“Hồn quê” của họa sĩ Hoàng Sùng

Diễn ra đến hết ngày 31/3, triển lãm “Hồn quê” là dịp nhìn lại hành trình sáng tạo của họa sĩ Hoàng Sùng (1926-2018) - một nghệ sĩ đa tài, gắn bó trọn đời với con người và đời sống Việt Nam. Gần 70 tác phẩm được trưng bày cho thấy sự phong phú về chất liệu, từ sơn mài, lụa đến giấy dó, đồng thời giữ một mạch cảm xúc nhất quán hướng về những gì gần gũi, thân thuộc.

Trong không gian triển lãm, những hình ảnh tưởng như quen thuộc được tái hiện với một nhịp điệu riêng. Đó là sắc nâu đậm nhạt của phù sa sông Hồng. Là những phiên chợ vùng cao bản làng trong sương, những mái nhà cheo leo bên sườn núi, hay dáng vẻ tần tảo, đôn hậu của người phụ nữ đồng bằng Bắc Bộ. Qua cách tổ chức bố cục và xử lý chất liệu, các chi tiết đời sống không chỉ được ghi lại mà còn trở nên giàu nhịp điệu, có chiều sâu và mang một chất thơ lắng đọng.

Sơn mài - chất liệu làm nên dấu ấn nổi bật trong sáng tác của ông - được khai thác với bố cục lớn, chặt chẽ, nhiều nhân vật mà vẫn giữ được sự sinh động, hài hòa. Ẩn sau đó là quá trình nghiên cứu hình họa kỹ lưỡng, giúp mỗi dáng người, mỗi chuyển động đều có sức gợi. Nổi bật trong các sáng tác là hình tượng đồng bào các dân tộc như Thái, Dao, Tày, Nùng, Mông… gắn với không gian sinh hoạt đặc trưng, tạo nên một diện mạo đa sắc của đời sống văn hóa.

NSND Vương Duy Biên - Chủ tịch Hiệp hội phát triển công nghiệp văn hóa, nguyên Thứ trưởng Bộ VHTTDL nhận định, họa sĩ Hoàng Sùng đã dành trọn đời lao động nghệ thuật với tinh thần tận tụy, để lại một di sản mang dấu ấn riêng biệt. Ở đó, người xem nhận ra một tâm thế sáng tạo chân thành, một tư duy tạo hình chắt lọc và chiều sâu cảm xúc gắn bó với đời sống con người Việt Nam.

Còn theo Giám đốc Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam Nguyễn Anh Minh, giới mỹ thuật từng lưu truyền cách nói “phố Phái, chợ Sùng” nhằm ghi nhận vẻ đẹp đặc trưng trong tranh phố của Bùi Xuân Phái và tranh chợ của Hoàng Sùng - hai phong cách riêng biệt nhưng đều giàu giá trị nghệ thuật. Cách gọi này phần nào khái quát thế giới sáng tác của ông, nơi những phiên chợ không chỉ là đề tài mà trở thành không gian hội tụ của đời sống, văn hóa và con người.

Trong tranh Hoàng Sùng, chợ quê hiện lên vừa đông đúc, gần gũi, vừa hài hòa và có chiều sâu. Từ miền núi đến đồng bằng, từ sinh hoạt thường nhật đến phong tục tập quán, mỗi chi tiết đều góp phần phác họa một bức tranh đời sống sinh động. Nhận xét về điều này, họa sĩ Thành Chương cho rằng: “Đời sống người dân luôn có thể thấy rất rõ thông qua những phiên chợ như thế này. Ai đam mê và muốn hiểu về văn hóa người Việt sẽ tìm thấy một “bách khoa toàn thư” trong tranh của Hoàng Sùng. Còn gì hạnh phúc hơn với một họa sĩ khi tranh của mình đem lại tình yêu quê hương, đất nước cho mọi người”.

Tên gọi “Hồn quê” của triển lãm cũng gợi nhắc một dấu mốc đặc biệt trong sự nghiệp của họa sĩ: năm 1991, tranh của ông lần đầu tiên được trưng bày tại Quảng trường Louvre (Pháp), đưa hình ảnh đời sống Việt Nam đến với bạn bè quốc tế.

Không chỉ là hoạt động trưng bày, triển lãm lần này còn mang ý nghĩa bảo tồn khi gia đình họa sĩ trao tặng tác phẩm sơn mài “Chợ Phùng” cho Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam. Đây không chỉ là sự tri ân mà còn góp phần đưa di sản nghệ thuật của ông đến gần hơn với công chúng, để những giá trị ấy tiếp tục được tiếp nhận và lan tỏa.

Sinh năm 1926 tại Hưng Yên, họa sĩ Hoàng Sùng thuộc lớp nghệ sĩ trưởng thành trong những biến động lớn của lịch sử. Từ những năm tháng tham gia cách mạng, vẽ tranh cổ động, đến quá trình học tập và làm việc trong nhiều lĩnh vực như hội họa, điện ảnh hoạt hình, truyền hình, ông luôn giữ một mạch sáng tác hướng về con người và đời sống. Ngay cả khi đã nghỉ hưu, ông vẫn tiếp tục vẽ, như một cách gìn giữ và tái hiện những ký ức đã gắn bó suốt đời.

Triển lãm “Hồn quê” đã mở ra cơ hội lắng nghe một tiếng nói bền bỉ từ chiều sâu văn hóa. Trong những gam màu nâu trầm, trong nhịp sống của những phiên chợ, là một phần ký ức đang được gìn giữ - để từ đó, người xem có thể nhận ra mình trong dòng chảy dài lâu của quê hương, nơi làng quê vẫn lặng lẽ cất tiếng.