Giữ '3 sạch' để chặn đà lây lan bệnh tay chân miệng trong mùa cao điểm

Tại TP Hồ Chí Minh, bệnh tay chân miệng đang được ngành y tế theo dõi chặt chẽ khi số ca mắc liên tục tăng trong những tuần gần đây. ThS.BS Lê Hồng Nga - Phó Giám đốc Trung tâm Kiểm soát Bệnh tật thành phố (HCDC) cho biết, bệnh đang bước vào giai đoạn gia tăng theo chu kỳ hàng năm. Đặc biệt, khi xuất hiện sự lưu hành của Enterovirus 71 (EV71) - chủng virus có khả năng gây bệnh nặng và biến chứng thần kinh nguy hiểm ở trẻ nhỏ.

Dữ liệu từ hệ thống giám sát bệnh truyền nhiễm của HCDC cho thấy, tính đến hết tuần 11 năm 2026, thành phố ghi nhận 7.294 ca mắc tay chân miệng, tăng 241,3% so với cùng kỳ năm 2025. Trong đó, số ca bệnh nặng từ độ 2B trở lên là 98 trường hợp, tăng gấp 4,6 lần so với năm trước. Kết quả giám sát tác nhân gây bệnh cho thấy EV71 chiếm 25% số mẫu khảo sát, phản ánh nguy cơ gia tăng các ca diễn tiến nặng trong thời gian tới.

BS CKI Bạch Thị Chính - Giám đốc Y khoa Hệ thống Tiêm chủng VNVC cho biết, tay chân miệng là bệnh truyền nhiễm lưu hành quanh năm với hai đợt cao điểm bệnh rơi vào tháng 3 đến tháng 5 và tháng 9 đến tháng 12.

Theo bác sĩ Chính, bệnh chủ yếu lây qua đường tiêu hóa, thông qua tiếp xúc với nước bọt, dịch tiết mũi họng, phân hoặc các vật dụng nhiễm virus. Do trẻ nhỏ thường có thói quen cầm nắm đồ vật rồi đưa tay lên miệng, bệnh rất dễ bùng phát tại nhà trẻ, trường mầm non, lớp mẫu giáo hoặc các khu dân cư đông đúc.

Biểu hiện ban đầu của bệnh thường khá giống các bệnh nhiễm siêu vi thông thường nên phụ huynh dễ chủ quan. Trẻ mắc bệnh thường sốt nhẹ hoặc sốt cao, mệt mỏi, đau họng, biếng ăn, chảy nước miếng. Sau 1-2 ngày, trẻ xuất hiện các nốt loét trong miệng gây đau, khiến trẻ quấy khóc, ăn uống khó khăn. Đồng thời, các nốt phỏng nước nhỏ có thể xuất hiện ở lòng bàn tay, lòng bàn chân, đầu gối, mông hoặc quanh miệng.

Do bệnh chủ yếu xảy ra ở trẻ em và dễ lây lan tại các môi trường tập trung đông trẻ như trường học, nhà trẻ, do đó việc nâng cao năng lực cho tuyến y tế cơ sở, trường học và cộng tác viên trong phát hiện sớm, chăm sóc đúng và truyền thông phòng bệnh tay chân miệng là hết sức cấp thiết. Bác sĩ Lê Hồng Nga đề nghị, các đơn vị tăng cường giám sát, phát hiện sớm ca bệnh, xử lý kịp thời ổ dịch và đẩy mạnh truyền thông để kiểm soát hiệu quả tình hình dịch bệnh.

Ngành y tế TP Hồ Chí Minh đặc biệt nhấn mạnh nguyên tắc phòng bệnh “3 sạch” là giải pháp đơn giản nhưng hiệu quả trong kiểm soát tay chân miệng. Theo ThS.BS Lê Hồng Nga, “3 sạch” gồm ăn uống sạch, ở sạch và bàn tay sạch nhằm cắt đứt đường lây truyền vi rút. Các trường học, nhóm trẻ, lớp mẫu giáo cần tăng cường vệ sinh lớp học, theo dõi sức khỏe trẻ hàng ngày và thông báo ngay cho phụ huynh khi phát hiện trẻ có biểu hiện nghi ngờ.

Giới chuyên môn khẳng định, điều đáng lo ngại là bệnh có thể chuyển nặng rất nhanh chỉ trong vài giờ nếu không được theo dõi sát. Những dấu hiệu cảnh báo cần đưa trẻ đến cơ sở y tế ngay gồm: giật mình khi ngủ, hốt hoảng, run tay chân, sốt cao liên tục khó hạ, ngủ li bì, lừ đừ, nôn ói nhiều hoặc bỏ bú, ăn uống kém rõ rệt. Đây là những biểu hiện cho thấy trẻ có thể đang bước vào giai đoạn biến chứng thần kinh hoặc tuần hoàn.

Bác sĩ Bạch Thị Chính lưu ý, phụ huynh tuyệt đối không nên tự điều trị tại nhà khi trẻ xuất hiện các dấu hiệu trên, bởi bệnh có thể dẫn đến viêm não, viêm màng não, suy hô hấp hoặc suy tuần hoàn nếu chậm xử trí.

Khi nghi ngờ trẻ mắc tay chân miệng, phụ huynh cần cho trẻ nghỉ học và cách ly tại nhà ít nhất từ 7 đến 10 ngày để tránh lây lan cho trẻ khác. Trong quá trình chăm sóc, cần giữ vệ sinh cá nhân cho trẻ, không làm vỡ các nốt phỏng nước để tránh nhiễm trùng, đồng thời cho trẻ ăn thức ăn mềm, nguội, dễ nuốt để hạn chế đau miệng.

Trong bối cảnh bệnh chưa có thuốc điều trị đặc hiệu, phòng ngừa vẫn là giải pháp quan trọng nhất. Việc duy trì thói quen vệ sinh cá nhân, phát hiện sớm dấu hiệu bất thường và đưa trẻ đi khám kịp thời vẫn là yếu tố quyết định giúp hạn chế biến chứng nặng do tay chân miệng.

Bộ Y tế vừa phê duyệt vaccine phòng tay chân miệng và ngay lập tức thu hút sự quan tâm lớn từ cộng đồng. Nhiều người kỳ vọng, đây sẽ là giải pháp phòng ngừa quan trọng, góp phần giảm nguy cơ bệnh nặng, nâng cao năng lực bảo vệ sức khỏe trẻ em và cộng đồng trong bối cảnh dịch bệnh còn nhiều diễn biến phức tạp.