Giảm áp lực chi phí logistics

Nhận diện điểm nghẽn

Tại Hội nghị, TS Bùi Bá Nghiêm, Chuyên viên cao cấp Cục Xuất nhập khẩu (Bộ Công thương) dự báo kim ngạch xuất khẩu của Việt Nam năm nay sẽ đạt cột mốc mới. Năm 2025, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu hàng hóa của Việt Nam đạt 930,1 tỷ USD, tăng 18,2% so với năm 2024, trong đó cán cân thương mại thặng dư 20,05 tỷ USD.  8 tháng đầu năm 2026, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu đạt 770,14 tỷ USD, tăng 28,7% so với cùng kỳ năm trước. Trong đó, xuất khẩu đạt 374,84 tỷ USD, tăng 22,4%, còn nhập khẩu đạt 395,30 tỷ USD, tăng 35,3%, đưa cán cân thương mại chuyển sang nhập siêu khoảng 20,46 tỷ USD.

Quy mô thương mại tăng nhanh, song theo ông Nghiêm, cần nhìn đúng bản chất của diễn biến này. 8 tháng đầu năm, nhóm hàng công nghiệp chế biến, chế tạo chiếm 90,17% kim ngạch xuất khẩu, trong khi nhóm tư liệu sản xuất chiếm 94,11% kim ngạch nhập khẩu. Nhập khẩu tăng mạnh chủ yếu gắn với máy móc, linh kiện và nguyên liệu phục vụ sản xuất. Đây là tín hiệu cho thấy năng lực sản xuất đang được mở rộng, nhưng đồng thời cũng phản ánh mức độ phụ thuộc lớn vào nguồn đầu vào nhập khẩu. Khi logistics không theo kịp tốc độ lưu chuyển hàng hóa, chi phí vận chuyển, lưu kho và vốn đối với nguyên liệu đầu vào sẽ được cộng vào giá thành sản phẩm xuất khẩu.

Đáng lưu ý, trong 8 tháng đầu năm 2026, khu vực có vốn đầu tư nước ngoài (FDI) chiếm 80,1% kim ngạch xuất khẩu, trong khi khu vực kinh tế trong nước nhập siêu khoảng 30,6 tỷ USD. Điều này đặt ra yêu cầu tối ưu hóa chi phí logistics phải gắn với nâng năng lực tham gia chuỗi của doanh nghiệp  (DN) trong nước, thay vì chỉ hỗ trợ tăng quy mô lưu chuyển hàng hóa. Ông Nghiêm chỉ rõ, điểm nghẽn của hạ tầng logistics nằm ở khả năng kết nối và tổ chức khai thác. Có nơi trung tâm logistics chưa kết nối hiệu quả với cụm công nghiệp, khu công nghiệp, nguồn hàng; hàng hóa từ nơi sản xuất ra cảng biển vẫn chủ yếu đi bằng đường bộ, tạo sức ép giao thông và phát sinh chi phí. Chi phí vận tải đường bộ còn gia tăng do xe chạy rỗng, ùn tắc tại các cửa ngõ cảng và thời gian chờ nhận, giao hàng...

Theo TS Bùi Bá Nghiêm, hạ tầng logistics phải đáp ứng được yêu cầu cụ thể của từng chuỗi hàng, từ bảo quản, phân loại, đóng gói đến phân phối và hoàn trả. Hiệu quả của hạ tầng không chỉ nằm ở quy mô đầu tư mà cần được đánh giá bằng khả năng đưa hàng hóa từ nơi sản xuất đến thị trường đúng thời gian, bảo đảm chất lượng và với tổng chi phí hợp lý. “Trên cơ sở đó, chúng ta nên ưu tiên nguồn lực cho những điểm kết nối còn yếu, đồng thời khai thác tốt hơn năng lực của hệ thống hạ tầng hiện có” - ông Nghiêm nhấn mạnh.

Tiếp tục tìm cách giảm chi phí

Ông Trương Văn Cẩm - Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Dệt may Việt Nam (Vitas) cho biết, năm 2025, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu của ngành dệt may đạt 71,6 tỷ USD, trong đó xuất khẩu 46,2 tỷ USD và nhập khẩu 25,5 tỷ USD. Theo ông Cẩm, với lưu lượng hàng hóa lớn, chi phí logistics có tác động đáng kể đến hiệu quả và sức cạnh tranh của DN. Đáng chú ý, phần lớn DN dệt may hiện xuất khẩu theo phương thức FOB và nhập khẩu theo CIF. Với hàng xuất khẩu theo FOB, các chi phí từ cảng trở đi chủ yếu do khách hàng đảm nhận. Tuy nhiên, DN vẫn chịu tác động từ biến động chi phí logistics trong toàn chuỗi, đặc biệt khi vận tải biển xảy ra tắc nghẽn, kéo theo cước vận chuyển và các khoản phụ phí tăng cao.

Theo ông Cẩm, một trong những vấn đề được DN đặc biệt quan tâm là chi phí logistics trong nước, nhất là chặng vận chuyển từ nhà máy đến cảng. Khoản chi phí này hiện chiếm khoảng 9 - 10% trong hoạt động xuất nhập khẩu của ngành dệt may. Trong khi đó, dệt may là ngành có biên lợi nhuận tương đối thấp. Vì vậy, tiết giảm chi phí logistics, đặc biệt ở khâu vận chuyển nội địa, có thể tạo thêm dư địa cho lợi nhuận và nâng sức cạnh tranh của DN.

Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản Việt Nam (Vasep) cũng kiến nghị, Bộ Công thương cần xây dựng cơ sở dữ liệu để xác định chi phí vận chuyển container, đồng thời có dự báo về chi phí vận tải, giúp DN chủ động tính toán khi đàm phán và ký hợp đồng với đối tác. Vasep cũng đề xuất đẩy nhanh số hóa, liên thông thủ tục, chứng từ và nghiên cứu cơ chế phát triển đội tàu container, qua đó giảm mức độ phụ thuộc vào đội tàu quốc tế...

Tại hội nghị, nhiều ý kiến chung nhận định, dư địa giảm chi phí nằm ở từng kilômét xe chạy rỗng, từng giờ chờ tại cảng và cửa khẩu, từng ngày tồn kho và từng khoản phụ phí chưa minh bạch... Bởi vậy, để giảm thiểu chi phí logistics, Nhà nước cần tạo dựng hạ tầng, thể chế và hệ thống dữ liệu giúp dòng hàng vận hành thông suốt; DN đồng thời phải chủ động tổ chức lại chuỗi cung ứng, nâng hiệu suất và tăng khả năng phối hợp giữa các khâu.