Hoàn thiện mạng lưới hàng rào kỹ thuật trong thương mại để bảo vệ lợi ích quốc gia

Theo báo cáo của Bộ Khoa học và Công nghệ (KHCN), Quyết định số 46/2017/QĐ-TTg của Chính phủ đang có một số bất cập. Chẳng hạn, Quyết định chưa quy định đầy đủ về cơ chế theo dõi, phân tích, cảnh báo sớm và xử lý các biện pháp hàng rào kỹ thuật trong thương mại (TBT) của nước ngoài có khả năng tác động tới xuất khẩu của Việt Nam.

Về hỗ trợ doanh nghiệp và chuyển đổi số, hoạt động cung cấp thông tin TBT hiện chủ yếu theo chiều từ cơ quan nhà nước đến doanh nghiệp. Cơ chế tiếp nhận, tổng hợp và xử lý phản ánh, kiến nghị của doanh nghiệp, nhất là doanh nghiệp nhỏ và vừa, chưa được quy định đầy đủ. Quyết định số 46/2017/QĐ-TTg cũng chưa đặt ra cơ chế ưu tiên hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa, chưa gắn kết đầy đủ hoạt động TBT với các chương trình hỗ trợ doanh nghiệp, xúc tiến thương mại, phát triển thị trường và hỗ trợ xuất khẩu.

Một bất cập khác, Bộ Công an vẫn chưa tham gia mạng lưới TBT Việt Nam, trong khi một số biện pháp kỹ thuật thuộc phạm vi quản lý của Bộ thuộc đối tượng thực hiện nghĩa vụ thông báo theo Hiệp định TBT/WTO và đã được các Thành viên WTO nhiều lần nêu quan ngại thương mại.

Chuyên gia kinh tế Nguyễn Phan Mạnh phân tích, trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế ngày càng sâu rộng, đa dạng và phức tạp làm gia tăng yêu cầu tuân thủ đối với hàng hóa xuất khẩu của Việt Nam. Các biện pháp TBT của Việt Nam được các thành viên WTO quan tâm và nêu quan ngại thương mại. Bên cạnh đó, các cam kết trong khuôn khổ WTO và các hiệp định thương mại tự do đặt ra yêu cầu ngày càng cao về minh bạch hóa, tham vấn, thực hành xây dựng quy định tốt (GRP), đánh giá tác động quy định (RIA), ứng dụng công nghệ số và hỗ trợ doanh nghiệp. Điều này đặt ra đòi hỏi bắt buộc chúng ta phải tiếp tục hoàn thiện cơ chế tổ chức và hoạt động của mạng lưới TBT Việt Nam nhằm tăng cường cảnh báo sớm, hỗ trợ doanh nghiệp và chủ động bảo vệ lợi ích của Việt Nam trong thương mại quốc tế.

Thứ trưởng Bộ KHCN Lê Xuân Định cho biết, cần ban hành một quyết định thay thế Quyết định số 46/2017/QĐ-TTg. Đây cũng là lý do để Bộ KHCN vừa có dự thảo Quyết định thay thế Quyết định số 46/2017/QĐ-TTg, ngày 24/11/2017 của Thủ tướng Chính phủ.

Như vậy, đề xuất của Bộ KHCN giúp kiện toàn tổ chức và cơ chế hoạt động của Mạng lưới TBT Việt Nam theo hướng thống nhất, đồng bộ từ trung ương đến địa phương; xác định rõ chức năng, nhiệm vụ, trách nhiệm và cơ chế phối hợp của điểm TBT quốc gia, các điểm TBT cấp bộ và điểm TBT địa phương, bảo đảm sử dụng hiệu quả tổ chức bộ máy hiện có.

Cùng với đó, đề xuất của Bộ KHCN góp phần nâng cao hiệu quả thực hiện các nghĩa vụ của Việt Nam theo Hiệp định TBT/WTO và các điều ước quốc tế có liên quan, tăng cường năng lực theo dõi, phân tích, cảnh báo sớm, tham vấn và xử lý các vấn đề TBT. Điều này giúp Việt Nam chủ động bảo vệ lợi ích thương mại thông qua việc xử lý các quan ngại thương mại (STC) và hỗ trợ doanh nghiệp đáp ứng các yêu cầu kỹ thuật của thị trường xuất khẩu. Mặt khác, giúp tăng cường phối hợp giữa các cơ quan quản lý nhà nước với doanh nghiệp, hiệp hội ngành hàng và các tổ chức có liên quan, bảo đảm thông tin về TBT được cung cấp kịp thời, tạo điều kiện để doanh nghiệp phản ánh khó khăn, vướng mắc và nâng cao khả năng đáp ứng các yêu cầu kỹ thuật của thị trường xuất khẩu.

Theo Thứ trưởng Lê Xuân Định, điểm mới trong đề xuất của Bộ KHCN là làm rõ trách nhiệm phối hợp, cung cấp thông tin và phản hồi kịp thời giữa các điểm TBT và các cơ quan, tổ chức có liên quan; quy định cơ chế phối hợp xử lý các vấn đề TBT có tính chất liên ngành, phức tạp hoặc vượt thẩm quyền.

Bổ sung trách nhiệm của điểm TBT quốc gia trong việc tiếp nhận, tổng hợp kiến nghị của cơ quan, tổ chức, doanh nghiệp, hiệp hội về các biện pháp TBT của nước ngoài; chủ trì phối hợp phân tích, góp ý, thống nhất phương án xử lý và tổng hợp, xem xét nêu quan ngại thương mại tại các diễn đàn quốc tế theo quy định. Từ đó làm rõ trách nhiệm cung cấp thông tin về TBT của Việt Nam và các thị trường xuất khẩu theo yêu cầu.

Song song với đó là việc tiếp nhận, tổng hợp kiến nghị, khó khăn, vướng mắc của doanh nghiệp, hiệp hội; cung cấp thông tin cảnh báo sớm và ưu tiên hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa. Qua đó lồng ghép hoạt động TBT vào các chương trình hỗ trợ doanh nghiệp, xúc tiến thương mại, phát triển sản phẩm chủ lực và hội nhập kinh tế quốc tế của địa phương.