Giáo dục trong thời đại AI: Thu hẹp khoảng cách giữa giảng đường và doanh nghiệp

Nghiên cứu về mức độ sẵn sàng cho AI tại Việt Nam do Pearson phối hợp Amazon Web Services (AWS) thực hiện, với sự tham gia của 50 cơ sở giáo dục đại học và 51 doanh nghiệp (DN), cho thấy khoảng cách giữa đầu tư của nhà trường và kỳ vọng của thị trường lao động. Trong khi 96% cơ sở giáo dục được khảo sát đang đầu tư vào AI, chỉ 15% nhà tuyển dụng đánh giá nhân sự mới tốt nghiệp đạt mức “xuất sắc” về năng lực làm việc trong môi trường có AI. Hơn 52% sinh viên tự đánh giá có mức độ sẵn sàng cao.

Sinh viên có thể dùng AI để tìm kiếm thông tin, tổng hợp tài liệu hay hỗ trợ lập trình, nhưng biết sử dụng công cụ mới chỉ là bước đầu. Điều DN cần là những người biết vận dụng kết quả AI vào thực tế, kiểm chứng thông tin, phối hợp với đồng nghiệp và chịu trách nhiệm với quyết định của mình.

TS Nguyễn Thị Thu Anh - Thành viên Hội đồng Quốc gia Giáo dục và Phát triển Nhân lực cho rằng có thể phân biệt giữa kỹ năng và năng lực qua ví dụ sinh viên có thể dùng AI tạo ra một giáo án hoặc báo cáo đẹp mắt trong thời gian ngắn, nhưng điều quan trọng hơn là khả năng triển khai để tạo ra hiệu quả thực tế. Đây cũng là vấn đề đặt ra cho các trường đại học: không chỉ hướng dẫn sinh viên sử dụng công cụ, mà cần tạo điều kiện để người học giải quyết những bài toán thực tiễn bằng kiến thức và công nghệ.

Từ góc nhìn tuyển dụng, bà Tô Thị Loan - Giám đốc Tuyển dụng tại Vinsmart Future, cho rằng khoảng cách giữa sinh viên và kỳ vọng của DN không chỉ nằm ở kỹ thuật, mà còn ở tư duy hệ thống và khả năng trình bày dữ liệu sao cho người không cùng chuyên môn có thể hiểu, sử dụng.

Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo Hoàng Minh Sơn nhấn mạnh AI vừa là cơ hội, vừa là thách thức đối với giáo dục; ngành cần chủ động nghiên cứu, ứng dụng phù hợp, đồng thời chú trọng đào tạo đội ngũ và hướng dẫn học sinh, sinh viên khai thác công cụ theo từng độ tuổi, trình độ.

Điều này đòi hỏi các trường không chỉ bổ sung học phần về AI, mà còn xem xét cách tổ chức dạy và đánh giá. Bài tập nên yêu cầu sinh viên giải thích quá trình thực hiện, kiểm chứng nguồn dữ liệu, trình bày lý do lựa chọn phương án và chỉ rõ phần việc có sử dụng AI. Qua đó, giảng viên có thể đánh giá khả năng hiểu vấn đề và vận dụng kiến thức, thay vì chỉ dựa vào sản phẩm cuối cùng.

Ngày 17/10, Bộ Giáo dục và Đào tạo phối hợp Đại học RMIT Việt Nam triển khai chương trình nâng cao năng lực ứng dụng AI cho hơn 5.400 sinh viên dân tộc thiểu số tại 8 cơ sở giáo dục đại học, chú trọng kỹ năng kiểm chứng thông tin, tư duy phản biện và liêm chính học thuật.

Chương trình cũng cho thấy đào tạo AI cần mở rộng cơ hội tiếp cận cho nhiều nhóm sinh viên, tránh để khác biệt về điều kiện học tập trở thành khoảng cách trong khả năng thích ứng với thị trường lao động. Tuy nhiên, một khóa học riêng lẻ khó có thể đáp ứng toàn bộ yêu cầu. Năng lực AI cần được bồi đắp liên tục qua chương trình chính khóa, hoạt động nghiên cứu, thực tập và các dự án có sự tham gia của DN.

Các DN có thể đóng góp bằng cách chia sẻ bài toán thực tế, tham gia xây dựng nội dung đào tạo, hướng dẫn sinh viên thực tập và phản hồi về năng lực đầu ra. Về phía trường đại học, cần tăng cơ hội để sinh viên giải quyết tình huống nghề nghiệp, làm việc liên ngành và trình bày kết quả trước những người sử dụng sản phẩm.