Hài hòa giữa bảo vệ sản xuất trong nước với thúc đẩy hội nhập
Phòng vệ thương mại không chỉ là công cụ xử lý tranh chấp mà còn trở thành động lực thúc đẩy doanh nghiệp tái cấu trúc sản xuất, nâng cao năng lực cạnh tranh và phát triển bền vững trong hội nhập quốc tế.
Trong bối cảnh hội nhập sâu vào chuỗi giá trị toàn cầu, hàng hóa xuất khẩu của Việt Nam ngày càng phải đối mặt với các biện pháp phòng vệ thương mại từ nước ngoài. Đến nay, đã có khoảng 300 vụ điều tra từ 25 thị trường, riêng năm 2025 ghi nhận 23 vụ từ 12 thị trường, nhắm vào nhiều mặt hàng xuất khẩu chủ lực như gỗ, pin năng lượng mặt trời, thủy sản, cùng các sản phẩm có quy mô nhỏ hơn. Điều này phản ánh xu hướng gia tăng bảo hộ thương mại trên thế giới và đặt ra yêu cầu cấp thiết phải nâng cao năng lực ứng phó của doanh nghiệp Việt Nam.
Các cơ quan chức năng, đặc biệt là Cục Phòng vệ thương mại, đã chủ động phối hợp với bộ, ngành, địa phương và hiệp hội ngành hàng để hỗ trợ doanh nghiệp tham gia điều tra, cung cấp thông tin và bảo vệ quyền lợi chính đáng. Nhờ đó, nhiều vụ việc doanh nghiệp Việt Nam đã chứng minh không bán phá giá hoặc không nhận trợ cấp sai quy định, qua đó tránh bị áp thuế hoặc chỉ chịu mức thuế thấp, góp phần duy trì và mở rộng thị trường xuất khẩu.
Tuy nhiên, thực tế cho thấy các ngành thường xuyên bị điều tra lại chủ yếu có giá trị xuất khẩu lớn nhưng hàm lượng công nghệ và giá trị gia tăng chưa cao, dễ bị cáo buộc cạnh tranh bằng giá. Điều này đòi hỏi doanh nghiệp phải chuyển từ lợi thế chi phí sang nâng cao chất lượng, đổi mới công nghệ và minh bạch chuỗi sản xuất để giảm rủi ro phòng vệ thương mại.
Định hướng phát triển giai đoạn 2026–2030 theo Nghị quyết Đại hội XIV nhấn mạnh xây dựng mô hình tăng trưởng mới dựa trên khoa học – công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và kinh tế xanh. Đây được xem là nền tảng quan trọng để nâng cao sức cạnh tranh, giúp doanh nghiệp đáp ứng tiêu chuẩn quốc tế và hạn chế nguy cơ bị điều tra.
Để hiện thực hóa mục tiêu này, cơ quan quản lý xác định các nhiệm vụ trọng tâm gồm: hoàn thiện chính sách phòng vệ thương mại phù hợp với yêu cầu nâng cao năng suất và giá trị gia tăng; tăng cường hệ thống phân tích, cảnh báo sớm rủi ro; củng cố phối hợp liên ngành và hợp tác quốc tế trong xử lý vụ việc; đồng thời nâng cao năng lực cán bộ và hỗ trợ doanh nghiệp chủ động ứng phó, tuân thủ quy định thị trường nhập khẩu.
Như vậy, phòng vệ thương mại không chỉ là công cụ xử lý tranh chấp mà còn trở thành động lực thúc đẩy doanh nghiệp tái cấu trúc sản xuất, nâng cao năng lực cạnh tranh và phát triển bền vững trong hội nhập quốc tế.
