Hết thời gian lận, giấu doanh thu

Sáng ngày 20/5, Báo Tiền Phong phối hợp với Cục Thuế tổ chức Hội thảo “Quản lý thuế theo dòng tiền: Kinh doanh an tâm, thuế minh bạch”.

 Liên thông dữ liệu để “bịt” lỗ hổng trốn thuế

Theo ông Đặng Ngọc Minh, Phó Cục trưởng Cục Thuế (Bộ Tài chính), hiện nay nhiều hoạt động kinh doanh được thực hiện hoàn toàn trên môi trường số với giao dịch phát sinh nhanh, quy mô lớn và có tính xuyên biên giới. Nếu chỉ dựa vào phương thức quản lý truyền thống chủ yếu dựa trên kê khai thuế, hồ sơ kế toán và công tác hậu kiểm thì trong một số trường hợp chưa phản ánh đầy đủ bản chất giao dịch kinh tế.

Ông Minh cho biết, trong những năm qua, ngành Thuế đã triển khai nhiều giải pháp hiện đại hóa quản lý như hóa đơn điện tử, hóa đơn điện tử khởi tạo từ máy tính tiền trên toàn quốc, xây dựng hệ thống cơ sở dữ liệu tập trung, triển khai Cổng thông tin dành cho nhà cung cấp nước ngoài, đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin trong toàn bộ quy trình quản lý thuế.

Đặc biệt, dữ liệu hóa đơn điện tử được xem là nền tảng quan trọng cho công tác quản lý trong thời gian tới. Theo lãnh đạo Cục Thuế, cơ quan thuế sẽ lấy dữ liệu hóa đơn điện tử làm trung tâm để so sánh, đối chiếu với các dòng tiền khác của người nộp thuế nhằm xác định nghĩa vụ thuế thực tế phát sinh, phân tích rủi ro và thực hiện kiểm tra khi cần thiết.

Bà Nguyễn Thị Cúc, Chủ tịch Hội Tư vấn thuế Việt Nam cho rằng rào cản lớn nhất hiện nay không nằm ở công nghệ mà ở tâm lý e ngại kê khai thuế và thói quen giấu doanh thu của một bộ phận hộ, cá nhân kinh doanh.

Theo bà Cúc, nhiều người vẫn giữ suy nghĩ có thể che giấu được doanh thu thực tế. Tuy nhiên, trong điều kiện hiện nay, dữ liệu giao dịch điện tử, thanh toán ngân hàng, hóa đơn điện tử hay hoạt động trên các nền tảng số đều có thể được đối chiếu. Những trường hợp gian lận có hệ thống vì thế sẽ đối mặt nguy cơ bị phát hiện và xử lý rất cao.

“Không còn chuyện có thể dễ dàng giấu doanh thu như trước đây. Với công nghệ quản lý hiện nay, vi phạm sớm muộn cũng bị phát hiện”, bà Cúc nhấn mạnh.

Áp lực minh bạch đang buộc hộ kinh doanh thay đổi

Thực tế cho thấy, quá trình minh bạch hóa doanh thu hiện vẫn gặp nhiều khó khăn, đặc biệt trong lĩnh vực dịch vụ ăn uống và nhóm hộ kinh doanh nhỏ lẻ vốn quen giao dịch bằng tiền mặt.

Tuy nhiên, áp lực từ chính thị trường đang khiến nhiều hộ kinh doanh phải thay đổi phương thức quản lý. Theo bà Cúc, doanh nghiệp mua hàng nhưng không có hóa đơn sẽ gặp khó trong việc hạch toán chi phí đầu vào, từ đó ảnh hưởng trực tiếp đến hoạt động hợp tác và làm ăn.

Các cửa hàng đã sử dụng phần mềm quản lý bán hàng, máy tính tiền hay giải pháp công nghệ như MISA, Sapo hiện có nhiều thuận lợi trong việc xuất hóa đơn điện tử và kê khai doanh thu. Ngược lại, những hộ kinh doanh chưa quen với việc xuất hóa đơn kịp thời vẫn phát sinh nhiều vướng mắc trong quá trình thực hiện nghĩa vụ thuế.

Do vậy iệc minh bạch doanh thu không chỉ giúp chống thất thu ngân sách mà còn tạo môi trường kinh doanh công bằng, lành mạnh giữa các chủ thể kinh doanh.

Một trong những giải pháp quan trọng được nhấn mạnh hiện nay là xây dựng hệ sinh thái số liên thông giữa ngân hàng, cơ quan thuế và các nền tảng công nghệ.

Bà Nguyễn Thị Cúc cho rằng, với số lượng lớn doanh nghiệp, hộ và cá nhân kinh doanh cùng sự phát triển nhanh của thương mại điện tử, nếu không có kết nối dữ liệu đồng bộ thì việc quản lý doanh thu, chi phí và kiểm soát dòng tiền sẽ rất khó hiệu quả.

Việc kết nối dữ liệu 3 bên sẽ giúp cơ quan quản lý phát hiện các trường hợp kê khai thiếu doanh thu, kê khai tăng chi phí hoặc những giao dịch bất thường trong các lĩnh vực tiềm ẩn rủi ro cao như bất động sản, thương mại điện tử hay kinh doanh trên nền tảng số.

Cùng với đó, cơ quan quản lý cũng cần phối hợp với các doanh nghiệp cung cấp giải pháp phần mềm để kiểm soát việc sử dụng hóa đơn điện tử, hạn chế tình trạng xuất khống hóa đơn hoặc lập nhiều hệ thống sổ sách kế toán nhằm né thuế.

Đáng chú ý, việc ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI), dữ liệu lớn (Big Data) và hệ thống chấm điểm rủi ro người nộp thuế được kỳ vọng sẽ giúp ngành thuế phát hiện sớm các hành vi gian lận tinh vi, kể cả trường hợp sử dụng nhiều báo cáo tài chính không đồng nhất trong cùng một kỳ kế toán.

Cần tạo niềm tin để người dân tự giác kê khai

Dù siết chặt quản lý bằng công nghệ, song điều quan trọng nhất vẫn là tạo được niềm tin để người kinh doanh yên tâm thực hiện nghĩa vụ thuế.

Theo bà Cúc, nhiều người nộp thuế hiện vẫn lo ngại bị truy thu hoặc bị xử lý chưa hợp lý nên chưa mạnh dạn kê khai đầy đủ. Nếu được hướng dẫn rõ ràng, giải thích đầy đủ và có quy trình minh bạch, phần lớn hộ kinh doanh sẽ sẵn sàng hợp tác.

“Thuế là nghĩa vụ của mỗi cá nhân đối với Nhà nước. Việc tìm cách giấu thuế để làm giàu cho bản thân hay gia đình là lựa chọn rất rủi ro trong bối cảnh mọi giao dịch ngày càng minh bạch”, bà Cúc nói.

Ở góc độ quản lý, mục tiêu cuối cùng là xây dựng quy trình kê khai đơn giản, dễ thực hiện để hộ kinh doanh có thể chuyển sang quản lý sổ sách, hóa đơn và dòng tiền một cách thuận lợi hơn.

Bên cạnh đó, ngành thuế cũng cần tiếp tục đơn giản hóa các nền tảng số như ứng dụng Etax Mobile để người dân dễ tiếp cận, dễ sử dụng hơn. Nhiều  hộ kinh doanh nhỏ hiện vẫn chưa thành thạo công nghệ nên cần tăng cường hướng dẫn, phổ cập kỹ năng sử dụng ứng dụng thuế điện tử nhằm thúc đẩy quá trình chuyển đổi sang môi trường kinh doanh minh bạch, hiện đại.