Khi đại học đa ngành tham gia đào tạo bác sĩ

Bài toán kiểm soát chất lượng đầu vào

Thực tế tuyển sinh cho thấy điểm chuẩn đầu vào ngành y có sự phân hóa rõ rệt. Trong khi các trường y top đầu duy trì mức điểm chuẩn rất cao, lên tới 28–29 điểm, thì một số cơ sở đào tạo khác tuyển sinh ở mức tiệm cận điểm sàn do Bộ Giáo dục và Đào tạo quy định. Trong 5 năm gần đây, điểm sàn đối với ngành Y khoa và Răng – Hàm – Mặt dao động từ 20,5 đến 22,5 điểm; Y học cổ truyền và Dược học từ 19 đến 21 điểm. Các ngành còn lại trong khối sức khỏe thường có mức sàn từ 17 đến 19 điểm, tùy độ khó đề thi.

Sự chênh lệch này làm dấy lên câu hỏi: nếu đầu vào khác nhau đáng kể, năng lực chuyên môn và khả năng hành nghề của bác sĩ sau tốt nghiệp sẽ được bảo đảm bằng cách nào, đặc biệt trong bối cảnh sắp tới có chủ trương sáp nhập các cơ sở giáo dục đại học, trong đó một số trường y có thể được tích hợp vào mô hình đại học đa ngành.

Bày tỏ quan điểm về vấn đề này, TS Đào Văn Tùng – Hiệu trưởng Trường Cao đẳng Y tế Hải Phòng cho rằng, trong mô hình đại học đa ngành, nguồn lực tài chính và quản trị phải chia sẻ cho nhiều lĩnh vực. Điều đó có thể khiến mức độ ưu tiên dành cho khối ngành sức khỏe bị thu hẹp, ảnh hưởng tới việc đầu tư chiều sâu cho đào tạo y khoa – một lĩnh vực vốn đòi hỏi chi phí rất lớn và tính chuyên môn cao.

Tuy nhiên, nhiều ý kiến cho rằng vấn đề cốt lõi không nằm ở việc trường chuyên ngành hay đa ngành, mà ở chỗ cơ sở đào tạo có đáp ứng đầy đủ các tiêu chuẩn chất lượng hay không. Đầu vào chỉ là yếu tố ban đầu, còn chất lượng đào tạo, môi trường học tập và nỗ lực của sinh viên mới là những yếu tố mang tính quyết định đối với năng lực hành nghề sau này.

Ngành Y được xác định là lĩnh vực đặc thù, đòi hỏi cơ sở vật chất hiện đại, môi trường thực hành đầy đủ và đội ngũ giảng viên giàu kinh nghiệm lâm sàng. Vì vậy, việc siết chặt điều kiện mở ngành và kiểm soát chặt chất lượng đào tạo là yêu cầu tất yếu. Theo các chuyên gia, giải pháp căn bản không phải là “đóng cửa” với các trường đa ngành, mà là xây dựng bộ tiêu chí nghiêm ngặt về mở ngành, đào tạo và kiểm định chất lượng. Cơ sở không đạt chuẩn phải dừng tuyển sinh, trong khi những đơn vị chứng minh được năng lực qua kiểm định độc lập cần được tạo điều kiện tiếp tục đầu tư.

Chuẩn hóa chương trình đào tạo và “chốt chặn” đầu ra

Thực tiễn quản lý đào tạo y khoa cho thấy đây là lĩnh vực chịu sự giám sát nhiều tầng, với khâu mở ngành được coi là “cửa ải” đầu tiên và quan trọng nhất. Không giống các ngành học thông thường, việc đào tạo bác sĩ thuộc nhóm ngành sức khỏe phải tuân thủ hệ thống quy định đặc thù, chặt chẽ.

Theo Nghị định số 111/2017/NĐ-CP, Thông tư 12/2024/TT-BGDĐT và các văn bản liên quan, chỉ những cơ sở đáp ứng đầy đủ các điều kiện bắt buộc mới được phép đào tạo bác sĩ. Các yêu cầu bao gồm đội ngũ giảng viên cơ hữu có trình độ tiến sĩ, thạc sĩ đúng chuyên ngành; hệ thống cơ sở vật chất, phòng thí nghiệm và thực hành tiền lâm sàng đạt chuẩn; chương trình đào tạo được xây dựng theo định hướng năng lực nghề nghiệp.

Một điều kiện then chốt khác là cơ sở đào tạo phải có bệnh viện thực hành đạt chuẩn hoặc ký hợp đồng với các bệnh viện đủ điều kiện để tổ chức thực tập lâm sàng cho sinh viên. Quy trình thẩm định có sự tham gia của cả Bộ Y tế và Bộ Giáo dục và Đào tạo. Lãnh đạo một trường đại học có đào tạo bác sĩ cho biết, để đáp ứng đầy đủ các tiêu chí và được cấp phép mở ngành, các trường thường phải mất từ một đến hai năm chuẩn bị.

Trong quá trình này, Bộ Y tế thành lập các đoàn khảo sát gồm chuyên gia đầu ngành trực tiếp đánh giá chương trình đào tạo, kiểm tra cơ sở vật chất, rà soát đội ngũ giảng viên và năng lực bệnh viện thực hành. Sau khi hoàn tất thẩm định chuyên môn, hồ sơ mới được chuyển sang Bộ Giáo dục và Đào tạo xem xét, quyết định theo thẩm quyền. Đáng chú ý, việc mở ngành đào tạo bác sĩ còn phải có ý kiến trực tiếp của Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo.

Không dừng lại ở khâu “tiền kiểm”, Thông tư 12/2024/TT-BGDĐT còn thiết lập cơ chế “hậu kiểm”. Theo đó, nếu cơ sở đào tạo không duy trì được các điều kiện đã được phê duyệt, Bộ có thể đình chỉ tuyển sinh. Cơ chế này nhằm ngăn chặn tình trạng mở ngành ồ ạt, chạy theo số lượng mà xem nhẹ chất lượng đào tạo lâu dài.

Đặc biệt, Luật Khám bệnh, chữa bệnh năm 2023 đã bổ sung một “chốt chặn” quan trọng ở đầu ra. Theo luật, từ ngày 1/1/2027, bác sĩ tốt nghiệp đại học chưa được hành nghề ngay mà bắt buộc phải vượt qua kỳ thi đánh giá năng lực do Hội đồng Y khoa Quốc gia tổ chức. Như vậy, bằng đại học chỉ còn là điều kiện cần, chưa phải điều kiện đủ để hành nghề.

Lộ trình hành nghề y vì thế trở nên chặt chẽ hơn, gồm: tốt nghiệp đại học, hoàn thành thực hành theo quy định, vượt qua kỳ thi đánh giá năng lực quốc gia và được cấp giấy phép hành nghề. Việc chuẩn hóa đầu ra bằng một kỳ thi mang tính quốc gia nhằm bảo đảm rằng, dù xuất phát điểm đầu vào khác nhau hay tốt nghiệp từ cơ sở đào tạo nào, người bác sĩ khi trực tiếp khám, chữa bệnh đều phải đạt chuẩn năng lực tối thiểu.

Tuy nhiên, theo thống kê của Bộ Y tế, trong khoảng 120 cơ sở đào tạo y khoa hiện nay vẫn còn gần một nửa chưa cập nhật chương trình đào tạo bác sĩ theo chuẩn đầu ra của Bộ Y tế. TS Nguyễn Ngô Quang – Cục trưởng Cục Khoa học Công nghệ và Đào tạo (Bộ Y tế) cảnh báo, nếu chất lượng đào tạo không được bảo đảm, nhiều sinh viên y sau tốt nghiệp có nguy cơ không vượt qua kỳ thi đánh giá năng lực hành nghề quốc gia, dẫn đến không được cấp chứng chỉ hành nghề, thậm chí buộc phải chuyển sang làm nghề khác dù đã học bác sĩ.

Từ thực tế đó có thể thấy, trong bối cảnh các trường đại học đa ngành tham gia đào tạo bác sĩ và xu hướng sáp nhập các cơ sở giáo dục đại học, vấn đề then chốt không nằm ở tên gọi hay mô hình tổ chức, mà ở việc tuân thủ nghiêm các chuẩn mực về đào tạo và hành nghề. Chỉ khi các “chốt chặn” từ đầu vào, quá trình đào tạo đến đầu ra được vận hành đồng bộ, chất lượng đội ngũ bác sĩ tương lai mới thực sự được bảo đảm.