Hà Nội định hình kinh tế đêm

Kinh tế đêm và bài toán bản sắc đô thị

Kinh tế đêm ở Hà Nội đang được đặt trong một tầm nhìn rộng hơn, không chỉ là kéo dài hoạt động dịch vụ mà là xây dựng một hệ sinh thái trải nghiệm gắn với văn hóa, di sản và đời sống đô thị. Ban đêm không còn là khoảng nghỉ của thành phố, mà trở thành một không gian kinh tế - văn hóa có thể thiết kế và định vị thương hiệu.

TS Trần Việt Dũng - Trưởng khoa Quản trị và Kinh tế sáng tạo (Trường Khoa học Liên ngành và Nghệ thuật - ĐHQG Hà Nội), nhấn mạnh yêu cầu chuyển từ tư duy “dịch vụ rời rạc” sang mô hình tích hợp. “Hà Nội phải gắn phát triển kinh tế đêm với mô hình đô thị tích hợp đa ngành, đa lĩnh vực. Trong đó, cốt lõi là lấy nền tảng trải nghiệm văn hóa và di sản làm trục định vị chiến lược” – ông Dũng nói, đồng thời cho rằng điểm yếu hiện nay là các hoạt động đêm còn phân tán, thiếu kết nối để tạo thành chuỗi trải nghiệm. Trong khi đó, giá trị cốt lõi của kinh tế đêm không nằm ở từng dịch vụ riêng lẻ mà ở “hành trình” của người trải nghiệm trong không gian đô thị.

Ở góc nhìn văn hóa, PGS.TS Bùi Hoài Sơn - Ủy viên chuyên trách Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội, nhấn mạnh lợi thế cạnh tranh của Hà Nội không đến từ độ sôi động thuần túy, mà từ chiều sâu di sản. “Hà Nội hội tụ nhiều giá trị đặc sắc với bề dày lịch sử nghìn năm văn hiến và hệ thống di sản phong phú. Mỗi góc phố, con đường, cây cầu hay công trình kiến trúc đều mang trong mình những câu chuyện” - ông Sơn nhấn mạnh. Theo ông Sơn, kinh tế đêm của Hà Nội phải là “không gian kể chuyện”, nơi ẩm thực, nghệ thuật truyền thống, làng nghề và đời sống đô thị trở thành chất liệu tạo nên bản sắc.

Một điểm chung trong quan điểm của hai chuyên gia là vai trò trung tâm của người dân. Kinh tế đêm không chỉ hướng đến khách du lịch mà phải tạo ra không gian để người dân tham gia, sáng tạo và thụ hưởng. Khi người dân trở thành một phần của trải nghiệm, đô thị mới có “đời sống ban đêm” thực sự.

Từ quy hoạch đến sản phẩm trải nghiệm

Hà Nội đã phê duyệt Đề án phát triển kinh tế đêm giai đoạn 2026-2030, định hướng đến 2045, xác định đây là một động lực tăng trưởng mới của đô thị.

Theo định hướng, đến năm 2035, kinh tế đêm đóng góp khoảng 7-8% GRDP, tăng trưởng 12-14%/năm trong các lĩnh vực dịch vụ, du lịch và công nghiệp văn hóa. Xa hơn, đến năm 2045, tỷ trọng có thể đạt trên 12% GRDP, với thương hiệu “Thành phố trải nghiệm văn hóa ban đêm”.

Trọng tâm của đề án là phát triển Trục cảnh quan sông Hồng thành trung tâm kinh tế sáng tạo và công nghiệp văn hóa về đêm, kết nối các không gian kinh tế đêm của thành phố. Không gian này được kỳ vọng không chỉ là một dự án hạ tầng, mà trở thành biểu tượng mới của Hà Nội về đêm, nơi hội tụ sự kiện nghệ thuật, hoạt động văn hóa quy mô lớn và các sản phẩm thương mại giá trị cao.

Cùng với đó, Hà Nội dự kiến hình thành 6-8 khu kinh tế đêm trọng điểm và 15-20 không gian hoặc tuyến phố hoạt động sau 24 giờ, gắn với hệ thống giao thông và hạ tầng đô thị thông minh. Các khu này không vận hành đồng nhất mà được phân vai theo từng chức năng: khu văn hóa - di sản, khu thương mại - giải trí, khu sáng tạo và khu sinh thái đêm.

Không gian phát triển được phân tầng theo 3 vùng quản lý, từ vùng động đến vùng tĩnh và vùng chuyển tiếp, nhằm cân bằng giữa hoạt động kinh tế và kiểm soát đô thị. Cách tiếp cận này cho thấy kinh tế đêm không còn là hoạt động tự phát mà đã được đưa vào cấu trúc quản trị có định hướng, gắn với quy hoạch tổng thể của thành phố.

Về sản phẩm, thành phố tập trung khai thác lõi văn hóa và di sản tại khu vực Hoàn Kiếm, phố cổ, Hoàng thành Thăng Long, Văn Miếu - Quốc Tử Giám, nơi được xem là “trục ký ức” của đô thị. Song song, Hồ Tây và các không gian công cộng sẽ được tổ chức thành điểm trình diễn nghệ thuật, lễ hội ánh sáng, sự kiện sáng tạo và hoạt động cộng đồng về đêm.

Ở ngoại vi, mô hình du lịch sinh thái, làng nghề và trải nghiệm cộng đồng được phát triển tại Đông Anh, Sóc Sơn, Ba Vì, Sơn Tây, Bát Tràng, Vạn Phúc; cùng với không gian sáng tạo công nghệ cao tại Hòa Lạc, hình thành mạng lưới kinh tế đêm đa lớp từ trung tâm ra vùng ven.

Một hướng đi đáng chú ý là phát triển du thuyền trên sông Hồng, kết nối từ khu vực Long Biên đến bãi giữa, tích hợp ngắm cảnh, biểu diễn nghệ thuật và ẩm thực. Đây được xem là sản phẩm mang tính biểu tượng, vừa khai thác cảnh quan tự nhiên, vừa mở ra một “trục trải nghiệm mới” cho du lịch đêm Hà Nội.

Trong tổng thể này, kinh tế đêm không chỉ được nhìn như một ngành dịch vụ mở rộng, mà trở thành cấu phần quan trọng của chiến lược phát triển đô thị. Khi được tổ chức đồng bộ, nó không chỉ tạo thêm nguồn thu, mà còn góp phần tái định nghĩa hình ảnh Hà Nội trong cạnh tranh giữa các đô thị trong khu vực.