Gỡ dòng vốn cho chuyển đổi xanh

Dòng vốn chưa theo kịp nhu cầu chuyển đổi

Áp lực từ các quy định môi trường ngày càng khắt khe tại châu Âu, Mỹ đang buộc nhiều doanh nghiệp (DN) Việt phải tăng tốc chuyển đổi xanh nếu không muốn đánh mất lợi thế cạnh tranh và đơn hàng xuất khẩu. Tuy nhiên, trở ngại lớn nhất hiện nay vẫn là bài toán vốn. Chi phí đầu tư cho công nghệ tiết kiệm năng lượng, năng lượng tái tạo hay dây chuyền sản xuất xanh thường rất lớn, trong khi thời gian thu hồi vốn kéo dài, khiến nhiều DN, đặc biệt là DN nhỏ và vừa, gặp khó trong việc tiếp cận nguồn lực tài chính.

TS Nguyễn Thành Lam - Cục Môi trường (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) băn khoăn, DN nhỏ và vừa hiện chiếm tỷ trọng lớn trong nền kinh tế nhưng cũng là nhóm gặp nhiều rào cản nhất khi tiếp cận tín dụng xanh. Không chỉ thiếu tài sản bảo đảm, nhiều DN còn chưa đáp ứng các tiêu chí về môi trường hoặc thiếu năng lực xây dựng dự án đạt chuẩn để được ngân hàng xem xét cấp vốn. Vì vậy, theo ông Lam, cần có những chính sách mạnh mẽ hơn nhằm khơi thông dòng vốn cho khu vực này nếu muốn quá trình chuyển đổi xanh diễn ra trên diện rộng. Thực tế cho thấy, nhu cầu vốn cho phát triển xanh đang tăng nhanh hơn khả năng đáp ứng của thị trường tài chính. Ông Hà Huy Cường - Phó Tổng giám đốc Nam Á Bank cho biết, đến năm 2030, nhu cầu vốn để thực hiện các mục tiêu tăng trưởng xanh của Việt Nam ước khoảng 48,4 triệu tỷ đồng, riêng TPHCM cần khoảng 6,4 triệu tỷ đồng. Trong khi đó, tổng dư nợ tín dụng của toàn nền kinh tế hiện mới đạt gần 20 triệu tỷ đồng. Khoảng cách rất lớn giữa nhu cầu vốn và quy mô tín dụng hiện nay cho thấy Việt Nam cần tiếp tục huy động mạnh các nguồn lực tài chính trong và ngoài nước để đáp ứng yêu cầu chuyển đổi xanh.

Cần hoàn thiện hệ sinh thái tài chính xanh

Các chuyên gia kinh tế cho rằng, mở rộng quy mô tín dụng mới chỉ là một phần của bài toán. Để dòng vốn xanh thực sự chảy mạnh vào nền kinh tế, cần hình thành hệ sinh thái tài chính xanh đồng bộ, từ DN, dự án, khu công nghiệp đến hạ tầng xanh. Đây cũng là điều kiện quan trọng để các quỹ đầu tư và các định chế tài chính quốc tế mạnh dạn giải ngân các nguồn vốn trung và dài hạn. TS. Nguyễn Thành Lam cho rằng, Việt Nam không nên chỉ tập trung vào thị trường tín chỉ carbon mà cần sớm xây dựng sàn giao dịch nguyên liệu, vật liệu tái chế và công nghệ phục vụ kinh tế tuần hoàn. Nền tảng này sẽ giúp kết nối DN có nguồn nguyên liệu thứ cấp với các đơn vị có nhu cầu sử dụng, biến chất thải của DN này thành đầu vào của DN khác. Bên cạnh đó, các tổ chức tín dụng cũng cần chủ động đa dạng hóa nguồn vốn thông qua phát hành trái phiếu xanh, mở rộng hợp tác với các định chế tài chính quốc tế và phát triển các sản phẩm tín dụng chuyên biệt dành cho doanh nghiệp chuyển đổi xanh.

Ở góc độ quản lý, ông Nguyễn Đức Lệnh - Phó Giám đốc Ngân hàng Nhà nước Chi nhánh Khu vực 2 cho biết, thời gian qua Chính phủ và Ngân hàng Nhà nước đã ban hành nhiều chính sách thúc đẩy tín dụng xanh, trong đó có Quyết định 21 về danh mục phân loại dự án xanh. Đây là cơ sở quan trọng để các ngân hàng xác định đúng đối tượng cho vay và triển khai các chương trình tín dụng ưu đãi, với mức lãi suất thấp hơn khoảng 2% so với thông thường. Tuy nhiên, theo ông Lệnh, quá trình thẩm định dự án xanh vẫn còn nhiều vướng mắc do hệ thống tiêu chí, cơ sở dữ liệu và quy trình đánh giá chưa thực sự đồng bộ. Vì vậy, việc tiếp tục hoàn thiện khung pháp lý, chuẩn hóa tiêu chí phân loại dự án xanh, đồng thời triển khai các cơ chế hỗ trợ lãi suất phù hợp sẽ góp phần khơi thông dòng vốn, tạo động lực để tín dụng xanh phát huy vai trò là “đòn bẩy” cho tăng trưởng bền vững.