Gỡ thủ tục để doanh nghiệp tư nhân 'muốn lớn'

Ông Tuấn cho rằng, trong 4 động cơ tăng trưởng của nền kinh tế Việt Nam (khu vực nông nghiệp, DNNN, DNTN và FDI) chỉ có khu vực FDI có hiệu quả. Theo thống kê cứ 10 đồng xuất khẩu của Việt Nam có tới 7 đồng của DN FDI, DNTN trong nước chưa đến 3 đồng. Lưu ý rằng tỷ lệ này cách đây chỉ vài năm thôi là 5:5. Theo báo cáo Việt Nam 2035, năng suất sử dụng vốn, tài sản của DNTN Việt Nam đang giảm dần, do hầu hết quy mô nhỏ nên DNTN nhỏ không khai thác được lợi thế về quy mô, công nghệ.

Theo ông Tuấn, nhiều điều tra cho thấy, FDI đầu tư vào Việt Nam thời gian qua chủ yếu là chi phí rẻ nhưng hiện nay đất đai đã hết rẻ, lương người lao động cũng không thể rẻ mãi được, tiêu chuẩn môi trường bắt buộc phải cao hơn. TPP hiện nay đang khá mù mịt do vậy nguồn FDI, kể cả các dự án FDI đã được cấp phép đón đầu TPP sẽ khó duy trì như trước. Vì vậy, một trong những mục tiêu quan trọng của cơ cấu lại kinh tế phải làm cho khu vực tư nhân mạnh hơn, đóng vai trò lớn hơn đối với nền kinh tế.

Một số điều tra của VCCI cũng cho biết, dường như DNTN ngày càng nhỏ đi, kém hiệu quả hơn, năng suất lao động thấp. Điều tra trên 10.000 DNTT hoạt động chính thức vừa qua, trung bình số lượng lao động của một DN là khoảng 26,6 lao động; cuộc điều tra năm 2010, con số này ở khoảng 40 lao động. Số liệu Tổng cục Thuế vào cuối năm ngoái (2015) cho biết có tới 58% DNTN chính thức không có thu nhập để kê khai thuế thu nhập DN, như vậy chỉ có 42% DN là có lãi, chưa tính tới chuyện lãi nhiều hay ít. Vốn thấp, quy mô nhỏ, DNTN Việt Nam sẽ mãi loay hoay với bài toán phát triển.

Ông Tuấn chỉ ra thực trạng: DNTN hiện nay tiếp cận nguồn lực tương đối khó. Chính DN trong nước gặp bất lợi khi tiếp cận đất đai, vốn so với nhóm FDI. Đa phần DNTN Việt Nam là quy mô nhỏ và vừa, rất nhiều DN ở dạng siêu nhỏ nên tiếp cận nguồn vốn khó khăn. Theo điều tra, hiện nay chỉ có khoảng 30-40% DNTN quy mô nhỏ tiếp cận được nguồn vốn ngân hàng, trong khi đó tỷ lệ này ở doanh nghiệp lớn là 80%. Tỷ lệ tiếp cận đất đai trong khu công nghiệp cũng rất khiêm tốn, vài % trong khi đó hỗ trợ về đất của Nhà nước chủ yếu ở việc phát triển các khu, cụm công nghiệp. DN nhỏ với số vốn vài tỷ làm sao có đủ nguồn lực để trả tiền thuê đất hàng chục năm, đủ tiền thuê đất với mặt bằng có sẵn trong các Khu công nghiệp. Các DNTN còn gặp khó khăn khác là trình độ quản trị, công nghệ và kinh nghiệm thị trường còn nhiều yếu kém.

Vẫn theo ông Tuấn: “Việc tiếp cận nguồn lực phải công bằng, nguồn lực trong xã hội và nền kinh tế phải có cơ hội đến được với những DN có năng lực tốt nhất chứ không phải nơi có vị thế, quan hệ tốt nhất. Chính sách trong một số lĩnh vực của Việt Nam đang dành thuận lợi, độc quyền cho các DN lớn đó là một điểm rất dở, bởi không có cơ hội kinh doanh cho DN nhỏ sẽ không có nhiều DN lớn, không luôn duy trì được sức ép cạnh tranh thì làm sao có nhiều DN đổi mới, sáng tạo”.

Doanh nghiệp tư nhân quy mô nhỏ rất cần được tiếp sức.

Cùng đó ông Tuấn cũng cho rằng, thực tế các DN lớn tư nhân cũng đang gặp rất nhiều bất lợi về thủ tục hành chính. DN càng lớn thì chi phí thủ tục hành chính càng nhiều, càng hay bị thanh tra, kiểm tra. Đó là lý do của tâm lý làm ăn nhì nhằng, không muốn lớn của các DN.

Theo một cuộc điều tra 10.000 DNTN tại 63 tỉnh, thành phố năm 2015 của VCCI, một DN lớn điển hình sẽ đón 3 đoàn thanh tra, kiểm tra trong một năm, DN vừa và nhỏ là 2 đoàn. 50% số DN lớn bị thanh tra từ 3 lần trở lên trong năm gần nhất trong khi tỷ lệ này là 24% với DN nhỏ. Một DN lớn bình quân sẽ mất 40 giờ cho mỗi cuộc thanh tra thuế khi DN nhỏ là 7 giờ.