Khi không còn quỹ của hội phụ huynh

Nếu được ban hành, quy định này sẽ làm thay đổi cách nhiều trường và phụ huynh vẫn quen thực hiện từ trước đến nay. Thực tế tại TPHCM – nơi nhiều trường đã không tổ chức thu quỹ phụ huynh cho thấy sự đồng hành giữa gia đình và nhà trường vẫn có thể duy trì, nhưng cũng phát sinh những vấn đề cần giải quyết.

Phụ huynh vẫn có thể đồng hành

Theo dự thảo đang được Bộ Giáo dục và Đào tạo (GDĐT) lấy ý kiến, Ban đại diện cha mẹ học sinh không trực tiếp vận động, thu, tiếp nhận hoặc quản lý tiền hỗ trợ; không quy định mức đóng góp, không ép buộc hoặc gây áp lực để cha mẹ học sinh đóng góp và không hình thành quỹ của Ban đại diện.

Khoản hỗ trợ cho hoạt động của Ban đại diện, nếu có, phải dựa trên sự tự nguyện của từng phụ huynh. Việc hỗ trợ có thể thực hiện bằng tiền, hàng hóa, dịch vụ hoặc hình thức phù hợp khác, gắn với hoạt động cụ thể. Đặc biệt, các khoản này không được sử dụng để thay thế trách nhiệm của Nhà nước, nhà trường trong việc bảo đảm cơ sở vật chất, tổ chức dạy học và các hoạt động chuyên môn.

Như vậy, điểm mới không phải là “cấm phụ huynh đóng góp”, mà là thay đổi cách thức huy động và quản lý nguồn hỗ trợ. Ban đại diện không còn là một “đầu mối thu tiền” và cũng không có một khoản quỹ chung để tự quyết định việc chi tiêu.

Đây là vấn đề được quan tâm bởi trong nhiều năm, “quỹ phụ huynh”, “quỹ lớp” thường được sử dụng cho những khoản chi khá đa dạng: mua sắm đồ dùng của lớp, khen thưởng học sinh, tổ chức hoạt động tập thể, thăm hỏi giáo viên, liên hoan… Ranh giới giữa khoản phục vụ trực tiếp học sinh với khoản thuộc trách nhiệm của nhà trường vì thế đôi khi không rõ ràng.

Năm học 2026 - 2027, Sở GDĐT TPHCM yêu cầu các cơ sở giáo dục không được giao ban đại diện cha mẹ học sinh tổ chức thu hộ các khoản thuộc trách nhiệm của nhà trường; không được thành lập “quỹ lớp”, “quỹ trường”, “quỹ phụ huynh”. Kinh phí ban đại diện cha mẹ học sinh không được chi cho quản lý nhà trường bảo vệ, vệ sinh, cơ sở vật chất, khen thưởng cán bộ, giáo viên hoặc các khoản thuộc trách nhiệm của cơ sở giáo dục.

Từ những năm học trước TPHCM đã ghi nhận một số trường triển khai theo hướng này. Tại Trường THCS Nguyễn Văn Luông đã nhiều năm không thu quỹ phụ huynh, không vận động phụ huynh mua sắm cơ sở vật chất hay chăm lo cán bộ, giáo viên. Theo lãnh đạo trường, hoạt động giáo dục vẫn được bảo đảm bằng ngân sách và các nguồn lực hợp pháp của nhà trường.

Trong trường hợp cần hỗ trợ, phụ huynh có thể đóng góp theo khả năng, bằng hiện vật hoặc công sức thay vì đóng một khoản cố định vào đầu năm. Có phụ huynh tặng rèm cửa, tủ đựng đồ dùng; người khác hỗ trợ những vật dụng cần thiết cho lớp. Cách làm này cho thấy không có quỹ không đồng nghĩa với không có sự đóng góp, mà chuyển từ đóng góp mang tính định kỳ sang hỗ trợ cụ thể và tự nguyện.

Đừng để phát sinh “thu lắt nhắt”

Không còn quỹ chung cũng đặt ra câu hỏi về cách xử lý những khoản chi nhỏ phát sinh trong năm học như văn phòng phẩm, photo tài liệu, khen thưởng hay tổ chức các hoạt động tập thể. Nếu trước đây có thể cân đối từ quỹ lớp, nay mỗi hoạt động lại có thể phát sinh một lần vận động.

Thực tế tại TPHCM cho thấy, ở một số trường, phụ huynh vẫn được kêu gọi đóng những khoản rất nhỏ, từ vài nghìn đến vài chục nghìn đồng cho từng hoạt động. Với nhiều phụ huynh, số tiền không lớn nhưng việc liên tục nhận thông báo, chuyển khoản và theo dõi từng khoản thu khiến việc đóng góp trở nên vụn vặt, trong khi giáo viên cũng phải dành thêm thời gian tổng hợp, quản lý.

Vì vậy, điều phụ huynh quan tâm không chỉ là bỏ quỹ mà còn là làm thế nào để tránh tình trạng “không thu quỹ nhưng lại vận động từng khoản”. Nếu không có cách tổ chức phù hợp, áp lực đóng góp có thể chỉ chuyển từ một khoản cố định đầu năm sang nhiều khoản nhỏ trong suốt năm học.

Theo TS Vũ Thu Hương - chuyên gia tâm lý giáo dục, việc không để Ban đại diện cha mẹ học sinh đứng ra thu hộ là bước điều chỉnh cần thiết, nhưng chưa đủ để xử lý căn cơ vấn đề lạm thu. Theo bà, các quy định chấn chỉnh tình trạng này đã được ban hành nhiều lần, song việc thực hiện tại các cơ sở giáo dục chưa đồng đều, nên vẫn có thể xuất hiện những khoản thu không đúng quy định.

TS Hương cho rằng trọng tâm không chỉ là ai thu tiền, mà phải là cơ chế quản lý, giám sát và trách nhiệm khi xảy ra sai phạm. Cùng với việc xác định rõ trách nhiệm của người đứng đầu và có chế tài đủ sức răn đe, các trường cần công khai ngay từ đầu năm học những khoản được phép và không được phép thu để phụ huynh có cơ sở giám sát. Bên cạnh đó, cần có kênh tiếp nhận và bảo vệ người phản ánh, giúp phụ huynh có thể lên tiếng khi phát hiện dấu hiệu lạm thu mà không lo ảnh hưởng đến việc học của con.

Do đó, bỏ quỹ phụ huynh không nên chỉ được nhìn như việc loại bỏ một khoản tiền. Quan trọng hơn là phải phân định rõ trách nhiệm của nhà trường và gia đình: những khoản thuộc trách nhiệm của nhà trường phải được bảo đảm bằng nguồn lực của nhà trường; sự hỗ trợ của phụ huynh phải hoàn toàn tự nguyện, minh bạch và không ảnh hưởng đến quyền lợi của học sinh. Khi đó, Ban đại diện cha mẹ học sinh mới thực sự trở về vai trò kết nối gia đình với nhà trường, thay vì trở thành đầu mối thu và quản lý tiền.