Giữ niềm tin trong “cơn bão” AI

Tại Hội nghị KOL toàn quốc lần thứ II (KOL Summit 2026) diễn ra chiều ngày 7/9 tại TPHCM, khoảng 1.000 nghệ sĩ, KOL, KOC, nhà sáng tạo nội dung cùng chuyên gia, cơ quan quản lý, doanh nghiệp và nền tảng công nghệ đã cùng bàn thảo về bài toán xây dựng niềm tin trong môi trường số. Thông điệp được các diễn giả nhấn mạnh: AI có thể tạo nội dung với tốc độ chưa từng có, nhưng niềm tin vẫn phải được tạo dựng bởi con người.

Khi AI khiến thật - giả khó phân biệt

Tại hội nghị, ông Nguyễn Tất Hồng Dương - Phó Chánh Văn phòng Hiệp hội An ninh mạng quốc gia cho rằng, không gian số đang đứng trước một cuộc khủng hoảng niềm tin đáng lo ngại. Theo ông Dương, trong thế giới có hàng tỉ thông tin cạnh tranh mỗi ngày. Việc khiến công chúng nhìn thấy một nội dung đã khó, nhưng để họ dừng lại lắng nghe càng khó hơn và khó nhất là khiến họ tin tưởng, chia sẻ rồi hành động.

Trong bối cảnh đó, các KOL ngày càng trở thành nguồn tham chiếu quan trọng của cộng đồng. Một câu chuyện có thể tiếp cận hàng triệu người, một quan điểm có thể tạo ra tranh luận xã hội, một lời giới thiệu có thể tác động trực tiếp đến suy nghĩ và lựa chọn của người xem. “Quyền lực” này trước đây chủ yếu thuộc về báo chí, cơ quan nhà nước và các thiết chế truyền thống, nhưng đang dịch chuyển một phần sang những người có sức ảnh hưởng. Điều đáng lo là những cơ chế vốn giúp con người nhận biết và xác lập sự thật đang bị công nghệ làm suy yếu. Khuôn mặt có thể bị giả, giọng nói có thể bị giả, hình ảnh và video cũng có thể bị tạo dựng bằng AI.

Dẫn nghiên cứu năm 2026 của Viện Nghiên cứu Báo chí thuộc Đại học Oxford, ông Dương cho biết chỉ khoảng 37% người được khảo sát cho rằng họ tin vào tin tức phần lớn thời gian - mức thấp nhất kể từ khi chỉ số này được đo vào năm 2015. Báo cáo Rủi ro Toàn cầu 2026 của Diễn đàn Kinh tế Thế giới cũng xếp thông tin sai lệch và xuyên tạc là một trong những rủi ro toàn cầu hàng đầu trong triển vọng 2 năm tới. “Nghịch lý lớn nhất của kỷ nguyên AI là chi phí và thời gian tạo ra thông tin sai lệch đang tiến gần về 0, trong khi kiểm chứng và xác lập sự thật vẫn đòi hỏi nguồn tin, bằng chứng và thời gian” - ông Dương chia sẻ.

Cũng tại sự kiện, nhà sáng tạo nội dung Đặng Nam Hải Triều đưa ra góc nhìn về tốc độ phát triển của AI đang trở thành “cái bẫy” đối với cả người sáng tạo lẫn công chúng. Chỉ bằng vài câu lệnh đơn giản, một video có thể bị thay đổi hình ảnh, logo, giá trị sản phẩm hoặc nội dung gốc. AI có thể viết kịch bản trong vài giây và hoàn thành một video trong thời gian rất ngắn. Trong khi đó, áp lực lượt xem, lượt chia sẻ và tâm lý sợ bị bỏ lại phía sau (FOMO) khiến người sáng tạo dễ bỏ qua bước kiểm chứng. KOL Hải Triều cho rằng, cách đơn giản nhưng quan trọng nhất là “chậm lại một nhịp trước khi share”, thực hiện nguyên tắc “kiểm trước, tin sau”. “Thông tin chỉ có giá trị khi hội đủ sự trung thực và chính xác. Thực tế cho thấy hiện tại ranh giới tin giả và tin thật rất mong manh” - KOL Hải Triều bày tỏ.

Ở góc độ người quản lý nền tảng mạng xã hội, ông Nguyễn Lâm Thanh - Tổng Giám đốc TikTok Việt Nam cho rằng, với AI, chúng ta có thể tăng năng suất lao động, giảm chi phí xã hội. Tuy nhiên, các nội dung xấu cũng theo đó mà gia tăng. Do đó, đây vừa là cơ hội vừa là thách thức.

Ông Thanh nhìn nhận khủng hoảng niềm tin là do chúng ta tạo ra quá nhiều nội dung rất nhanh khiến khán giả không đủ thời gian tiếp nhận thông tin. Ở đó, niềm tin không nằm ở nội dung, mà ở việc ai (tài khoản nào) là người nào đưa đến nội dung đó.

Theo ông Thanh, TikTok có cơ chế đảm bảo “nếu một nội dung có vấn đề không chuẩn mực thì dễ dàng bị báo cáo bởi cộng đồng”. Quyền đó được trao cho cộng đồng và được quy định bằng Bộ tiêu chuẩn cộng đồng. “AI có thể tạo ra nội dung nhưng chỉ con người mới có thể tạo ra niềm tin” - Tổng Giám đốc TikTok Việt Nam Nguyễn Lâm Thanh khẳng định.

Xóa bài song không thể “xóa” được trách nhiệm

Trước “cơn bão” AI, Thượng tá Đỗ Minh Kim, cán bộ Cục An ninh mạng và phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao (A05, Bộ Công an) cho rằng, khi sáng tạo nội dung đã trở thành một nghề thực thụ, người làm nghề phải đi cùng trách nhiệm xã hội.

Theo Thượng tá Đỗ Minh Kim, KOL cần nhìn nhận mình như một nguồn phát thông tin và phải chịu trách nhiệm với những gì đưa đến công chúng. Trước khi đăng tải hoặc chia sẻ, cần trả lời các câu hỏi: Nguồn tin có chính thức không? Nội dung có thể gây tác hại cho xã hội không? Có ảnh hưởng đến uy tín cá nhân hay tổ chức nào không? Đặc biệt, trách nhiệm không kết thúc bằng việc xóa một bài đăng. Nếu thông tin sai lệch đã được lan truyền rộng rãi, người đăng tải phải chủ động đính chính với mức độ tương xứng, phối hợp với cơ quan quản lý và nền tảng để khắc phục hậu quả, đồng thời chịu trách nhiệm trước pháp luật nếu có vi phạm.

Đại tá - TS Nguyễn Hồng Quân, Phó Cục trưởng A05 chia sẻ, cùng với sự phát triển của cộng đồng sáng tạo, hành lang pháp lý liên quan đến người có ảnh hưởng cũng đang được hoàn thiện. Các quy định mới về quảng cáo, bảo vệ dữ liệu cá nhân và an ninh mạng đặt ra những yêu cầu cụ thể hơn đối với các chủ thể trên môi trường số.

Từ góc độ doanh nghiệp, câu chuyện trách nhiệm của KOL không chỉ là vấn đề đạo đức mà còn là bài toán rủi ro thương mại. Ông Trần Quốc Khánh - Founder và CEO của Vietsuccess đưa ra cảnh báo, khi một KOL vướng vào bê bối, thương hiệu hợp tác có thể đồng thời chịu 3 nhóm rủi ro: danh tiếng, tài chính và pháp lý. Thiệt hại không chỉ nằm ở chi phí thuê KOL, mà doanh nghiệp có thể phải dừng chiến dịch, thay đổi toàn bộ tài sản truyền thông, chịu ảnh hưởng doanh số và xử lý những sản phẩm đã đưa ra thị trường. Vì vậy, doanh nghiệp và agency cần kiểm tra kỹ lịch sử phát ngôn, hành vi và “dấu chân số” của KOL trước khi hợp tác. Một hệ thống độc lập để đánh giá, xếp hạng KOL theo những tiêu chí minh bạch sẽ giúp giảm đáng kể rủi ro.

Theo ông Nguyễn Quang Sáng - Phó Giám đốc Trung tâm Truyền hình Việt Nam - Khu vực Nam bộ, báo chí chính thống có thể đóng vai trò như một “mỏ neo” thông tin chuẩn xác. Báo chí có thể học sự năng động, gần gũi của KOL; ngược lại, KOL cần học tính kiểm chứng, chuẩn mực và trách nhiệm của báo chí.

Từ góc nhìn của cơ quan quản lý, ông Nguyễn Hồng Quân - Phó Cục trưởng A05 khẳng định, Nhà nước sẽ đồng hành, hỗ trợ những người làm nghề chân chính, đồng thời xử lý nghiêm hành vi lợi dụng sức ảnh hưởng để quảng cáo sai sự thật, lan truyền thông tin sai lệch, xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ hoặc gây tổn hại cho cộng đồng.

Trong “cơn bão” AI và trách nhiệm của KOL không chỉ là tạo ra nội dung hấp dẫn mà còn cần có trách nhiệm hơn nữa trên môi trường số. Khi hàng nghìn người có sức ảnh hưởng cùng trở thành những điểm tựa đáng tin cậy, mạng xã hội sẽ có thêm một “hàng rào” chống thông tin sai lệch, và quan trọng hơn, góp phần hình thành một không gian mạng nhân văn, lành mạnh hơn.