Khi Bộ trưởng Văn hóa thừa nhận 'đi lạc đường'

Một buổi biểu diễn tại Nhà hát Lớn.

Chuyển động

“Ta đang đi lạc đường, chạy theo các sự vụ tầm thường trong khi nhiệm vụ đích thực của Bộ là phát triển nghệ thuật đỉnh cao, bảo tồn truyền thống…”- Bộ trưởng VHTT&DL Nguyễn Ngọc Thiện thừa nhận như vậy tại hội nghị sơ kết công tác 6 tháng toàn ngành - “Tuồng, chèo, cải lương mà không được quan tâm đầu tư rồi sẽ mất hết, các nhà hát sẽ phải đóng cửa, không còn nghệ sĩ tâm huyết và cũng chẳng có người mua vé xem. Không ai khác có thể làm thay chúng ta những nhiệm vụ này”.

Thẳng thắn như thế của một người đứng đầu ngành văn hóa khiến nhiều người cảm thấy ấm lòng, dù chưa biết kết quả sau cuối sẽ thế nào. Nhưng có thẳng thắn thế may ra mới rung lên hồi chuông, như một sự thức tỉnh, để mọi nghệ sĩ cùng vào cuộc.

Theo Bộ trưởng, đất nước nào cũng phải có nghệ thuật đỉnh cao, là những tinh hoa đại diện của nền văn hóa dân tộc để quảng bá, giao lưu với thế giới. Tuy nhiên, ngay ở Thủ đô lúc này, muốn xem một chương trình nghệ thuật đỉnh cao không dễ. “Bởi chúng ta đang làm cho có, làm theo kiểu xưa bày, nay làm. Đó là thực trạng cần thẳng thắn nhìn vào để mà khắc phục và xác định hướng đi. Tất cả đều cần một chuyển động mới và thay đổi!”, Bộ trưởng nhấn mạnh.

Theo đó, Bộ đã giao Ban giám đốc Nhà hát Lớn phối hợp các đơn vị xây dựng chương trình hay nhất trong khả năng và đưa vào diễn tại Nhà hát Lớn.

Từ chỉ đạo khá rốt ráo này, chúng ta đang chứng kiến một sự chuyển động. Theo đó, từ cuối tháng 8 này, 12 nhà hát nghệ thuật thuộc Bộ (Dàn nhạc giao hưởng VN, Nhà hát Kịch VN, Nhà hát Chèo VN, Nhà hát Tuổi Trẻ, Nhà hát Cải lương VN, Nhà hát Tuồng VN...) sẽ luân phiên đưa các tác phẩm xuất sắc của nhà hát biểu diễn tại Nhà hát Lớn. Chủ trương được đưa ra để nhằm mục đích bảo tồn nghệ thuật truyền thống và sau đó là xây dựng các tác phẩm nghệ thuật đỉnh cao.

Hi vọng không chỉ là “trống giong, cờ mở”

Không hẳn các nhà hát tuyệt đối thiếu các tác phẩm hay, xứng tầm biểu diễn ở “ngôi đền nghệ thuật” Nhà hát Lớn. Tuy nhiên, bấy lâu nay chúng ta thiếu cơ chế cho họ. Mỗi đêm biểu diễn ở Nhà hát Lớn trung bình phải chi tiền địa điểm là 30-40 triệu đồng, nếu chương trình có yếu tố nước ngoài thì lên tới 60 triệu đồng. Thấp nhất là các chương trình nghệ thuật truyền thống của các nhà hát thuộc Bộ cũng dao động khoảng 20 đến 25 triệu đồng. Mức đó quá cao trong tổng chi phí mà một nhà hát có thể đầu tư cho 1 kịch mục.

Chính vì thế, lâu nay đường đến Nhà hát Lớn của nhiều đơn vị nghệ thuật ở Hà Nội vẫn là con đường xa. Nhà hát Kịch VN nằm ngay sau lưng Nhà hát Lớn Hà Nội cũng quá lâu không có vở nào dám bước chân vào thánh đường nghệ thuật. “Mức giá thuê 30 đến 40 triệu đồng cho một đêm diễn quả thật rất lớn, chúng tôi khó có thể thu được nguồn vé để chi trả, nếu như không có nhà tài trợ”- Giám đốc Nhà hát Kịch Việt Nam Nguyễn Thế Vinh thừa nhận.

Tuy nhiên, con đường đến Nhà hát Lớn của các đơn vị nghệ thuật đang được thu ngắn lại. Trước sự chuyển động này, các đơn vị nghệ thuật, mà cụ thể ở đây là 12 nhà hát nghệ thuật thuộc Bộ hết sức vui mừng.

NSƯT Thanh Ngoan- Giám đốc Nhà hát Chèo VN cho biết, tối 1/9, Nhà hát Chèo sẽ biểu diễn chương trình “Năm cung Chèo” từng được Huy chương vàng. Những tháng tiếp là các vở Thúy Vân, Bắc Lệ đền thiêng và các trích đoạn chèo truyền thống. Còn theo ông Phạm Ngọc Tuấn- Giám đốc Nhà hát Tuồng VN, chủ trương bảo tồn nghệ thuật truyền thống và phát triển nghệ thuật đỉnh cao của Bộ VHTT&DL là rất đúng.

“Nhà hát Lớn là một điểm biểu diễn đẹp, địa điểm đẹp, kiến trúc đẹp. Được biểu diễn ở đó là vinh dự của các nghệ sĩ. Quyết định của Bộ làm cho các chương trình nghệ thuật thực sự sang trọng hơn, là động lực cho các nghệ sĩ. Được biểu diễn ở sân khấu sang trọng đó, người nghệ sĩ sẽ ý thức được mình hơn, biểu diễn tốt hơn”.

Còn Giám đốc Nhà hát Kịch VN Nguyễn Thế Vinh bày tỏ lạc quan, nếu duy trì được một “điểm hẹn” quen thuộc để khán giả Thủ đô và du khách quốc tế tìm đến nghệ thuật hàn lâm và truyền thống, đồng thời chú trọng quảng bá truyền thông và hợp tác cùng du lịch, mọi việc sẽ dần chuyển biến tích cực trong tương lai.

NSƯT Xuân Bắc (Nhà hát Kịch VN) cũng cho rằng, đây là chủ trương cực kỳ đúng đắn và dài hơi của Bộ VHTT&DL. “Tôi mong sân khấu Nhà hát Lớn ngày nào cũng đỏ đèn, để đó sẽ là địa chỉ đầu tiên mà khán giả nghĩ đến khi muốn thưởng thức nghệ thuật. Thậm chí là các tỉnh cũng được đến diễn ở Nhà hát Lớn”.

Tuy nhiên, việc thắp sáng Nhà hát Lớn Hà Nội bằng nghệ thuật truyền thống hay những tác phẩm đỉnh cao không hề đơn giản. Cũng không chỉ có mong muốn hay hi vọng. Chúng ta cũng đừng biến cuộc ra quân này là dịp để “trống giong, cờ mở”. Các đơn vị nghệ thuật hãy nắm lấy cơ hội, vào cuộc một cách nghiêm túc, trách nhiệm.

Lấy màu cờ sắc áo để “thi đấu” và thể hiện. Trước mắt, còn rất nhiều việc phải làm để việc này trở nên ý nghĩa, và thu hút được khán giả đến thưởng thức nghệ thuật truyền thống. Trước hết và lâu bền vẫn là khán giả Việt Nam, sau đó, mới là khách du lịch quốc tế hoặc đáp ứng các như cầu ngoài giao văn hóa.

Theo bà Nguyễn Thị Minh Nguyệt- Giám đốc Nhà hát Lớn Hà Nội, từ tháng 9 tới đến cuối năm, Nhà hát sẽ tự bỏ kinh phí hỗ trợ, miễn phí tiền thuê địa điểm cho 20 buổi biểu diễn; trong năm 2017, Bộ VHTT&DL sẽ hỗ trợ kinh phí để Nhà hát miễn phí tiền thuê cho 100 buổi biểu diễn của 12 nhà hát thuộc Bộ.

Bà Nguyệt cũng cho rằng, vấn đề kinh tế không quá lo ngại, chỉ mong sẽ dần dần thu hút được khán giả đến với nghệ thuật truyền thống. Để hút khách, bên cạnh những chương trình do các nhà hát thực hiện, bản thân Ban giám đốc Nhà hát Lớn Hà Nội cũng cần cố gắng.

Chia sẻ với báo chí, bà Nguyệt tiết lộ, Nhà hát sẽ triển khai thành lập phòng truyền thông lo công tác tuyên truyền, bán vé để có thêm nguồn thu. Bên cạnh đó, Nhà hát dự định tự đứng ra tổ chức, dàn dựng chương trình nghệ thuật; kết hợp các công ty du lịch xây dựng tua tham quan Nhà hát và kết hợp biểu diễn nghệ thuật dân tộc phục vụ du khách…