Hiệp hội các trường ĐH, CĐ Việt Nam: Kiến nghị 10 điểm về giáo dục đại học

Quy định điểm sàn đã làm cho nhiều trường ngoài công lập
khó khăn trong tuyển sinh. (Nguồn ảnh: VTC).

Nên bỏ điểm sàn, vì sao?

Căn cứ của bản kiến nghị này là từ các ý kiến, vấn đề trao đổi trong hội thảo “Thực trạng và các giải pháp cấp thiết để củng cố và phát triển hệ thống các trường ĐH, CĐ ngoài công lập” do Hiệp hội phối hợp với Ban Tuyên giáo Trung ương tổ chức cuối tháng 12/2016. Trước đó, Thủ tướng Chính phủ Nguyễn Xuân Phúc đã đặt ra 4 câu hỏi cho Trường ĐH Kinh doanh và Công nghệ Hà Nội nói riêng, hệ thống trường ĐH, CĐ ngoài công lập nói chung về vấn đề tuyển sinh, tự chủ ĐH, huy động nguồn lực, đất đai và cơ sở hạ tầng.

Về vấn đề tuyển sinh của các trường ĐH ngoài công lập, bản kiến nghị nêu rõ: Nghị quyết 14/2005/NQ-CP ngày 2/11/2005 của Chính phủ về Đổi mới cơ bản và toàn diện Giáo dục ĐH Việt Nam giai đoạn 2006-2020 đặt mục tiêu đến năm 2020 tỉ lệ sinh viên hệ ĐH ngoài công lập đạt 40%. Tuy nhiên, cho tới nay khối trường ngoài công lập mới đạt được khoảng 13%, phần lớn các trường ĐH ngoài công lập đã không thực hiện được kế hoạch tuyển sinh. Theo dự báo của các chuyên gia giáo dục nếu tình hình vẫn tiếp tục như vậy thì chỉ vài năm nữa sẽ có hàng loạt trường ngoài công lập buộc phải tự giải thể do cạn kiệt nguồn tuyển.

Có nhiều lý do nhưng chủ yếu tập trung vào 2 lý do chính. Thứ nhất là từ năm 2012, Bộ GD&ĐT cho phép các trường ĐH được tự xác định chỉ tiêu tuyển sinh nên tổng chỉ tiêu tuyển sinh của hệ ĐH công lập chính quy đã đạt con số kỷ lục trên 500.000, vượt xa tổng chỉ tiêu tuyển sinh của toàn ngành (cả công lập lẫn ngoài công lập) ở những năm trước đó. Việc tăng thoải mái chỉ tiêu tuyển sinh của các trường công lập (mà loại trường này lại luôn được xã hội ưu tiên lựa chọn) đã làm hẹp cửa tuyển sinh của các trường thuộc khu vực ngoài công lập.

Quy định điểm sàn trong nhiều năm qua đã làm cho nhiều trường ngoài công lập và cả các trường công lập ở địa phương rất khó khăn trong tuyển sinh, do nguồn tuyển từ “điểm sàn” trở lên ngày càng cạn kiệt, đặc biệt khi các trường ĐH công lập “tốp trên” xác định điểm chuẩn vào trường áp sát “điểm sàn” của Bộ.

Để tháo gỡ các vướng mắc về nguồn tuyển sinh, cùng với việc các trường ngoài công lập phải nâng cao không ngừng năng lực đào tạo của mình là đương nhiên, về mặt các chính sách ở tầm vĩ mô, Hiệp hội kiến nghị Bộ GD&ĐT cần đẩy mạnh giám sát chỉ tiêu tuyển sinh của các trường dựa trên năng lực đào tạo, kết quả điều tra tình trạng có việc làm của sinh viên sau tốt nghiệp, cũng như dựa trên sứ mạng của trường (do Nhà nước giao). Riêng đối với các trường công lập trọng điểm, chỉ tiêu tuyển sinh ở trình độ ĐH phải được giảm thiểu đáng kể để tập trung năng lực cho đào tạo sau ĐH và cho các hoạt động nghiên cứu khoa học.

Bên cạnh đó, các trường này cũng cần được quy định về chất lượng nguồn tuyển, như nhiều nước đã làm, để duy trì ổn định thương hiệu. Bộ GD&ĐT phải kiên định quan điểm bỏ “điểm sàn”, trao quyền tự chủ cho các trường trong tuyển sinh để vừa phù hợp với Luật Giáo dục ĐH, vừa phù hợp với xu thế của giáo dục thế giới. Bỏ “điểm sàn” kết hợp với siết chặt chỉ tiêu tuyển sinh sẽ giúp cho từng trường lựa chọn được nguồn tuyển thích hợp, không lo rơi vào tình trạng cạn kiệt nguồn tuyển.

Chưa vội giảm quy mô đào tạo ĐH

Từ lý giải về điểm sàn, Hiệp hội kiến nghị Nhà nước chưa nên giảm quy mô đào tạo ĐH như kiến nghị của một số chuyên gia và tổ chức. Tình trạng hơn 200.000 sinh viên tốt nghiệp chưa có việc làm chỉ là trước mắt. Trong những năm tới, khi kinh tế phát triển, nhu cầu nhân lực bậc cao lại xuất hiện trở lại.

Hiệp hội cho rằng có nhiều nguyên nhân dẫn tới tình trạng trên có liên quan tới chính sách phát triển kinh tế - đầu tư của đất nước, chính sách công nghệ, chính sách tuyển dụng nguồn nhân lực... chứ không phải chỉ do chất lượng đào tạo tại các trường ĐH, lại càng không phải do nước ta đã thừa nguồn nhân lực có trình độ ĐH…

Theo thống kê của UNESCO, tỷ lệ nhập học ĐH của Việt Nam hiện nay là 24% trong khi trung bình của thế giới là 30%. Còn theo số liệu của Tổng cục Thống kê (năm 2011) tỷ lệ lao động đang làm việc không có trình độ chuyên môn-kỹ thuật của Việt Nam là 84,6%.

“Nếu Việt Nam chủ động giảm quy mô đào tạo ĐH ngay từ bây giờ (vì cho rằng thừa lao động trình độ ĐH) thì vô tình chúng ta đã từ bỏ mục tiêu đưa đất nước sớm trở thành một quốc gia công nghiệp theo hướng hiện đại”- bản kiến nghị nêu.

Bên cạnh đó, kinh nghiệm thế giới cũng như thực tế Việt Nam hiện nay đòi hỏi Nhà nước phải kiên trì chủ trương xã hội hóa giáo dục, đặc biệt là giáo dục ĐH, thông qua hai giải pháp là tự chủ hóa tối đa về mặt tài chính đối với hệ thống trường công lập hiện tại; mở rộng quy mô hệ thống trường ngoài công lập.

Theo thống kế của Bộ GD&ĐT, tỉ lệ sinh viên ngoài công lập trong nhiều năm qua khoảng trên 13%, trong khi tỉ lệ trung bình của thế giới là 31,3% (năm 2010). Ở nhiều quốc gia, tỉ lệ này có thể đạt 70, 80%, ngay cả ở những nước giàu có. Điều này chứng tỏ phát triển hệ thống trường ĐH ngoài công lập không chỉ vì nguồn lực nhà nước đầu tư cho giáo dục bị hạn hẹp mà chủ yếu vì xét về mặt kinh tế, hệ thống trường ngoài công lập hoạt động hiệu quả hơn.

Do đó trong điều kiện cụ thể nước ta, Nhà nước nên có quan điểm xem giáo dục công lập và giáo dục ngoài công lập giống như 2 chiếc cánh của hệ thống giáo dục quốc dân; cả 2 cánh đều phải khỏe, cân đối thì giáo dục Việt Nam mới có thể bay cao, bay xa.