“Giữ lửa” tiếng Việt nơi xứ người

Những “lớp học quê hương” nơi đất khách

Những lớp học tiếng Việt cuối tuần đã và đang trở thành điểm tựa tinh thần cho con em kiều bào tại nhiều nước trên thế giới. Không cần cơ sở vật chất khang trang, nhiều lớp học chỉ được tổ chức trong phòng sinh hoạt cộng đồng, nhà riêng, thậm chí là góc nhỏ trong chùa hay nhà thờ, nhưng ở đó luôn hiện hữu sự tận tâm của người dạy và niềm háo hức của người học.

Tại Malaysia, bà Nguyễn Thị Liên - Phó Hội trưởng Hội Phụ nữ Việt Nam tại Malaysia, Chủ nhiệm Câu lạc bộ tiếng Việt, là một trong những người bền bỉ “giữ lửa” tiếng mẹ đẻ suốt nhiều năm qua. Bà chia sẻ, việc dạy tiếng Việt ở nước ngoài gặp không ít khó khăn, nhất là khi các em nhỏ sinh ra và lớn lên trong môi trường đa ngôn ngữ, nơi tiếng Việt không phải lúc nào cũng được ưu tiên.

Những ngày đầu mở lớp, việc vận động phụ huynh cho con theo học còn gặp nhiều trở ngại khi không ít gia đình cho rằng chỉ cần giỏi tiếng Anh hoặc ngôn ngữ bản địa là đủ. Tuy nhiên, bằng sự kiên trì và tâm huyết, các lớp học dần được duy trì ổn định. Không chỉ dừng lại ở việc truyền dạy ngôn ngữ, các thầy cô còn tổ chức nhiều hoạt động văn hóa truyền thống như Tết Trung thu, Tết Nguyên đán, cho các em mặc áo dài, hát tiếng Việt, tham gia trò chơi dân gian.

“Chính những trải nghiệm sinh động ấy đã giúp các em thêm yêu tiếng Việt, hiểu hơn về cội nguồn dân tộc. Khi thấy con mình tự tin giao tiếp bằng tiếng mẹ đẻ, nhiều phụ huynh đã thay đổi nhận thức, chủ động đưa con đến lớp. Số học sinh nhân lên theo cùng niềm vui, hạnh phúc của những thầy cô giáo” – Bà Liên chia sẻ.

Ngoài ra, điều khiến bà Liên xúc động nhất chính là những khoảnh khắc các em nhỏ thực sự “chạm” được đến tiếng Việt. Có lần, khi nghe một bài hát về mẹ, nhiều em đã rơi nước mắt. Đó không chỉ là sự tiếp nhận ngôn ngữ, mà còn là sự rung động trước những giá trị tình cảm sâu sắc được gửi gắm trong từng lời ca tiếng Việt. 

“Chính trong từng câu nói, từng bài học, từng cảm xúc rung động, sợi dây gắn kết thiêng liêng giữa mỗi người Việt với quê hương vẫn luôn bền chặt, không gì có thể thay thế. Đó cũng chính là nền tảng để cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài tiếp tục đoàn kết, phát triển, hướng về Tổ quốc, đóng góp tích cực cho sự nghiệp xây dựng và bảo vệ đất nước trong thời kỳ mới” - bà Liên chia sẻ.

Không chỉ ở Malaysia, tại châu Âu, châu Mỹ hay Australia, những lớp học tương tự cũng đang được duy trì nhờ sự đóng góp thầm lặng của đội ngũ giáo viên tình nguyện. Dù không phải ai cũng được đào tạo sư phạm bài bản, nhưng bằng tình yêu quê hương và trách nhiệm với thế hệ sau, họ vẫn miệt mài soạn giáo án, chia lớp theo trình độ, tìm tòi phương pháp giảng dạy phù hợp. Và chính những lớp học giản dị ấy đã nuôi dưỡng tình yêu quê hương trong thế hệ trẻ.

Kết nối toàn cầu, lan tỏa giá trị Việt

Bên cạnh các lớp học cộng đồng mang tính tự phát, những năm gần đây, công tác dạy và học tiếng Việt ở nước ngoài đã có bước chuyển mạnh mẽ theo hướng bài bản, chuyên nghiệp. Sự ra đời của Mạng lưới giảng dạy tiếng Việt và văn hóa Việt Nam toàn cầu vào tháng 9/2025 tại Fukuoka (Nhật Bản) được xem là dấu mốc quan trọng trong việc kết nối nguồn lực, hình thành hệ sinh thái giáo dục tiếng Việt mang tính liên kết trên phạm vi quốc tế.

Ông Nguyễn Duy Anh - Ủy viên Ủy ban Trung ương MTTQ Việt Nam, Chủ tịch Hội người Việt Nam tại Fukuoka, Tổng Thư ký Mạng lưới giảng dạy tiếng Việt và văn hóa Việt Nam toàn cầu cho biết, việc kết nối các giáo viên, học giả, hội đoàn và cộng đồng người Việt trên toàn thế giới sẽ giúp việc dạy và học tiếng Việt không còn là những nỗ lực riêng lẻ, mà trở thành phong trào lan tỏa rộng khắp.

Theo ông Duy Anh, một trong những trọng tâm của mạng lưới là tổ chức các lớp tập huấn chuyên môn cho giáo viên, tập trung vào phương pháp giảng dạy hiện đại, kỹ năng sử dụng công nghệ và xây dựng môi trường học tập phù hợp với trẻ em song ngữ.

Việc triển khai các bộ tài liệu như “Vui học tiếng Việt” đã góp phần đổi mới phương pháp giảng dạy theo hướng lấy người học làm trung tâm, gắn ngôn ngữ với trải nghiệm văn hóa. Nhờ đó, các em nhỏ có thể tiếp cận tiếng Việt một cách tự nhiên, sinh động hơn, thay vì học theo lối truyền thống khô cứng.

Hiện nay, mạng lưới đã kết nối hoạt động giảng dạy tiếng Việt tại nhiều quốc gia như Hàn Quốc, Đức, Pháp, Mỹ, Australia…, tạo nên một cộng đồng giáo dục xuyên quốc gia. Thông qua đó, các mô hình hiệu quả được chia sẻ, nhân rộng, góp phần nâng cao chất lượng dạy và học tiếng Việt trong cộng đồng người Việt ở nước ngoài.

Tuy nhiên, thực tế cho thấy, dù có sự hỗ trợ từ các tổ chức và mạng lưới, vai trò của gia đình vẫn là yếu tố then chốt. Gia đình chính là môi trường đầu tiên hình thành thói quen sử dụng tiếng mẹ đẻ cho trẻ. Nếu trong sinh hoạt hằng ngày, cha mẹ không sử dụng tiếng Việt thường xuyên, thì rất khó để các em duy trì ngôn ngữ này một cách bền vững.

Bên cạnh đó, các hoạt động văn hóa cộng đồng như Tết Nguyên đán, Giỗ Tổ Hùng Vương, Tết Trung thu… cũng đóng vai trò quan trọng trong việc nuôi dưỡng tình yêu tiếng Việt. Đây không chỉ là dịp để cộng đồng gặp gỡ, gắn kết, mà còn là cơ hội để thế hệ trẻ hiểu hơn về truyền thống, phong tục, từ đó thêm tự hào về nguồn cội. Ở tầm rộng hơn, việc gìn giữ tiếng Việt còn gắn liền với công tác đối ngoại nhân dân, góp phần quảng bá hình ảnh đất nước, con người Việt Nam ra thế giới. Khi tiếng Việt được sử dụng và lan tỏa, văn hóa Việt cũng có thêm cơ hội tiếp cận bạn bè quốc tế, khẳng định vị thế trong dòng chảy văn hóa toàn cầu.

Sợi dây gắn kết thiêng liêng

Trong những năm qua, Đảng và Nhà nước ta luôn xác định việc giữ gìn, dạy và học tiếng Việt trong cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài là nhiệm vụ quan trọng, mang ý nghĩa chiến lược trong bảo tồn bản sắc văn hóa dân tộc và củng cố khối đại đoàn kết toàn dân tộc. Với khoảng gần 6 triệu người Việt sinh sống tại hơn 130 quốc gia và vùng lãnh thổ, tiếng Việt không chỉ là phương tiện giao tiếp, mà còn là sợi dây gắn kết thiêng liêng giữa kiều bào với quê hương.

Nhằm cụ thể hóa chủ trương này, Chính phủ đã ban hành nhiều chính sách thiết thực, tiêu biểu là Đề án “Ngày Tôn vinh tiếng Việt trong cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài giai đoạn 2023-2030” theo Quyết định số 930/QĐ-TTg, lựa chọn ngày 8/9 hằng năm là Ngày Tôn vinh tiếng Việt. Đây không chỉ là dịp để khẳng định giá trị của tiếng mẹ đẻ, mà còn góp phần nâng cao nhận thức của cộng đồng, đặc biệt là thế hệ trẻ về vai trò của ngôn ngữ trong việc giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc.

Thông qua các hoạt động phong phú như: Tọa đàm, giao lưu, trại hè, lớp học trực tuyến, phong trào dạy và học tiếng Việt ngày càng được thúc đẩy mạnh mẽ. Các cơ quan chức năng, đặc biệt là Bộ Giáo dục và Đào tạo, đã chủ động biên soạn, cung cấp giáo trình, tài liệu phù hợp, đáp ứng nhu cầu học tập của kiều bào ở nhiều khu vực khác nhau trên thế giới.

Có thể khẳng định, giữ gìn tiếng Việt nơi xứ người không chỉ là câu chuyện của ngôn ngữ, mà còn là hành trình gìn giữ cội nguồn, bản sắc và tâm hồn dân tộc. Từ những lớp học giản dị đến các mạng lưới kết nối toàn cầu, từ sự tận tâm của từng giáo viên đến ý thức của mỗi gia đình, tất cả đang góp phần thắp sáng “ngọn lửa” tiếng Việt nơi xa Tổ quốc.