Giáo dục đại học: Xu thế là tự chủ

Thí sinh trong kỳ thi ĐH, CĐ 2015. (Ảnh: TL).

Ngày 22/10, Bộ GD&ĐT tổ chức Hội nghị tổng kết năm học 2014-2015 và Phương hướng nhiệm vụ năm học 2015-2016 khối ĐH, CĐ. Hội nghị được tổ chức theo phương thức giao lưu trực tuyến tại 6 điểm cầu Hà Nội, Thái Nguyên, Nghệ An, Đà Nẵng, TP HCM và Cần Thơ.

Tham dự và chỉ đạo Hội nghị có Phó Thủ tướng Vũ Đức Đam. Làm sao để nâng cao chất lượng ĐH, làm sao để năm học mới có được những bước tiến mới đáng kể… là những nội dung chính được nêu tại hội nghị.

Tự chủ ĐH là xu thế tất yếu

Tại cả 6 điểm cầu, các trường ĐH, CĐ trên cả nước đã tập trung thảo luận những vấn đề liên quan đến công tác giáo dục ĐH. Làm sao để nâng cao chất lượng ĐH, làm sao để năm học mới có được những bước tiến mới đáng kể… đã được lãnh đạo các nhà trường đưa ý kiến. Trong đó nổi bật là những ý kiến băn khoăn về việc phân tầng ĐH, tự chủ ĐH và Kỳ thi THPT Quốc gia.

Phó Thủ tướng Vũ Đức Đam chia sẻ: Chúng ta đánh giá năm học vừa qua, cả ngành giáo dục nói chung, đặc biệt khối ĐH, CĐ đã thực hiện được rất nhiều việc theo tinh thần của Nghị quyết trung ương về đổi mới căn bản và toàn diện, mang lại kết quả rõ rệt. Đây là khẳng định tôi nghĩ rất cần thiết để biết rằng chúng ta đã nỗ lực, đã đi đúng hướng, và cần phải tiếp tục làm mạnh hơn. Tôi nghĩ rằng tới đây chúng ta phải có những cuộc làm việc rất nghiêm túc bàn về từng vấn đề một, ví dụ vấn đề tự chủ, hay vấn đề phân tầng xếp hạng có mặt đầy đủ các cơ quan quản lý nhà nước, tức là bao gồm cả những ban bộ ngành, địa phương có liên quan, các tổ chức nghề nghiệp, những người làm công tác trực tiếp ở các trường.

Phó Thủ tướng Vũ Đức Đam nhắc nhở: Thứ nhất chúng ta đã xác định trong Nghị quyết là làm từ những thứ căn bản nhất, Bộ GD&ĐT cần khẩn trương làm thủ tục để trình Thủ tướng ban hành hệ thống giáo dục quốc dân, sau đó ban hành khung trình độ quốc gia. Bộ chuẩn bị đề án nhưng nội dung quan trọng nhất là quyết định của Thủ tướng thì hiện nay mới đang xây dựng. Bộ không cần hoàn thiện đến bước cuối cùng đâu, có thể gửi ngay bây giờ để các trường đóng góp.

Thứ hai là việc tự chủ ĐH, chúng ta có thể tranh luận với nhau về tự chủ, hay tự chịu, ví dụ như lãnh đạo ĐHQG Hà Nội có nói mình mới chỉ dừng lại ở tự túc hành chính thôi. Có thể nói rằng, tự chủ ĐH là xu thế chúng ta phải làm.

“Vừa qua đã có rất nhiều tranh luận và chúng ta đã thí điểm ở 12 trường. Tới đây chúng ta sẽ tiếp tục rà soát. Tôi muốn rằng thay vì các đồng chí đề nghị có lộ trình phù hợp thì chúng ta hãy đề nghị là tự chủ nhưng mà có cơ chế đặc thù cho từng loại trường, từng loại đối tượng. Về tài chính nói là tự chủ không có nghĩa là nhà nước không đầu tư gì cho ĐH nữa. Mà chúng ta sẽ có cơ chế cấp học bổng theo đúng đối tượng, theo ngành nghề và tùy theo địa bàn… Chúng ta sẽ có cơ chế đầu tư để tăng cường cơ sở nghiên cứu khoa học theo các chương trình phát triển KHCN. Tôi ví dụ như vậy. Tự chủ ĐH không chỉ là tài chính. Ở tổ chức, nhân sự, ở học tập đương nhiên có khuôn khổ pháp luật, vì thế Chính phủ mới quyết cho 12 trường làm thí điểm. Các trường tiếp theo khi chưa chính thức làm thí điểm phải có đề án xây dựng cụ thể chứ không nên hiểu cực đoan là tự mình làm hết”, Phó Thủ tướng Vũ Đức Đam phân tích.

Tiếp tục khẳng định, Phó Thủ tướng cho rằng: Tới đây chúng ta phải làm mạnh cái này. Đây là quyền lợi của các trường. Ví dụ đơn giản, ngay trong tài chính tự chủ thì nguồn kinh phí các nhà trường thu được, từ học phí, từ huy động từ các doanh nghiệp, từ nhà nước… các nhà trường hoàn toàn chủ động, không phải xin. Hay những đề nghị về việc kéo dàituổi tự nhiên sẽ được giải quyết... Chúng ta nên hiểu đúng, và cần có hội nghị bàn sâu về vấn đề này để hiểu được đúng bản chất.

Trong xu thế hội nhập, nhất định chúng ta không đứng ngoài, kể cả về hệ thống, về khung chương trình, về kiểm định… phải hướng theo thế giới. Việc thực hiện theo phân tầng xếp hạng để từng trường định vị xem mình ở đâu trong hệ thống giáo dục ĐH, CĐ của Việt Nam, trong hệ thống giáo dục ĐH, CĐ trong hệ thống giáo dục khu vực và thế giới. Chúng ta đồng ý Việt Nam có đặc thù, nhưng chúng ta đừng lấy đặc thù làm cái chính mà phải lấy xu thế thế giới là chính.

Tổ chức thi cần nhẹ nhàng

Về kỳ thi THPT Quốc gia, Phó Thủ tướng Vũ Đức Đam đề nghị cũng phải có cuộc bàn bạc riêng rất chi tiết, cụ thể, và không nên ấn định điều gì vội. Ông cho rằng, chúng ta chỉ nên khẳng định với nhân dân nhất định kỳ thi năm tới sẽ kế thừa cái được của năm nay và khắc phục những cái còn tồn tại để có một kỳ thi đảm bảo, trung thực, công bằng nhưng hoàn toàn nhẹ nhàng cho nhân dân.

Thứ hai thi là riêng và tuyển cũng là riêng. Tuyển sinh ĐH phải trên tinh thần tự chủ ĐH. Cấp ĐH phải nâng cao quyền tự chủ của mình. Bộ GD&ĐT chỉ nên ra những quy định tối cần thiết không nên đi quá vào chi tiết. Chỉ cần làm sao đảm bảo công bằng cho HS và tôn trọng quyền tự chủ các trường.

Phó Thủ tướng cũng đánh giá cao nỗ lực của Bộ, của các trường, các địa phương, và mong rằng sẽ tiếp tục có những bước đi rất cụ thể trên tinh thần quyết tâm học tập, đẩy nhanh chất lượng GD ĐH lên. Suy cho cùng tất cả mọi chuyện cũng là để đạt được chất lượng, làm sao Kĩ sư ra Kĩ sư, Tiến sĩ ra Tiến sĩ… Và nếu chúng ta làm được như vậy thì kinh tế xã hội sẽ phát triển, việc làm sẽ nhiều hơn.

Thực ra so sánh về tỷ lệ SV ĐH, CĐ trên dân số và so với mục tiêu do chính chúng ta đề ra 10 năm trước đây thì đến bây giờ vẫn còn thấp. Điều đó nghĩa là khi chúng ta nói rằng chúng ta thừa thầy và thiếu thợ cũng không chính xác. Quan trọng, chúng ta phải có thật nhiều thầy và thầy đúng là thầy, thật nhiều thợ và thợ đúng là thợ thì đất nước sẽ phát triển.

Tiếp thu ý kiến chỉ đạo của Phó Thủ tướng, Bộ trưởng Bộ GD&ĐT Phạm Vũ Luận nhận định: Có thể nói rằng, vừa qua chúng ta đã chuyển hướng thành công, chuyển từ lối tư duy cũ, hành động cũ, theo đuổi mục tiêu cũ sang một mục tiêu mới bằng cách tiếp cận mới. Còn trong ngổn ngang công việc và vô vàn hạn chế của ngành thì không thể 1, 2 năm giải quyết được hết. Khi chúng ta nói làm giáo dục sự nghiệp trăm năm thì có nghĩa việc khắc phục hạn chế yếu kém cũng không phải 1 sớm 1 chiều.

“Cá nhân tôi đánh giá thành công nhất của năm học vừa rồi là chúng ta đã chuyển hướng hành động, có trục trặc nhưng không xáo trộn, đổ vỡ… nhận được sự đồng thuận, đánh giá tích cực. Với những trục trặc khiếm khuyết chúng ta cần rút kinh nghiệm sâu sắc”.