Khát vọng đại ngàn và những lối mở sinh kế bền vững

Cây quế mở lối thoát nghèo

Vượt hơn 100km đường núi rừng, qua những chặng đường sạt lở núi, chúng tôi trở về Trà Giáp lần này. Qua buổi làm việc, ông Phùng Văn Nam - Chủ tịch UBND xã cho biết, các Chương trình mục tiêu quốc gia, cùng với sự chỉ đạo của Đảng ủy xã và chính quyền địa phương, người dân nơi đây đã tích cực tăng gia sản xuất và có hướng đi để thoát nghèo.

Do địa hình nằm sâu trong khu vực miền núi, xã Trà Giáp, địa hình, giao thông đi lại khó khăn nên bà con ở thôn 4 được xem là rốn nghèo, bởi vì phương thức canh tác lạc hậu. Bà con Ca Dong bao đời nay chủ yếu dựa vào cây keo lai hoặc các loại hoa màu ngắn ngày. Thu nhập bấp bênh, phụ thuộc hoàn toàn vào thời tiết, khiến cái nghèo, cái đói cứ bám riết lấy các sườn đồi. Thế nhưng, câu chuyện ấy đang dần lùi vào quá khứ khi cây quế xuất hiện và khẳng định vị thế.

Giữa cái nắng tháng 8 của núi rừng, anh Đoàn Duy Giáo ở thôn 4, xã Trà Giáp cùng nhóm thanh niên trong làng thoăn thoắt phát cỏ, dọn đường lên khu rẫy quế rộng hơn 3 ha trên đỉnh đồi. Gương mặt sạm đen vì nắng gió của anh ngời lên niềm vui khi vừa thu hoạch một phần diện tích quế đến kỳ khai thác, bỏ túi hơn 10 triệu đồng. Đối với người dân vùng cao, đây là một khoản tiền không hề nhỏ. Nó là quả ngọt sau nhiều năm kiên trì, là minh chứng cho một hướng đi đúng đắn.

Nhìn rừng quế xanh ngút ngàn, anh Giáo bồi hồi nhớ lại thời điểm 5 năm trước, khi khu đồi này còn xơ xác bởi những vạt keo còi cọc. Bước ngoặt đến khi gia đình anh được Nhà nước hỗ trợ hơn 2.500 cây quế giống từ nguồn vốn phát triển sinh kế dành cho hộ nghèo và cận nghèo. “Lúc đầu nhận cây quế về cũng lo lắm, không biết có hợp đất không. Nhưng nhờ cán bộ hướng dẫn kỹ thuật trồng, làm cỏ, bón phân đúng cách, cây lớn nhanh như thổi. Đến nay, diện tích quế của gia đình tôi đã mở rộng lên hơn 3 ha. Nguồn thu nhập từ quế rất ổn định, giúp gia đình có đồng ra đồng vào, không còn lo đứt bữa như trước”, anh Giáo phấn khởi chia sẻ.

Cách rẫy anh Giáo không xa, trên quả đồi sừng sững thuộc thôn 3, chàng thanh niên Nguyễn Văn Trinh, 26 tuổi cũng đang tràn đầy kỳ vọng bên vườn quế năm thứ tư của mình. Từng có thời gian phải đi làm thuê cuốc mướn khắp nơi, thu nhập bấp bênh, cuộc sống của đôi vợ chồng trẻ luôn rơi vào cảnh túng quẫn. Khi được biết các Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới, giảm nghèo bền vững và phát triển kinh tế, xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, được cán bộ xã khuyến khích, giải thích cụ thể, anh quyết định quay về khai hoang đất trống để trồng gần 2 ha quế từ nguồn hỗ trợ của xã và từ đây đã thay đổi hoàn toàn cuộc đời anh.

Đưa tay vuốt những thân quế bắt đầu khép tán, anh Trinh tâm sự: “Cây quế rất hợp với thổ nhưỡng nơi đây, sinh trưởng tốt và ít sâu bệnh. Chỉ cần chịu khó chăm sóc vài năm đầu, khi cây khép tán là đỡ công làm cỏ. Vài năm nữa thôi, khi quế vào độ thu hoạch chính, gia đình tôi sẽ có nguồn thu lớn để sửa sang nhà cửa, nuôi con cái ăn học đàng hoàng. Thật sự mà nói, Chương trình mục tiêu quốc gia xóa đói giảm nghèo đã làm thay đổi cuộc sống của gia đình tôi”.

Đánh giá về hiệu quả của mô hình này, ông Trần Văn Tín - Phó Trưởng phòng Kinh tế xã Trà Giáp khẳng định, cây quế không chỉ là cây xóa đói giảm nghèo mà đang vươn lên trở thành cây trồng chủ lực trong chiến lược phát triển kinh tế, xã hội của địa phương. Màu xanh của quế không chỉ phủ xanh đất trống đồi trọc, bảo vệ nguồn nước mà quan trọng hơn, nó đã thay đổi tư duy sản xuất từ “tự cung tự cấp” sang phát triển kinh tế rừng bền vững của đồng bào Ca Dong.

Hạ tầng thông suốt, bản làng “thay da đổi thịt”. Bà con phấn khởi lắm”.

Khát vọng đa dạng hóa sinh kế

“Để giao thông thông suốt về các thôn, cũng từ nguồn vốn Chương trình mục tiêu quốc gia xã đã đẩy mạnh chương trình bê tông hóa về các thôn. Do đó, sự “thay da đổi thịt” của Trà Giáp không chỉ thể hiện qua những đồi quế bạt ngàn mà còn in rõ trên từng cung đường, nếp nhà. Những con đường đất đỏ, nắng bụi mưa bùn cô lập các bản làng năm xưa giờ đã được thay thế bằng những bê tông phẳng lỳ, vững chãi, nối liền trung tâm xã đến các thôn vùng sâu, vùng xa nhất”- ông Nguyễn Văn Lộc - Phó Chủ tịch UBND xã nói.

Điển hình là tuyến đường dài gần 9km dẫn vào khu dược liệu của đồng bào Co và Xơ Đăng tại Thôn 5. Công trình có tổng mức đầu tư khoảng 45 tỷ đồng, được trích từ nguồn vốn Chương trình mục tiêu quốc gia giai đoạn 2021 - 2025. Con đường hoàn thành đã phá vỡ thế cô lập của các thôn 3, 4 và 5, mở ra cơ hội giao thương vàng cho bà con.

Chỉ tay về phía đoàn xe tải của thương lái đang bon bon lên đồi thu mua nông sản, ông Trần Văn Tín phấn khởi nói: “Trước đây không có đường, bà con làm ra củ sắn, thanh quế phải gùi bộ cả ngày trời ra trung tâm, bị ép giá đủ đường. Giờ đường lớn vào tận rẫy, thương lái đến tận nơi mua, giá cả sòng phẳng, bà con phấn khởi lắm. Thế nhưng tuyến đường chính từ địa bàn khác đi về trung tâm xã đã xuống cấp nặng nề, bà con mong mỏi cấp thành phố sớm đầu tư xây dựng để bà con được nhờ”.

Có đường mới, tư duy làm kinh tế của người dân cũng nhạy bén hơn. Từ con đường bê tông khang trang, anh Đinh Văn Ái (31 tuổi) dẫn chúng tôi lên sườn đồi, nơi đàn bò của gia đình đang thong thả gặm cỏ. Năm ngoái, bước ra khỏi diện hộ nghèo nhờ được hỗ trợ 3 con bò sinh sản, đến nay niềm vui của anh Ái như nhân đôi khi cả 3 con bò đều đã mang thai và sắp sinh bê con. “Đây là tài sản lớn nhất mà cả đời tôi từng có. Có bò sinh sản, có đường thuận tiện để chở cỏ, chở phân bón, tôi tin gia đình mình sẽ nhanh chóng khấm khá lên thôi”- anh Ái cười rạng rỡ.

Không chỉ được trao “cần câu” sinh kế, an cư lạc nghiệp cũng là mục tiêu cốt lõi mà Trà Giáp hướng tới. Nhiều hộ gia đình có hoàn cảnh đặc biệt khó khăn về nhà ở đã được tiếp sức để xây dựng những ngôi nhà 3 cứng (nền cứng, khung cứng, mái cứng).

Bà Nguyễn Thị Sáu ở thôn 4 đứng trước ngôi nhà bê tông kiên cố, thơm mùi sơn mới mà vẫn ngỡ như một giấc mơ. Sống gần trọn cuộc đời trong căn nhà vách nứa dột nát, mỗi mùa mưa bão về là một lần mất ngủ vì sợ đổ sập. Được Nhà nước hỗ trợ 80 triệu đồng, kết hợp với số tiền tích góp của con cháu và vay mượn thêm, bà Sáu đã xây được mái ấm khang trang.

Gạt giọt nước mắt hạnh phúc, bà xúc động: “Cả đời tôi chưa bao giờ dám nghĩ mình sẽ được ở trong ngôi nhà vững chãi như thế này. Giờ mưa gió bão bùng không còn sợ nữa rồi, yên tâm an hưởng tuổi già thôi. Thật tâm, biết ơn Đảng, Nhà nước, biết ơn sự giúp đỡ của bà con nhiều lắm!”.

Hiệu quả từ các mô hình này vô cùng mạnh mẽ: Tính từ năm 2021 đến cuối năm 2025, toàn xã đã có 563 hộ chính thức thoát nghèo. Con số ấn tượng này không chỉ là những phép tính cơ học mà sau đó là sự thay đổi sâu sắc trong nhận thức của người dân. Đồng bào Ca Dong, Co đã rũ bỏ tâm lý trông chờ, ỷ lại vào sự hỗ trợ của Nhà nước, thay vào đó là tinh thần tự lực cánh sinh, chủ động học hỏi khoa học kỹ thuật để làm giàu trên chính mảnh đất quê hương.

Nói về định hướng trong giai đoạn tiếp theo, ông Phùng Văn Nam - Chủ tịch UBND xã Trà Giáp cho biết, chặng đường phía trước vẫn còn nhiều thách thức, mục tiêu giảm nghèo bền vững đòi hỏi những bước đi đột phá và dài hơi hơn. Trong thời gian tới, Trà Giáp sẽ tiếp tục chủ động đề xuất với thành phố bố trí, điều tiết nguồn lực để thử nghiệm và nhân rộng các mô hình sinh kế mới mang tính đặc thù và có giá trị kinh tế cao hơn.

“Địa phương đang hướng tới việc đưa các giống vật nuôi mới như nuôi hươu lấy nhung, nuôi cheo sinh sản và cheo thịt vào thực tế; đồng thời phát triển các vùng nguyên liệu sạch như cây lùng, chè xanh hoang dã và đặc biệt là giống quế Yên Bái cho năng suất cao. Đó cũng là khát vọng đa dạng hóa sinh kế để không chỉ thoát nghèo mà còn vươn lên làm giàu của bà con nơi đây”- ông Nam nhấn mạnh.

Rõ ràng, việc chủ động, linh hoạt trong đa dạng hóa sinh kế kết hợp với việc khai thác tối đa tiềm năng, lợi thế về khí hậu, thổ nhưỡng của vùng cao đang mở ra một chương mới không chỉ cho riêng cho Trà Giáp. Những quả đồi trọc năm xưa nay đã được thay thế bằng màu xanh bạt ngàn của rừng trồng, của những vườn cây dược liệu quý giá. Những mùa no ấm, thanh bình và bền vững đang hiện hữu rõ nét trên khắp các bản làng của đồng bào Co, Ca Dong, xua tan đi cái lạnh lẽo, nghèo khó của đại ngàn thuở nào.

Những kết quả đạt được tại Trà Giáp cũng là minh chứng rõ nét cho thấy dòng vốn từ các chương trình mục tiêu quốc gia đã được lồng ghép và sử dụng một cách hiệu quả, đúng người, đúng thời điểm. Theo thống kê của UBND xã Trà Giáp, trong giai đoạn từ năm 2023 đến 2025, địa phương đã triển khai thành công 23 mô hình sinh kế đa dạng bao gồm trồng quế, hỗ trợ bò sinh sản, nuôi dê, heo đen bản địa... mang lại cơ hội đổi đời cho hơn 600 hộ đồng bào dân tộc thiểu số.

BOX

Có đường mới, tư duy làm kinh tế của người dân cũng nhạy bén hơn. Từ con đường bê tông khang trang, anh Đinh Văn Ái (31 tuổi) dẫn chúng tôi lên sườn đồi, nơi đàn bò của gia đình đang thong thả gặm cỏ. Năm ngoái, bước ra khỏi diện hộ nghèo nhờ được hỗ trợ 3 con bò sinh sản, đến nay niềm vui của anh Ái như nhân đôi khi cả 3 con bò đều đã mang thai và sắp sinh bê con. “Đây là tài sản lớn nhất mà cả đời tôi từng có. Có bò sinh sản, có đường thuận tiện để chở cỏ, chở phân bón, tôi tin gia đình mình sẽ nhanh chóng khấm khá lên thôi”- anh Ái cười rạng rỡ.