Kết nối hạ tầng liên vùng, gia tăng sức hút đầu tư

Kết nối hạ tầng, mở rộng không gian

Mục tiêu tăng trưởng GRDP bình quân của TPHCM là 10 - 10,5%/năm trong giai đoạn 2026 - 2030. Muốn vậy, thành phố cần huy động khoảng 10 triệu tỷ đồng vốn đầu tư toàn xã hội. Trong đó, vốn khu vực nhà nước chiếm 15 - 20%; khu vực kinh tế tư nhân 55 - 60% và vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài 20 - 25%. Quy mô nguồn lực này đặt ra yêu cầu mở rộng không gian phát triển thông qua liên kết chặt chẽ với các tỉnh vùng Đông Nam Bộ, Đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL) và các địa phương khác.

Trong vai trò hợp tác phát triển vùng, TPHCM đang lập quy hoạch tổng thể cùng các địa phương, định hướng phát triển theo các trục liên kết lớn. Ông Hoàng Vũ Thảnh - Giám đốc Sở Tài chính TPHCM thông tin, tại Đông Nam Bộ, thành phố định hướng hình thành trục động lực công nghiệp và kinh tế biển, với hệ thống hạ tầng đa phương thức gồm các tuyến cao tốc TPHCM - Long Thành - Dầu Giây, Biên Hòa - Vũng Tàu, TPHCM - Mộc Bài, TPHCM - Chơn Thành. Vành đai 3 và Vành đai 4 giúp phân luồng giao thông, kết nối hàng hóa từ các khu công nghiệp với sân bay, cảng biển. Cùng với đó, tuyến đường sắt chuyên dụng Bàu Bàng - Cái Mép vận chuyển container ra cụm cảng nước sâu; Metro số 1 và số 4 được định hướng kéo dài sang Bình Dương. Sân bay Long Thành, Tân Sơn Nhất cùng cụm cảng Cái Mép - Thị Vải và Cảng trung chuyển quốc tế Cần Giờ tạo thành cửa ngõ giao thương quốc tế của khu vực.

Với ĐBSCL, TPHCM phát triển hành lang nông sản và đô thị Tây Nam, tập trung giải quyết bài toán vận tải hàng hóa khối lượng lớn và rút ngắn thời gian di chuyển. Trục cao tốc TPHCM - Trung Lương - Mỹ Thuận - Cần Thơ tiếp tục là xương sống, kết hợp với cao tốc Bến Lức - Long Thành, giúp xe từ miền Tây sang miền Đông không cần qua trung tâm TPHCM. Về đường sắt, tuyến TPHCM - Cần Thơ được định hướng là trục vận tải hành khách và hàng hóa chủ đạo. Đường thủy sẽ khai thác hành lang TPHCM - Mỹ Tho - Cần Thơ - Cà Mau qua Kênh Chợ Gạo, phục vụ vận chuyển nông sản.

Từ góc nhìn địa phương, ông Nguyễn Trúc Sơn - Phó Chủ tịch UBND tỉnh Vĩnh Long cho rằng, để nâng cao hiệu quả liên kết vùng và phát huy tính bổ trợ giữa TPHCM với các địa phương lân cận cần bảo đảm sự đồng bộ, thống nhất trong công tác quy hoạch. Theo ông Sơn, hệ thống hạ tầng liên kết vùng cần được ưu tiên đầu tư từ nguồn ngân sách Trung ương, ngân sách địa phương và các nguồn lực hợp pháp khác để nâng cao sức lan tỏa đối với toàn vùng. Ông Sơn cũng kiến nghị tập trung đầu tư tuyến đường ven biển kết nối các địa phương để mở rộng không gian phát triển, khai thác hiệu quả tiềm năng kinh tế biển, logistics và du lịch. Đây sẽ là động lực tăng trưởng mới cho ĐBSCL và toàn khu vực phía Nam.

Theo ông Bùi Minh Thạnh - Phó Chủ tịch UBND TPHCM, Đông Nam Bộ và ĐBSCL có những lợi thế khác nhau nhưng có khả năng bổ trợ rất lớn. Cụ thể, TPHCM có thị trường, tài chính, khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo, dịch vụ và năng lực kết nối quốc tế. Các địa phương có thế mạnh về công nghiệp, nông nghiệp, năng lượng, logistics, du lịch, tài nguyên và không gian phát triển. “Nếu chúng ta kết nối được quy hoạch với hạ tầng; hạ tầng với đô thị; đô thị với logistics; vốn với dự án; công nghệ với sản xuất và sản phẩm với thị trường sẽ tạo ra một không gian phát triển có sức cạnh tranh cao hơn rất nhiều so với từng địa phương phát triển riêng lẻ” - ông Thạnh nói và cho rằng, đây cũng chính là tinh thần của Luật Phát triển đô thị: phát triển đô thị phải gắn với quy hoạch, hạ tầng, nguồn lực, không gian phát triển và hiệu quả quản trị.

Ông Phạm Quang Nhật - Giám đốc Trung tâm Xúc tiến Thương mại và Đầu tư TPHCM (ITPC): Kết nối lợi thế thành chuỗi giá trị

Điểm quan trọng của liên kết vùng là phải biến lợi thế riêng của từng địa phương thành sức mạnh chung trong một chuỗi giá trị hoàn chỉnh. Vùng Đông Nam Bộ đang có thế mạnh về công nghiệp công nghệ cao, công nghiệp công nghệ số và logistics quốc tế. Trong khi ĐBSCL  có lợi thế về nông nghiệp hiện đại, thủy sản, kinh tế biển và năng lượng tái tạo. TPHCM giữ vai trò đầu tàu trong việc dẫn dắt tăng trưởng, tập hợp thị trường, vốn, công nghệ, dịch vụ chất lượng cao và mạng lưới kết nối quốc tế. Từ đó, ITPC xác định ba nhóm chuỗi giá trị ưu tiên cần kết nối. Cụ thể, công nghiệp công nghệ cao gắn với cảng biển, hàng không và logistics; nông nghiệp - thủy sản gắn với chế biến sâu, chuỗi lạnh, xây dựng thương hiệu và xuất khẩu; năng lượng sạch, kinh tế tuần hoàn và thích ứng biến đổi khí hậu.

Thêm sức hút cho dòng vốn đầu tư

Ông Đinh Hồng Kỳ - Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp Xanh TPHCM chia sẻ, hiện các địa phương thường có danh mục hàng chục, thậm chí hàng trăm dự án kêu gọi đầu tư. Tuy nhiên, từ góc nhìn doanh nghiệp (DN), số lượng không phải điều quan trọng nhất. Cộng đồng DN chia sẻ, nhà đầu tư cần biết cụ thể địa điểm ở đâu, quy hoạch thế nào, đất đai đã sẵn sàng chưa, hạ tầng kết nối ra sao, cơ quan nào chịu trách nhiệm... “10 dự án được chuẩn bị thật tốt và có khả năng triển khai ngay có giá trị hơn 100 dự án mới dừng ở mức ý tưởng” - ông Kỳ nói.

Ông Đinh Hồng Kỳ đề xuất, TPHCM cùng các địa phương nghiên cứu xây dựng một danh mục cơ hội đầu tư liên vùng. Trong đó, không dừng ở việc giới thiệu từng dự án riêng lẻ mà chỉ ra được mối liên hệ trong chuỗi giá trị.

Thống kê cho biết, dòng vốn đang dịch chuyển mạnh. TPHCM thu hút hơn 10 tỷ USD FDI trong 8 tháng; Đồng Nai gần 1,9 tỷ USD; Cà Mau có hơn 32 nghìn tỷ đồng vốn đăng ký từ các dự án mới. Trong khi đó, 70% hàng xuất khẩu của ĐBSCL vẫn phải đi qua TPHCM và Đông Nam Bộ. “Vấn đề không chỉ là mỗi địa phương thu hút được bao nhiêu vốn. Quan trọng hơn là chúng ta kết nối những dòng vốn đó với nhau như thế nào để tạo ra giá trị lớn hơn cho cả vùng” - ông Kỳ nhấn mạnh.

Từ yêu cầu về tính sẵn sàng của dự án, DN cũng đặt vấn đề về những cơ chế đủ mạnh để dòng vốn tư nhân đi vào các lĩnh vực mới, quy mô lớn và có tính dẫn dắt. Ông Đặng Hồng Anh - Chủ tịch Hội Doanh nhân trẻ Việt Nam kiến nghị 3 nhóm giải pháp chính sách để DN tư nhân mạnh dạn đầu tư vào các lĩnh vực mới, quy mô lớn. Đơn cử, xây dựng cơ chế ưu đãi đặc thù cho hạ tầng công nghệ mới như Data Center, hạ tầng số, năng lượng xanh. Đây là những lĩnh vực cần vốn lớn, thời gian thu hồi dài và yêu cầu kỹ thuật cao. Vì vậy, cần chuẩn bị quỹ đất sạch, bảo đảm nguồn điện ổn định, đồng thời có ưu đãi về thuế, tiền thuê đất và cơ chế Sandbox linh hoạt. Thứ hai, đổi mới tư duy quản lý, đơn giản hóa thủ tục đầu tư. “Thời gian chính là chi phí lớn nhất đối với nhà đầu tư” - ông Đặng Hồng Anh nhìn nhận, đồng thời đề nghị áp dụng cơ chế “luồng xanh” hoặc “một cửa thực chất” cho các dự án quy mô lớn, chuyển đổi xanh và công nghệ cao. Cuối cùng, hỗ trợ DN tiếp cận nguồn vốn chiến lược thông qua các quỹ phát triển công nghệ, quỹ xanh hoặc tín dụng ưu đãi dài hạn, đồng thời hình thành hệ sinh thái DN nội địa.

Theo ông Bùi Minh Thạnh, TPHCM mong muốn cùng các địa phương chuyển mạnh từ tư duy xúc tiến đầu tư từng địa phương sang kiến tạo hệ sinh thái đầu tư của toàn vùng. Thành phố cần phát huy vai trò trung tâm hội tụ, kết nối và phân bổ nguồn lực cho một không gian phát triển rộng lớn hơn. Khi đó, nhà đầu tư đến với thành phố có thể tiếp cận cơ hội trong thành phố và cả bản đồ cơ hội đầu tư của Đông Nam Bộ và ĐBSCL. Đây cũng là bước chuyển từ liên kết hạ tầng sang liên kết nguồn lực, qua đó mở rộng không gian đầu tư, thu hút nguồn vốn và tạo thêm dư địa cho tăng trưởng của toàn vùng.

Ông Phạm Tuấn Anh - Phó Giám đốc Sở Tài chính TP Đồng Nai: Cần Quỹ phát triển hạ tầng vùng

Cần  thực hiện  nguyên tắc đồng thuận, minh bạch và hài hòa lợi ích giữa đô thị đặc biệt và các tỉnh thành. Việc xây dựng Quỹ phát triển hạ tầng vùng là hết sức cần thiết. Đây sẽ là công cụ quan trọng để TPHCM cùng các địa phương trong vùng có thêm nguồn lực đầu tư các công trình hạ tầng kết nối liên vùng, góp phần giải quyết các điểm nghẽn phát triển hiện nay. Đối với Quỹ phát triển liên kết vùng, ngoài đóng góp từ địa phương, cần có cơ chế linh hoạt giúp đa dạng hóa các kênh huy động vốn, thu hút thêm nguồn lực xã hội tham gia đầu tư phát triển hạ tầng, tạo động lực thúc đẩy tăng trưởng và nâng cao năng lực cạnh tranh cho toàn vùng kinh tế trọng điểm phía Nam. Quỹ này hình thành trên cơ sở đóng góp của các địa phương xung quanh. Nếu như có thể xin thêm cơ chế cho phép trích lập vào quỹ này trước khi đóng góp cho Trung ương.