuổi đời hàng trăm năm vẫn được người dân gìn giữ, trở thành nơi lưu giữ kiến trúc, nếp sống và ký ức của nhiều thế hệ”- chị Tuyết nói.

Cùng với không gian nhà sàn, nghề dệt thổ cẩm, ẩm thực và văn nghệ truyền thống được duy trì, đưa vào các hoạt động trải nghiệm, giúp du khách hiểu hơn về đời sống văn hóa của người Thái.

Nhờ cách làm mới, mang nét riêng biệt, mỗi năm, bản Bút đã đón khoảng hơn 10 nghìn lượt khách, trong đó có cả khách trong nước và quốc tế đến khám phá và lưu trú. Từ những nền móng đầu tiên, xã Nam Xuân định hướng xây dựng bản Bút trở thành điểm du lịch cộng đồng tiêu biểu của khu vực miền Tây Thanh Hóa, đồng thời từng bước hình thành chuỗi Bản Bút - hồ Pha Đay - ruộng bậc thang - hang Cặp Đớp gắn với trải nghiệm văn hóa, ẩm thực Thái.

Để phát triển không gian du lịch hơn nữa

Ông Hoàng Mạnh Hùng - Phó Chủ tịch UBND xã Nam Xuân cho biết: Từ năm 2020, địa phương lựa chọn một số nhà sàn truyền thống để cải tạo thành homestay phục vụ du khách. Từ những hộ làm du lịch đầu tiên, mô hình du lịch cộng đồng từng bước được nhân rộng. Đến nay, bản Bút có 5 hộ làm du lịch. Mỗi năm, địa phương đón từ 10.000 - 15.000 lượt khách tham quan, trải nghiệm và nghỉ dưỡng, mang lại nguồn thu hàng tỷ đồng cho người dân.

Nhằm tạo điều kiện cho người dân làm du lịch, ban quản lý bản đã tạo điều kiện cho các hộ dân đi tham quan, học tập kinh nghiệm ở Sơn La, Hòa Bình, Lào Cai…; đồng thời hỗ trợ, hướng dẫn người dân làm homestay, sắp xếp đồ đạc, trang trí nhà cửa, khôi phục và phát triển nghề truyền thống, vệ sinh môi trường, tạo cảnh quan tươi đẹp; giữ gìn, phát huy các giá trị ẩm thực đặc trưng của bản để khai thác, đưa vào phục vụ du khách.

Cùng với đó, bản Bút cũng đã tuyên truyền, vận động người dân khôi phục, bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống như nghề dệt thổ cẩm, các điệu hát múa, khua luống, cồng chiêng và ẩm thực đặc trưng của đồng bào dân tộc Thái nhằm đa dạng hóa các sản phẩm du lịch.

Tuy nhiên, ở đây, hạ tầng giao thông, cơ sở lưu trú và dịch vụ còn hạn chế; sản phẩm chưa phong phú; thời gian lưu trú và mức chi tiêu của du khách chưa cao. Nhân lực còn thiếu kỹ năng về nghiệp vụ, ngoại ngữ, marketing và ứng dụng công nghệ. Trong đó, nâng cấp tuyến nối từ QL15C vào bản Bút được địa phương xác định là một trong những yêu cầu quan trọng. Cùng với giao thông, các hạng mục như bãi đỗ xe, điểm đón khách, nhà vệ sinh công cộng, điểm dừng chân, thu gom rác thải và hạ tầng viễn thông cũng cần được quan tâm. “Khi những vấn đề trên được cải thiện, những giá trị tự nhiên, văn hóa tại bản Bút sẽ có thêm cơ hội lan tỏa, góp phần tạo diện mạo mới cho du lịch cộng đồng ở miền Tây Thanh Hóa”- ông Hùng nói.