Gìn giữ nét đẹp xin chữ đầu năm

Không gian của chữ và đạo

Những ngày đầu xuân, khu vực Hồ Văn trở thành điểm hẹn của người dân Thủ đô và du khách thập phương. Người cao tuổi xin chữ “Thọ”, “An” mong bình an, trường thọ; người làm ăn xin chữ “Tín”, “Phát” với ước nguyện làm ăn bền vững; phụ huynh xin chữ “Hiếu”, “Học” cho con cháu; học trò xin chữ “Trí”, “Đạt” gửi gắm khát vọng đèn sách thành công.

Tham quan Văn Miếu – Quốc Tử Giám dịp đầu xuân, chị Nguyễn Thị Hoà (37 tuổi, phường Bạch Mai, Hà Nội) cho biết năm nay xin chữ “Tài” với mong muốn công việc hanh thông, đạt nhiều kết quả tích cực. Theo chị, xin chữ đầu năm không chỉ là phong tục giàu ý nghĩa, thể hiện truyền thống hiếu học của người Hà Nội, mà còn là cách để thế hệ trẻ kết nối với lịch sử, trân trọng giá trị văn hóa lâu đời. “Mỗi con chữ như một lời nhắc nhở để bản thân nỗ lực và sống có mục tiêu hơn trong năm mới”, chị chia sẻ.

Theo quan niệm truyền thống, người viết thư pháp không chỉ cần chữ đẹp mà phải am hiểu ý nghĩa từng con chữ, thấu hiểu tâm nguyện của người xin. Bởi lẽ, mỗi chữ được viết ra không đơn thuần là một sản phẩm nghệ thuật, mà còn là lời nhắc nhở về đạo lý làm người, về sự tu dưỡng và rèn luyện bản thân.

Các thư pháp gia tham gia Hội chữ Xuân cho biết, mọi con chữ đều mang giá trị tích cực. Tuy nhiên, họ luôn khuyến khích người xin lựa chọn những chữ hướng đến việc rèn luyện trí tuệ, đạo đức, xây dựng lý tưởng sống thay vì chỉ mong cầu tiền tài, danh vọng. Trong từng bối cảnh cụ thể, người cho chữ sẽ tư vấn nội dung phù hợp, góp phần định hướng những giá trị văn hóa, tinh thần hiếu học theo chủ đề của từng năm tổ chức.

Chính sự trao gửi tâm ý giữa người cho và người nhận đã làm nên chiều sâu của tục xin chữ. Giữa nhịp sống hiện đại nhiều biến động, khoảnh khắc dừng lại trước một tờ giấy đỏ, lắng nghe lời giảng giải về ý nghĩa con chữ, trở thành khoảng lặng cần thiết để mỗi người soi lại mình và đặt ra mục tiêu cho năm mới.

Theo nhà nghiên cứu văn hóa Minh Đạo - Chi hội Di sản Văn hóa Hồng Châu (thuộc Hội Di sản Văn hóa Việt Nam): Tục xin chữ đầu năm là một nét đẹp văn hóa lâu đời, phản ánh khát vọng tri thức và sự trọng chữ nghĩa của người Việt. Trong bối cảnh xã hội hiện nay, phong tục này không chỉ mang giá trị tinh thần mà còn có ý nghĩa giáo dục sâu sắc. Việc xin chữ thể hiện mong muốn học hỏi, cầu tiến, đồng thời nhắc nhở mỗi người về vai trò của tri thức trong việc xây dựng nhân cách và định hướng cuộc sống. Những chữ được xin thường gắn với các giá trị đạo đức như “Nhân”, “Lễ”, “Trí”, “Tâm”, qua đó khẳng định sự gắn kết giữa văn hóa truyền thống và giáo dục hiện đại.

Ở góc độ xã hội, tục xin chữ còn tạo nên không gian giao lưu văn hóa, khơi dậy niềm tự hào dân tộc và sự trân trọng di sản. Nó giúp thế hệ trẻ tiếp cận với nghệ thuật thư pháp, nuôi dưỡng tình yêu chữ nghĩa, đồng thời giữ gìn bản sắc trong dòng chảy hội nhập. Vì vậy, xin chữ đầu năm không chỉ là một nghi thức mang tính tâm linh, mà còn là bài học về đạo lý, về sự hướng thiện, góp phần làm giàu đời sống tinh thần và củng cố nền tảng văn hóa – giáo dục của cộng đồng.

Giữ gìn giá trị truyền thống, tránh thương mại hóa

Hội chữ Xuân do Trung tâm Hoạt động văn hóa khoa học Văn Miếu – Quốc Tử Giám tổ chức đã từng bước được chuẩn hóa về quy mô và nội dung. Không gian Hồ Văn được bố trí thoáng đãng, sạch đẹp, đậm sắc xuân với những lều thư pháp ngay ngắn, tạo điều kiện để người dân thưởng lãm và xin chữ trong trật tự, nền nếp.

Đáng chú ý, những năm gần đây, Hội chữ Xuân còn thu hút đông đảo du khách quốc tế. Nhiều người nước ngoài tìm đến để tận mắt chứng kiến nghệ thuật thư pháp. Qua từng con chữ, họ phần nào cảm nhận được chiều sâu văn hóa Thăng Long – Hà Nội, nơi coi tri thức và đạo lý là nền tảng.

Theo TS Lê Xuân Kiêu - Giám đốc Trung tâm Hoạt động Văn hóa Khoa học Văn Miếu - Quốc Tử Giám, Hội chữ Xuân không chỉ là không gian thưởng thức thư pháp, xin chữ đầu năm, mà còn là hoạt động văn hoá đề cao tinh thần hiếu học, trọng đạo lý, hướng con người tới những giá trị Chân - Thiện - Mỹ. Thông qua Hội chữ Xuân, chúng tôi mong muốn đem đến niềm vui tinh thần, sự an hòa, khởi đầu tốt đẹp cho nhân dân và du khách khi du Xuân, tham quan.

Năm nay, Văn Miếu – Quốc Tử Giám tiếp tục tổ chức Hội chữ Xuân, với sự tham gia của 35 nhà hoạt động thư pháp. Hoạt động này đã trở thành sức hút đặc biệt của công chúng và sự khách đến với Văn Miếu – Quốc Tử Giám. Theo thống kê của BTC, tính đến hết ngày 22/2 (mùng 6 tháng Giêng), Văn Miếu – Quốc Tử Giám đã đón hàng trăm nghìn lượt khách đến tham quan và tham gia hoạt động xin, cho chữ đầu năm.

Trước sự quan tâm ngày càng lớn của công chúng, cũng có những lo ngại, nếu tục xin chữ bị biến thành hoạt động mang nặng yếu tố thương mại. Khi con chữ bị coi như món hàng trao đổi đơn thuần, thì giá trị tinh thần sẽ dần bị bào mòn.

Xoay quanh vấn đề này, theo nhà nghiên cứu văn hoá Minh Đạo, để tránh xu hướng thương mại hóa làm phai nhạt tinh thần hiếu học và sự tôn trọng chữ nghĩa, cần phải nâng cao nhận thức cộng đồng về ý nghĩa giáo dục và văn hóa của tục xin chữ, nhấn mạnh rằng đây không chỉ là hoạt động cầu may mà còn là sự khẳng định vai trò của tri thức và đạo lý. Bên cạnh đó, cần khuyến khích những người cho chữ – đặc biệt là các nhà thư pháp, nhà nghiên cứu giữ vững tinh thần truyền thống, tránh biến chữ nghĩa thành món hàng mua bán.

Ngoài ra, các cơ quan văn hóa có thể tổ chức không gian xin chữ tại các di tích, lễ hội với sự quản lý chặt chẽ, kết hợp giới thiệu nghệ thuật thư pháp và giá trị nhân văn của từng chữ. Việc giáo dục thế hệ trẻ về ý nghĩa của tục xin chữ cũng rất quan trọng, giúp họ tiếp cận phong tục này bằng sự trân trọng, thay vì chạy theo hình thức. Như vậy, xin chữ đầu năm sẽ tiếp tục là một nét đẹp văn hóa – giáo dục, vừa giữ được bản sắc truyền thống, vừa thích ứng với đời sống hiện đại.