Giáo viên vùng khó từng bước đưa AI vào lớp học- Bài 2: Kiến tạo lớp học số

Trăn trở đổi mới dạy học gắn với thực hành

Trường THPT Mường Than đóng trên địa bàn bản Nậm Ngùa, xã Mường Than, tỉnh Lai Châu có điều kiện cơ sở vật chất còn nhiều hạn chế khi chỉ có 1 phòng thực hành môn Hóa học với dụng cụ, hóa chất còn thiếu, về cơ bản chỉ đáp ứng những thí nghiệm đơn giản. Một số thí nghiệm khó triển khai do yêu cầu kỹ thuật cao hoặc tiềm ẩn nguy cơ mất an toàn. Điều đó khiến việc tổ chức các tiết học thực hành môn Hóa học gặp không ít khó khăn, ảnh hưởng đến hứng thú và khả năng tiếp thu kiến thức của học sinh.

Cô Nguyễn Thị Thủy, giáo viên môn Hóa học kể, khi dạy về thành phần của nguyên tố, giáo viên trình chiếu mô phỏng thí nghiệm tìm ra hạt electron của Thomson qua powerPoint. Hoặc ở bài học về Cấu trúc lớp vỏ electron nguyên tử (Hoá 10), học sinh học qua những hình vẽ mô phỏng truyền thống. Cách học này theo cô Thủy chưa đủ khả năng tái hiện tính động của các lớp vỏ electron, vô tình tạo ra một “khoảng trống tri thức” buộc học sinh phải tự lấp đầy bằng trí tưởng tượng. Dù đã ứng dụng STEM để học sinh học trải nghiệm làm mô hình nguyên tử, học qua trò chơi “Mảnh ghép hai nửa yêu thương”… song vẫn có những  bất cập trong việc tiếp cận và chiếm lĩnh tri thức của học sinh.

Cụ thể, vì chỉ quan sát một chiều nên học sinh chỉ là "khán giả", không được tương tác hay thay đổi thông số thí nghiệm. Trong khi đó, phần mềm tạo thí nghiệm ảo phức tạp, tốn thời gian và đòi hỏi kỹ năng tin học cao và cấu hình máy mạnh, chi phí bản quyền. Đặc biệt, học liệu rời rạc, thiếu tính hệ thống, thí nghiệm mô phỏng trên mạng phân tán, khó tìm mô hình mô phỏng bám sát chương trình giáo dục phổ thông 2018.

“Dù đã có sự hỗ trợ của công nghệ như bài giảng PowerPoint, video tư liệu hay các phần mềm mô phỏng, đổi mới phương pháp dạy học theo hướng tích cực nhưng thực tế triển khai tại trường THPT Mường Than vẫn còn những rào cản khiến học sinh học Hoá học 10 thụ động, khó hiểu bản chất, kiến thức trừu tượng, khó hình dung, dẫn đến sự suy giảm hứng thú đối với môn học” – cô Thủy chia sẻ.

Một câu lệnh ngàn thí nghiệm ảo cùng Google AI Studio

Trước thực tế đó, cô Thủy đã chủ động tìm kiếm những giải pháp đổi mới phương pháp dạy học theo hướng ứng dụng công nghệ số, tận dụng các công cụ AI để xây dựng các thí nghiệm ảo. Thông qua Google AI Studio, cô thiết kế các tình huống mô phỏng trực quan, sinh động, giúp học sinh được “thực hành” trong môi trường an toàn, dễ tiếp cận và phù hợp với điều kiện thực tế của nhà trường.

Một số khó khăn trong quá trình triển khai phương pháp này là học sinh chưa biết cách lựa chọn nội dung để tạo thí nghiệm ảo. Giải pháp cô Thủy đặt ra đó là giao cho học sinh hoàn thiện “Phiếu giao bài tập về nhà” có gợi ý nội dung tạo thí nghiệm ảo để các em tìm hiểu trước.

Đối với việc viết Prompt AI, giáo viên cần đóng vai trò là người hướng dẫn học sinh viết Cấu trúc Prompt gồm các bước tạo trang html mô phỏng thí nghiệm; mô tả thí nghiệm, yêu cầu mô phỏng, câu hỏi tương tác, đường dẫn và kết luận (thêm hình ảnh/ video gợi ý nếu có).

Ngoài ra, trong quá trình triển khai thử nghiệm giải pháp này từ tháng 8/2025 và chính thức triển khai từ tháng 9/2025 đến nay, cô Thủy đã thống kê một số khó khăn có thể gặp phải như lỗi tạo thí nghiệm ảo khiến kết quả chưa đúng, lúc đó cần phản hồi trực tiếp bằng cách dựa vào chuẩn kiến thức, chỉ lỗi sai để AI sửa. Cần tối ưu hóa prompt bằng cách viết lại chi tiết, cụ thể lỗi sai, kết quả mong muốn và thêm ảnh/ video hỗ trợ (nếu có).

Kết quả đạt được đó là giáo viên dạy tích hợp linh hoạt, học sinh được thao tác trực tiếp, thảo luận, kết luận nên tăng hứng thú, hiểu sâu, tự tin hơn. Lớp học trực quan, an toàn, không tốn phí và dễ chia sẻ, phát triển năng lực số cho học sinh đã cho thấy rõ những ưu thế vượt trội so với lớp học trước giai đoạn ứng dụng AI vào giảng dạy.

Từ tháng 10/2025, mô hình này đã được nhân rộng trong các môn học khác như Vật lý, Sinh học… và được học sinh hào hứng đón nhận. Theo đánh giá của các thầy cô, việc triển khai thí nghiệm ảo không chỉ khắc phục hạn chế về cơ sở vật chất mà còn góp phần nâng cao hứng thú học tập, phát triển năng lực tự học, tư duy khoa học và năng lực số cho học sinh. Qua đó, chất lượng dạy và học môn Hóa học nói riêng và các môn học đã và đang áp dụng từng bước được cải thiện.

Khơi dậy hứng thú học Tin học bằng công nghệ AI

Với 98% học sinh là người dân tộc thiểu số, Trường Phổ thông Dân tộc Bán trú Tiểu học Nam La (xã Hội Hoan, tỉnh Lạng Sơn) năm học này có 107 học sinh của 3 khối lớp 3, 4 và 5. Trong điều kiện cơ sở vật chất còn hạn chế, giáo viên thường xuyên quá tải trong việc thiết kế học liệu, đồng thời chịu áp lực lớn về thời gian giảng dạy, cô Lý Thị Thời, giáo viên môn Tin học đã chia sẻ đã mạnh dạn ứng dụng AI vào giảng dạy, góp phần nâng cao hiệu quả học tập cho học sinh tiểu học. 

Khảo sát đầu năm học (tháng 9/2025) đối với học sinh khối 3 đến khối 5 cho thấy 62% học sinh chưa thực sự hứng thú với môn Tin học. Nhiều em còn thụ động, thiếu tự tin và gặp khó khăn trong việc tiếp thu kiến thức. Từ thực tế đó, cô Thời trăn trở tìm giải pháp đổi mới phương pháp dạy học, vừa giảm tải cho giáo viên, vừa khơi dậy hứng thú học tập của học sinh.

Sau quá trình nghiên cứu và thử nghiệm, cô xây dựng mô hình “ba công cụ AI” hỗ trợ dạy học gồm: ChatGPT, Canva và Veo 3. Trong đó, ChatGPT được sử dụng như một trợ lý thiết kế, giúp xây dựng nội dung bài giảng nhanh chóng, tiết kiệm từ 40–50% thời gian soạn bài. Canva được khai thác để thiết kế trò chơi tương tác, học qua chơi, phù hợp với đặc điểm tâm lý lứa tuổi tiểu học, giúp tăng tính hấp dẫn và trực quan. Veo 3 được sử dụng để tạo video hoạt hình minh họa, trực quan hóa kiến thức, giúp bài học trở nên sinh động và dễ hiểu hơn.

Giải pháp được triển khai đồng bộ ở cả ba khối 3, 4 và 5. Kết quả cho thấy sự chuyển biến rõ rệt: tỷ lệ học sinh hứng thú với môn Tin học tăng từ 38% lên 92%; mức độ hiểu bài tăng từ 52% lên 87%; kỹ năng thực hành và vận dụng tăng từ 22% lên 80%; sự tự tin và chủ động trong học tập tăng từ 23% lên 85%. Không khí lớp học trở nên sôi nổi, học sinh tích cực tham gia xây dựng bài và chủ động khám phá kiến thức.

Việc ứng dụng AI không chỉ nâng cao chất lượng dạy học mà còn giúp giáo viên tiết kiệm đáng kể thời gian, giảm áp lực soạn bài. Bài giảng trở nên sinh động, dễ triển khai, góp phần nâng cao năng lực số và kỹ năng sử dụng AI cho cả giáo viên và học sinh. Từ thành công bước đầu, nhà trường định hướng nhân rộng mô hình sang các môn học khác, xây dựng kho học liệu số lâu dài, thúc đẩy chuyển đổi số trong giáo dục.

Mô hình của cô Lý Thị Thời không chỉ là giải pháp đổi mới phương pháp dạy học Tin học mà còn là bước đi thiết thực trong việc phát triển tư duy số, rèn kỹ năng sử dụng AI an toàn, sáng tạo cho học sinh vùng dân tộc thiểu số, góp phần thu hẹp khoảng cách giáo dục giữa các vùng miền.