Giải bài toán logistics để khơi thông điểm nghẽn cho ĐBSCL

Trung tâm vùng còn nhiều thách thức

Toàn vùng ĐBSCL hiện có hơn 1.400 doanh nghiệp logistics, trong đó Cần Thơ có khoảng 421 doanh nghiệp. Tuy nhiên, phần lớn doanh nghiệp quy mô nhỏ và vừa, năng lực hạn chế.

Các chuyên gia nhận định, logistics nông nghiệp - lĩnh vực có vai trò đặc biệt quan trọng của vùng còn nhiều điểm nghẽn từ khâu thu gom, bảo quản, kho lạnh, chế biến, vận chuyển đến xuất khẩu, khiến chuỗi cung ứng chưa thực sự hiệu quả và bền vững.

Ông Lê Thanh Hòa - Quyền Viện trưởng Viện Kinh tế - Xã hội TP Cần Thơ cho biết, các chiến lược, quy hoạch phát triển quốc gia đều xác định Cần Thơ là trung tâm dịch vụ, thương mại, logistics và đầu mối giao thương quan trọng của toàn vùng ĐBSCL.

Tuy nhiên, cần thẳng thắn nhìn nhận rằng, hệ thống logistics của thành phố và của vùng còn nhiều hạn chế. Hạ tầng kết nối chưa đồng bộ; chi phí logistics còn cao; doanh nghiệp logistics phần lớn có quy mô nhỏ; liên kết vùng, chuyển đổi số và logistics xanh vẫn cần được thúc đẩy mạnh mẽ hơn.

Ông Trần Thanh Hải - Phó Cục trưởng Cục Xuất nhập khẩu, Bộ Công Thương cho biết, TP Cần Thơ có vị trí trung tâm vùng ĐBSCL, gần các vùng nguyên liệu nông, thủy sản, hệ thống đường thủy thuận lợi, có tiềm năng trở thành đầu mối logistics và xuất khẩu nông sản của toàn vùng.

Ông Trần Thanh Hải cũng chỉ ra những điểm nghẽn hạ tầng logistics của ĐBSCL. Cụ thể, hạn chế chính là thiếu hệ thống kho lạnh quy mô lớn; thiếu trung tâm kiểm định, chiếu xạ quốc tế; luồng hàng hải sông Hậu còn hạn chế, trong khi hệ thống các cao tốc đang hoàn thiện… Hệ quả là hàng hóa phải vận chuyển lên TP HCM, Cái Mép - Thị Vải, làm giảm sức cạnh tranh của nông sản xuất khẩu.

Đồng quan điểm, ông Hứa Trường Sơn, Phó Giám đốc Sở Công Thương TP Cần Thơ, nhìn nhận: "Chi phí logistics tại vùng vẫn chiếm khoảng 18% - 22% giá trị hàng hóa, trong khi thế giới khoảng 10% - 12%. Điều này chủ yếu do hệ thống vận tải đa phương thức chưa kết nối được với nhau. Luồng cho tàu tải trọng lớn vào sông Hậu chưa đạt độ sâu thiết kế ổn định, khiến tàu trên 10.000 tấn phải chờ nước hoặc chuyển tải, làm tăng chi phí vận hành thêm 10% - 20%".

Bên cạnh đó, tỉ lệ thất thoát nông sản sau thu hoạch tại ĐBSCL vẫn ở mức cao (chiếm từ 20% - 25%) do thiếu hệ thống kho lạnh trung tâm tích hợp công nghệ bảo quản tiên tiến ngay tại các vùng gom hàng.

Cần thu hút "đại bàng" và sớm đầu tư trung tâm logistics cấp vùng

Ông Nguyễn Đức Bình - Tổng thư ký Hiệp hội Doanh nghiệp dịch vụ logistics Việt Nam cho rằng, nông thủy sản ĐBSCL có sản lượng lớn nhưng giá trị gia tăng bị bào mòn bởi chi phí logistics.

Chưa có trung tâm logistics đồng bộ, vắng bóng nhà đầu tư chiến lược; ưu đãi không đủ sức hấp dẫn các dự án quy mô lớn, đòi hỏi vốn cao và quỹ đất sạch… Tất cả làm sức cạnh tranh sụt giảm.

Theo ông Nguyễn Đức Bình, giải bài toán logistics Cần Thơ chính là giải bài toán năng lực cạnh tranh cho nông thủy sản toàn vùng ĐBSCL. Thành phố cần những "đại bàng" mang theo không chỉ vốn mà là công nghệ và chuỗi cung ứng toàn cầu. Song song với thu hút FDI, cần nâng tầm doanh nghiệp nội địa để hình thành mạng lưới nhà thầu phụ bền vững. Cải cách thủ tục hành chính, với một đầu mối chịu trách nhiệm duy nhất…

Ở góc độ doanh nghiệp, ông Phạm Quốc Long, Phó Tổng Giám đốc Công ty Cổ phần Tập đoàn Gemadept, cho rằng: "Nhà nước cần ưu tiên đầu tư nạo vét, duy tu bền vững các tuyến luồng huyết mạch, đặc biệt luồng sông Hậu; có lộ trình nâng tĩnh không các cầu thấp trên tuyến đường thủy kết nối vùng. Đây là đầu tư sinh lợi cao nhất cho logistics ĐBSCL".

Khi luồng tuyến được cải thiện, vấn đề tiếp theo là phải tổ chức lại dòng container ngay tại vùng sản xuất. Bởi hiện nay, một nghịch lý rất lớn là hàng hóa được sản xuất tại ĐBSCL, nhưng container rỗng lại chủ yếu nằm ở TP HCM. Song song đó, thành phố cần ưu tiên quy hoạch và kêu gọi đầu tư sớm trung tâm logistics cấp vùng, đặt tại vị trí kết nối trực tiếp cảng biển và cao tốc. 

TS Bùi Bá Nghiêm - Chuyên viên cao cấp, Cục Xuất nhập khẩu, Bộ Công Thương cho hay, lợi thế cạnh tranh khác biệt của Cần Thơ không nằm ở việc trở thành một trung tâm trung chuyển hàng hóa đơn thuần mà ở khả năng trở thành trung tâm điều phối chuỗi cung ứng nông thủy sản và thương mại của toàn vùng ĐBSCL.

Vì vậy, thành phố cần ưu tiên phát triển logistics số, logistics xanh, logistics chuỗi lạnh và các dịch vụ logistics giá trị gia tăng gắn với các ngành hàng chủ lực của vùng.

Định hướng phát triển logistics của TP Cần Thơ giai đoạn 2026-2035, tầm nhìn đến năm 2050, thành phố đạt mục tiêu tỉ trọng giá trị gia tăng của dịch vụ logistics trong tổng sản phẩm đạt trên 12%, tỉ lệ DN thuê ngoài dịch vụ logistics đạt trên 80%, tốc độ tăng trưởng trung bình của ngành dịch vụ logistics đạt trên 16%/năm...

Để thực hiện các mục tiêu trên, ông Hứa Trường Sơn - Phó Giám đốc Sở Công Thương TP Cần Thơ cho hay, thành phố tập trung vào các giải pháp gồm: đột phá về hạ tầng giao thông và cảng cạn, hình thành các trung tâm logistics hạt nhân, tháo gỡ cơ chế và chính sách, đào tạo và thu hút nguồn nhân lực chất lượng cao.