Giảm muối để giảm gánh nặng bệnh tật

Theo Tổ chức Y tế thế giới, người trưởng thành nên tiêu thụ không quá 5g muối mỗi ngày để giảm nguy cơ mắc các bệnh tim mạch. Tuy nhiên, theo khảo sát của Cục Phòng bệnh (Bộ Y tế), người Việt Nam tiêu thụ trung bình khoảng 8,1g muối mỗi ngày, cao hơn nhiều so với mức khuyến cáo. Một số tài liệu từ chiến dịch Salt Awareness Week 2026 cũng cho thấy lượng muối tiêu thụ trung bình toàn cầu hiện khoảng 10,8g/người/ngày, cao hơn gấp đôi mức khuyến nghị của WHO.

Kết quả điều tra toàn quốc cho thấy, 89,2% người Việt Nam khi nấu ăn luôn cho muối, mắm hoặc gia vị mặn khác vào thực phẩm; 70% thường xuyên trộn, chấm mắm, muối, bột ngọt, nước tương, mì chính và các gia vị có muối khác trong khi ăn; 19,5% thường xuyên ăn thức ăn chế biến sẵn có nhiều muối như dưa, cà muối, mì ăn liền, đồ ăn vặt, thịt muối và các loại thịt chế biến. Đáng chú ý, mặc dù thói quen ăn nhiều muối khá phổ biến, chỉ 16% số người được hỏi cho rằng bản thân có ăn mặn.

BSCKII Huỳnh Thanh Kiều - Trưởng khoa Nội tim mạch 1, Trung tâm Tim mạch (Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh) lý giải, thói quen sử dụng nhiều nước mắm, mắm tôm, bột nêm, bột canh và các gia vị mặn khác trong khi chế biến và khi ăn góp phần làm tăng lượng natri tiêu thụ hằng ngày. Nhiều món ăn phổ biến như canh chua, các món kho, đồ muối chua cũng chứa lượng muối cao, khiến việc kiểm soát lượng natri nạp vào cơ thể trở nên khó khăn. Bên cạnh đó, xu hướng sử dụng thực phẩm chế biến sẵn và đồ ăn nhanh, vốn thường chứa nhiều muối để bảo quản và tăng hương vị, càng làm trầm trọng thêm vấn đề này.

Theo TS Đỗ Thị Phương Hà - Viện Dinh dưỡng Quốc gia, nếu ăn một bữa quá nhiều muối hoặc ăn nhiều muối liên tục trong ngày, thận có thể không lọc được natri dư thừa ra khỏi máu. Natri tích tụ khiến cơ thể giữ thêm nước để pha loãng, dẫn đến sưng phù, đặc biệt ở bàn tay và bàn chân. Một bữa ăn nhiều muối cũng có thể khiến lượng máu lưu thông qua mạch máu và động mạch tăng lên, gây tăng huyết áp tạm thời.

TS Bùi Thị Thúy - Phụ trách Khoa Khám tư vấn dinh dưỡng người lớn (Viện Dinh dưỡng Quốc gia) cho biết, ăn thừa muối là yếu tố nguy cơ của nhiều bệnh lý nghiêm trọng như tăng huyết áp, bệnh thận, ung thư dạ dày, đột quỵ và loãng xương. Vì vậy, giảm muối cần được thực hiện từ sớm, bắt đầu ngay từ khâu lựa chọn thực phẩm, đi chợ đến chế biến bữa ăn hằng ngày.

Trong bối cảnh các bệnh không lây nhiễm như tim mạch, đái tháo đường, bệnh thận mạn tính và ung thư ngày càng gia tăng, dinh dưỡng hợp lý không còn là lời khuyên chung chung. Đó là một yêu cầu cấp thiết đối với sức khỏe cộng đồng. Giảm muối là một trong những biện pháp đơn giản, ít tốn kém nhưng có ý nghĩa lớn trong dự phòng bệnh tật.

Tổ chức Y tế thế giới khuyến nghị việc giảm muối nên được thực hiện từng bước để cơ thể thích nghi. Điều này rất quan trọng với người Việt, bởi khẩu vị mặn đã hình thành qua nhiều năm và rất khó thay đổi đột ngột. Nếu cắt giảm quá nhanh, bữa ăn dễ trở nên nhạt nhẽo, khiến người dân khó duy trì lâu dài. Ngược lại, nếu giảm dần lượng muối, nước mắm, bột canh, hạt nêm qua từng giai đoạn, vị giác sẽ thích nghi và người ăn vẫn có thể cảm nhận được hương vị của thực phẩm.

TS Bùi Thị Thúy khuyến cáo người dân nên hạn chế thực phẩm chế biến sẵn, giảm dần lượng muối và nước mắm trong quá trình nấu ăn, đồng thời thay thế bằng các gia vị tự nhiên như hành, tỏi, gừng hoặc các loại thảo mộc để tăng hương vị món ăn. Những thay đổi nhỏ như hạn chế đặt nước chấm mặn trên bàn ăn, không chấm quá nhiều, không uống hết nước dùng của các món nước, giảm thói quen chấm trái cây với muối ớt đều giúp giảm đáng kể lượng muối hấp thụ mỗi ngày.

Bộ Y tế cũng khuyến cáo người dân nên giảm lượng muối và gia vị mặn khi chế biến thức ăn; chấm nhẹ tay; hạn chế lượng muối, gia vị, nước chấm đặt trên bàn ăn; giảm sử dụng thực phẩm nhiều muối. Với bữa ăn đã có các món chế biến đậm đà, không nên tiếp tục đặt thêm bát nước chấm mặn trên mâm. Có thể pha loãng nước mắm trước khi ăn, hoặc dùng các gia vị khác như chanh, tỏi, tiêu, ớt để tăng cảm giác ngon miệng, bù lại phần vị mặn được giảm bớt.