Giữa tâm dịch

Đối với những bệnh truyền nhiễm, bệnh nhân càng ít di chuyển và ít tiếp xúc với mọi người càng tốt, để ngăn ngừa dịch bệnh lây lan. Về khoa học mà nói là như thế. Nhưng thực lòng tâm lý chung của nhiều người là giả sử có người quen chẳng may mắc sốt xuất huyết (hoặc bất cứ dịch bệnh nào), thì cũng sẽ ngại ngần tụ tập thăm nom. Việc này không có gì đáng trách cả. Nhưng gợi ra một tâm lý rất bản năng con người như thế để thấy với việc dịch bệnh càng bùng phát, công suất làm việc của y bác sĩ càng phải tăng lên, và cái việc họ ngày ngày phải quay cuồng giữa những ca bệnh nặng, lại rất có khả năng chính mình sẽ lây bệnh là một áp lực ghê gớm như thế nào của ngành y.

Trong ký ức nhiều người, những ngày tháng kinh hoàng chống dịch SARS cách đây mười mấy năm chưa bao giờ quên. Tháng 2/2003, một virus lạ tấn công đường hô hấp với tốc độ lây lan chóng mặt, 916 người tử vong nhanh chóng khiến cả thế giới kinh hoàng… Ca đầu tiên phát hiện ở Việt Nam là một bệnh nhân nước ngoài đến điều trị tại Bệnh viện Việt Pháp, lúc đó còn chưa biết là SARS nên các y bác sĩ chủ quan khi tiếp xúc, bệnh lây nhanh chóng sang các nhân viên y tế và bệnh nhân khác. Bệnh viện Viện Pháp tự cách ly, toàn bộ nhân viên y tế phải ở lại bệnh viện không được về nhà, nội bất xuất, ngoại bất nhập. Nhờ vậy mà hạn chế tối đa việc lây lan ra cộng đồng. Ở một góc Bệnh viện Việt Pháp hiện nay vẫn còn đó ngôi miếu thờ 6 y bác sĩ đã hy sinh trong cuộc chiến chống dịch SARS.

Nhưng, Việt Nam hồi đó là nước đầu tiên trên thế giới khống chế được dịch SARS lại nhờ sáng kiến và sự kiên cường của các bác sĩ Việt Nam. Trước tình hình các nhân viên y tế và bệnh nhân ở bệnh viện Việt Pháp đã bị nhiễm virut tiếp tục yếu dần và nguy kịch, các bác sĩ ở Bệnh viện nhiệt đới trung ương (hồi đó gọi là Viện lâm sàng các bệnh nhiệt đới thuộc Bệnh viện Bạch Mai) quyết định đưa toàn bộ bệnh nhân sang đó. Thay vì đóng chặt cửa cách ly, các bác sĩ Việt Nam quyết định mở toang cửa sổ kiên cường chống dịch SARS…

Nói kiên cường là bởi vừa mới trước đó mười mấy nhân viên y tế của bệnh viện Việt Pháp lây bệnh từ bệnh nhân, thế mà các y bác sĩ ở Bệnh Viện lâm sàng các bệnh nhiệt đới vẫn phải tiếp tục đối mặt với dịch. Hồi đó, mọi việc chăm sóc cho bệnh nhân đều do nhân viên y tế thực hiện, từ việc tắm rửa, gội đầu, đánh răng, thay quần áo... Trang thiết bị y tế lúc đó chưa đủ để đối phó với SARS, do đây là bệnh lần đầu xuất hiện.

Hồi đó, thử tưởng tượng nếu họ không đủ sáng kiến và sự quả cảm thì dịch sẽ thế nào? 45 ngày sau, dịch được khống chế, ngoài 5 người đã mất ở bệnh viện Việt Pháp, tại Viện nhiệt đới không có thêm ca nào tử vong, mấy chục bệnh nhân nhiễm virut đều được cứu sống. Năm 2004, Bệnh viện Nhiệt đới và GS Lê Đăng Hà – người chủ trương mở toang cửa sổ, kiên cường tìm cách chống dịch - được phong Anh hùng một cách xứng đáng.

Ở đây, không có ý so sánh SARS với sốt xuất huyết. Nhưng nhắc lại việc khống chế dịch SARS là để nhắc lại một một bài học về sự minh bạch thông tin trong chống dịch, dịch bệnh sẽ càng lây lan nếu thông tin về dịch chưa được công bố rõ ràng đầy đủ. Hơn nữa, câu chuyện chống dịch SARS là một ví dụ sinh động và điển hình về sự nguy hiểm của nghề y, “sinh ư nghệ, tử ư nghệ”, về trách nhiệm, sự tận tụy hy sinh và sáng kiến, kinh nghiệm trong điều trị của các bác sĩ Việt Nam. Nhiều bác sĩ và y tá hồi đó thậm chí đã xin ở lại bệnh viện, không dám về nhà vì mang virut về…

Cũng như trong những ngày này, các bác sĩ đang trần mình chống dịch sốt xuất huyết. Những hình ảnh từ các khoa truyền nhiễm các bệnh viện cho thấy tất cả các nơi đều đang quá tải. Bệnh viện phải trưng dụng hội trường, phòng họp, hành lang để kê giường điều trị. Bệnh viện Nhiệt đới Trung ương và Bệnh viện Đống Đa triệu tập hết bác sĩ đi học quay trở lại, nhân viên y tế làm việc 24/24, làm việc thông ca. Thậm chí, phòng của bác sĩ cũng được trưng dụng thành phòng điều trị bệnh nhân sốt xuất huyết…

Thời gian gần đây, với sự phát triển của mạng xã hội, chúng ta thường thấy hình ảnh xấu về bác sĩ được lan truyền rất nhanh. Đành rằng, trong ngành y còn nhiều việc chưa tốt. Nhưng như những ngày này, rất thiếu công bằng khi hầu như chả mấy ai nhìn thấy sự tận tụy, vất vả của họ. Nhân viên y tế thì cũng là con người, họ cũng sợ dịch bệnh, cũng sợ lây bệnh sang người nhà của họ chứ. Nhưng đã làm nghề thì họ phải làm việc thôi, ở giữa tâm dịch vẫn phải làm.

Số bệnh nhân sốt xuất huyết tử vong và số ca mắc mới vẫn tiếp tục tăng thêm. Đây là điều đáng tiếc. Những bài học chống dịch trong quá khứ vẫn còn nguyên giá trị. Rất cần những ứng phó kịp thời, trách nhiệm từ phía ngành y tế. Từ phía người dân thì không nên chủ quan. Và chúng ta, cần đứng bên cạnh ngành y trong “cuộc chiến dịch bệnh” này, động viên kịp thời sự nỗ lực của các y bác sĩ, chứ không phải chỉ là đứng ngoài bình phẩm và ném đá.