Khẳng định vị thế bằng gạo chất lượng

Mở rộng xuất khẩu, gia tăng khả năng cạnh tranh bằng sản phẩm gạo ngon.

Ông Phan Văn Chinh – Cục trưởng Cục Xuất nhập khẩu khẳng định: “Thời gian tới, thị trường xuất khẩu gạo làm định hướng cho sản xuất trong nước. Nghĩa là, Việt Nam sẽ xuất khẩu những sản phẩm thị trường tiêu thụ cần chứ không xuất khẩu sản phẩm có sẵn. Đặc biệt, xuất khẩu những loại gạo có giá trị gia tăng cao, dần dần tham gia vào chuỗi giá trị toàn cầu thông qua các hệ thống siêu thị nước ngoài”.

Nâng giá trị cho gạo xuất khẩu

Bộ Công thương cho rằng, thời gian qua Việt Nam nỗ lực là một trong những nước có sản lượng gạo xuất khẩu nhất nhì trên thế giới. Trong giai đoạn 2010 - 2016 thị phần gạo Việt Nam chiếm khoảng 15% tổng lượng gạo xuất khẩu toàn thế giới, có mặt tại 150 quốc gia và vùng lãnh thổ. Vài năm trở lại đây xuất khẩu gạo gặp khó khăn vì các nước xuất khẩu không ngừng cạnh tranh về lượng và chất, thế nhưng Việt Nam vẫn đứng trong hàng Top những nước có sản lượng xuất khẩu gạo khá cao.

Theo thống kê, tháng 9 sản lượng gạo xuất khẩu đạt 514 ngàn tấn, nâng tổng sản lượng xuất khẩu gạo 9 tháng đầu năm 2017 đạt 4.388 ngàn tấn, với kim ngạch đạt gần 1,9 tỷ USD. Đánh giá cao những gì ngành lúa gạo đạt được song không ít ý kiến cho rằng, xuất khẩu gạo của Việt Nam vẫn còn tồn tại nhiều bất cập, khối lượng xuất khẩu nhiều nhưng chất lượng sản phẩm chưa đáp ứng yêu cầu thị trường, cho nên giá trị xuất khẩu thu được không cao. Bài toán chất lượng gạo chưa giải quyết trong khi cung – cầu trên thị trường lại đảo chiều.

Ông Trần Xuân Long, đại diện Cục Xuất nhập khẩu cho biết, sắp tới sẽ giữ ổn định về sản lượng gạo xuất khẩu, tăng dần chất lượng. Cụ thể, trong giai đoạn 2017 - 2020 lượng gạo xuất khẩu hàng năm sẽ giảm còn khoảng 4,5 - 5 triệu tấn, đạt giá trị từ 2,2 - 2,3 tỷ USD. Giai đoạn 2020 - 2030 sẽ giảm sản lượng xuống 4 triệu tấn nhưng giá trị sẽ đạt vào khoảng 2,3 - 2,5 tỷ USD. Về cơ cấu mặt hàng xuất khẩu, tỷ trọng đến năm 2020 sẽ điều chỉnh sản lượng gạo trắng cấp thấp và trung bình còn dưới 20%, gạo trắng cấp cao khoảng 25%. Song song đó, nỗ lực nâng tỷ lệ gạo thơm, gạo đặc sản, gạo Japonica lên 30%, gạo nếp 20% và sản phẩm gạo có tỷ lệ gia tăng khác chiếm khoảng 5%. Đến năm 2030 sẽ giảm gạo trắng cấp thấp, trung bình còn 10%, gạo trắng phẩm cấp cao là 15%.

Gia tăng tỷ lệ gạo thơm, gạo đặc sản, Japonica lên 40%, gạo nếp 25% và sản phẩm gạo có giá trị gia tăng khác 10%. Ông Phan Văn Chinh – Cục trưởng Cục Xuất nhập khẩu khẳng định: Thời gian tới, thị trường xuất khẩu gạo làm định hướng cho sản xuất trong nước. Nghĩa là, Việt Nam sẽ xuất khẩu những sản phẩm thị trường tiêu thụ cần chứ không xuất khẩu sản phẩm có sẵn. Đặc biệt, xuất khẩu những loại gạo có giá trị gia tăng cao, dần dần tham gia vào chuỗi giá trị toàn cầu thông qua các hệ thống siêu thị nước ngoài.

Thiếu giống tốt và vùng nguyên liệu

“Thay vì cung cấp gạo mà Việt Nam có, sắp tới Việt Nam sẽ cung cấp những chủng loại gạo mà thị trường nhập khẩu cần”, bà Dương Ngọc Mai - đại diện Vụ thị trường châu Á – châu Phi (Bộ Công thương) nhấn mạnh. Giải pháp gia tăng sản lượng gạo chất lượng cao là phương án tốt nhất để mở cửa thị trường các nước, khẳng định vị thế của ngành gạo, tuy nhiên bất cập đang tồn tại hiện nay là chúng ta vẫn chưa xác định được giống lúa, vẫn thiếu vùng nguyên liệu ổn định.

Theo ông Trần Thanh Tuấn - Trưởng phòng Xuất nhập khẩu, Sở Công thương An Giang cho rằng sẽ gặp một số vấn đề khó khăn đối với công tác phối hợp để thực hiện chiến lược xuất khẩu trong thời gian tới. Đơn cử, đến nay vẫn chưa định hướng được giống lúa chủ đạo cho hoạt động xuất khẩu. Chiến lược cũng chưa nêu các tiêu chí, tiêu chuẩn gạo… để gieo trồng, sản xuất đáp ứng yêu cầu thị trường.

Ông Phạm Thái Bình - Tổng giám đốc Công ty Cổ phần Nông nghiệp Công nghiệp Công nghệ cao Trung An cho biết, năm 2011, từ khi xây dựng vùng nguyên liệu lúa, doanh nghiệp liên kết với nông dân gắn sản xuất với tiêu thụ thì Việt Nam đã tuyên bố rằng, sẵn sàng cung cấp gạo cho các nước với chất lượng cao, gạo đồng nhất chỉ 1 loại giống. Từ năm 2012 trở đi các nhà nhập khẩu gạo phải trả thêm 50 - 80 USD/tấn gạo đồng nhất nêu trên. Ngay trong năm 2017, nhiều loại gạo đang được các nhà nhập khẩu yêu cầu nhưng thương nhân Việt Nam lại thiếu hàng vì bấp bênh về vùng nguyên liệu.