Gỡ rào cản liên kết vùng, kiến tạo không gian phát triển mới cho Thủ đô

Những rào cản cần tháo gỡ

Phó Giám đốc Sở Công Thương Hà Nội Nguyễn Thế Hiệp cho biết, Hà Nội là trung tâm tiêu dùng lớn, đầu mối giao thương quan trọng của khu vực phía Bắc. Nông sản, thực phẩm, hàng tiêu dùng, sản phẩm OCOP và hàng công nghiệp từ các tỉnh, thành phố đóng vai trò quan trọng trong bảo đảm nguồn cung cho thị trường Thủ đô. Ở chiều ngược lại, hệ thống phân phối, dịch vụ logistics và hạ tầng thương mại của Hà Nội là “bệ phóng” giúp sản phẩm các địa phương tiếp cận người tiêu dùng, mở rộng thị trường.

Tuy nhiên, liên kết hiện vẫn tồn tại những khoảng trống. Hoạt động xúc tiến thương mại tại một số địa phương còn mang tính mùa vụ, tập trung vào những thời điểm nhất định. Việc đưa sản phẩm vào tuần hàng, hội chợ mới chỉ là bước đầu; để đứng vững trong hệ thống phân phối, doanh nghiệp phải bảo đảm đồng thời chất lượng, quy cách, giá cả và năng lực cung ứng ổn định.

Từ đó, vấn đề cốt yếu là kết nối như thế nào để tạo ra giá trị thực, Phó Chủ tịch Hội Doanh nhân trẻ Việt Nam Đặng Việt Bách cho rằng, dư địa tăng trưởng lớn nhất của miền Bắc không còn nằm ở việc từng địa phương phát triển nhanh hơn, mà ở khả năng kết nối các lợi thế thành một không gian kinh tế, những chuỗi giá trị và thị trường chung. Điều đó đòi hỏi liên kết vùng phải vượt khỏi phạm vi kết nối địa lý, tiến tới liên kết về thể chế, hạ tầng, dòng vốn, công nghệ, sản xuất và thị trường.

Theo ông Trần Đăng Nam, Chủ tịch Hội Doanh nghiệp trẻ Hà Nội, Chủ tịch Tập đoàn Dolgroup, logistics được ví như “huyết mạch” của nền kinh tế, song chi phí logistics của Việt Nam vẫn ở mức khoảng 16-18% GDP, cao hơn mức bình quân thế giới 10-12% và Singapore dưới 10%. Chi phí logistics cao làm giảm sức cạnh tranh của doanh nghiệp, ảnh hưởng đến tăng trưởng và khả năng thu hút đầu tư. Logistics hiện cũng không chỉ đơn thuần là vận chuyển hàng hóa mà đã trở thành hoạt động quản trị toàn bộ chuỗi cung ứng nhằm tối ưu nguồn lực, giảm chi phí và nâng cao sức cạnh tranh...Do đó, cùng với đầu tư hạ tầng, những vấn đề về thể chế, chính sách và chất lượng nguồn nhân lực cũng phải được tháo gỡ đồng bộ.

Mở rộng không gian phát triển

Trong bối cảnh đó, Hà Nội có vai trò đặc biệt. Với vị thế được xác định tại Nghị quyết số 02-NQ/TW, Thủ đô phát triển theo định hướng trở thành đầu tàu tạo sức lan tỏa cho cả vùng. Trước hết, cần chuyển mạnh từ tư duy “phối hợp theo sự kiện” sang cơ chế liên kết thường xuyên, có mục tiêu, đầu mối và trách nhiệm cụ thể.

Theo đại diện Sở Công Thương Hà Nội, hệ thống phân phối cần tham gia sớm hơn vào quá trình sản xuất, tư vấn cho địa phương và doanh nghiệp về tiêu chuẩn thị trường, chất lượng, quy cách sản phẩm. Các địa phương cần chủ động chia sẻ thông tin về mùa vụ, sản lượng và năng lực cung ứng để doanh nghiệp phân phối xây dựng kế hoạch dài hạn... Đây là cách để liên kết cung - cầu chuyển từ “gặp nhau” sang “đi cùng nhau”, từ những chương trình xúc tiến ngắn hạn sang chuỗi hợp tác bền vững.

Cùng với đó, hạ tầng thương mại và logistics phải trở thành nền tảng của liên kết vùng. Hà Nội đang đẩy nhanh các dự án chợ đầu mối nông sản cấp vùng, cảng cạn ICD và trung tâm logistics, hướng tới giảm chi phí lưu thông hàng hóa và nâng cao năng lực kết nối toàn khu vực.

Không gian liên kết cũng cần được mở rộng trên nền tảng số. Kết hợp xúc tiến thương mại trực tiếp với thương mại điện tử, livestream bán hàng và dịch vụ vận tải sẽ giúp sản phẩm địa phương tiếp cận thị trường nhanh hơn, đồng thời duy trì kết nối ngay cả khi hội chợ, tuần hàng đã kết thúc.

Ông Nguyễn Xuân Lưu - Phó Chủ tịch Hà Nội nhấn mạnh, liên kết vùng phải được cụ thể hóa bằng hợp tác trong sản xuất, kinh doanh, công nghệ và thị trường, để nguồn lực của từng doanh nghiệp trở thành một bộ phận của sức mạnh chung. Đây là yêu cầu cấp thiết khi Hà Nội đặt mục tiêu tăng trưởng hai con số trong năm 2026 và hướng tới tốc độ tăng trưởng GRDP bình quân trên 11%/năm giai đoạn 2026-2030. Muốn duy trì tốc độ tăng trưởng cao, Thủ đô không thể chỉ dựa vào các động lực nội tại mà phải mở rộng không gian kinh tế thông qua liên kết vùng, đổi mới sáng tạo và phát huy khu vực kinh tế tư nhân.

Theo tinh thần Nghị quyết số 27-NQ/TW về phát triển các vùng và tổ chức không gian phát triển quốc gia, Hà Nội cần phát huy vai trò trung tâm kết nối và lan tỏa, cùng các địa phương hình thành những hành lang đô thị, công nghiệp và dịch vụ. Các tuyến cao tốc liên vùng, Vành đai 4 và Vành đai 5 vùng Thủ đô được kỳ vọng mở rộng thị trường, tăng khả năng kết nối sản xuất, lưu thông hàng hóa và tạo thêm cơ hội đầu tư.

Tuy nhiên, hạ tầng chỉ thực sự phát huy hiệu quả khi được vận hành trong một hệ thống liên kết đồng bộ. Không thể để các địa phương cạnh tranh bằng cách “giữ” nguồn lực, trong khi lợi ích lớn hơn nằm ở khả năng chia sẻ và bổ trợ lẫn nhau. Vì vậy, Hà Nội cần tiếp tục đi trước về thể chế, tài chính, khoa học - công nghệ và nhân lực để mở đường cho vùng. Các địa phương, cộng đồng doanh nghiệp phải chủ động tham gia, tạo cho Thủ đô đủ không gian, nguồn lực và chuỗi cung ứng để phát huy vai trò đầu tàu.

Bốn định hướng trọng tâm được Hà Nội đặt ra gồm: cải thiện môi trường đầu tư, kinh doanh; tăng cường liên kết với các địa phương trong phát triển hạ tầng, công nghiệp, công nghệ và logistics; thúc đẩy doanh nghiệp đổi mới công nghệ, chuyển đổi số, chuyển đổi xanh; đồng thời nâng cao chất lượng sản phẩm, năng lực quản trị và trách nhiệm xã hội...

Liên kết vùng, xét đến cùng, không phải phép cộng cơ học giữa các địa phương, mà là quá trình tạo ra giá trị mới từ sự cộng hưởng. Khi hạ tầng được kết nối, thể chế được đồng bộ, logistics được tối ưu, doanh nghiệp cùng tham gia và thị trường được mở rộng, những lợi thế phân tán sẽ hình thành sức mạnh tổng hợp. Đó chính là cách để Hà Nội mở rộng không gian phát triển mới, đồng thời tạo thêm động lực tăng trưởng cho cả vùng phía Bắc.