Khi sân khấu đổi mới cách tiếp cận công chúng 

Khán giả trẻ hào hứng

Thực tế hoạt động nghệ thuật tại Thủ đô thời gian qua cho thấy nhiều đơn vị đang chủ động tìm lời giải cho bài toán này bằng cách phát huy thế mạnh riêng của từng loại hình nghệ thuật. Điển hình là các chương trình nghệ thuật xiếc về đề tài chính luận, vốn từ lâu trở thành một trong những dấu ấn của Liên đoàn Xiếc Việt Nam. Nhiều chương trình như “Sống mãi với Điện Biên”, “Ký ức Trường Sơn”, “Biển đảo là quê hương”, “Vó ngựa biên cương”… đã được xây dựng, tạo nên một hướng đi riêng cho nghệ thuật xiếc.

Trong dịp Quốc khánh năm nay, Liên đoàn Xiếc Việt Nam dàn dựng và tổ chức biểu diễn chương trình “Hào khí Việt Nam” với nhiều suất diễn kín chỗ. Thay vì chủ yếu sử dụng lời thoại để truyền tải nội dung, xiếc phát huy lợi thế kể chuyện bằng hình thể, âm nhạc, ánh sáng và những kỹ thuật biểu diễn giàu tính thị giác.

NSND Tống Toàn Thắng, Giám đốc Liên đoàn Xiếc Việt Nam, cho biết khi khán giả được tiếp cận thường xuyên với những chương trình chính luận có chất lượng, sự tò mò ban đầu sẽ dần trở thành thói quen thưởng thức. Liên đoàn Xiếc Việt Nam luôn tìm kiếm những đề tài mới, gần với đời sống, đồng thời khai thác thế mạnh riêng của nghệ thuật xiếc, kết hợp âm nhạc, múa và những kỹ thuật biểu diễn giàu tính thị giác, tạo nên những khoảnh khắc bất ngờ, mãn nhãn.

Ở sân khấu kịch nói, Nhà hát Kịch Hà Nội đang dựng lại vở “Những người con Hà Nội”, tác phẩm từng gắn với thương hiệu của nhà hát, để tham gia chuỗi chương trình nghệ thuật chất lượng cao của thành phố. Lấy bối cảnh Hà Nội năm 1946, tác phẩm tái hiện cuộc chiến đấu của quân và dân Thủ đô trong những ngày đầu Toàn quốc kháng chiến, đồng thời khắc họa tình yêu nước, tình thân, tình yêu và sự hy sinh của nhiều tầng lớp nhân dân.

Điểm đáng chú ý là câu chuyện lịch sử không chỉ được nhìn từ những sự kiện lớn mà còn được đặt trong số phận, tình cảm và những lựa chọn của con người. Chính yếu tố đời sống ấy tạo nên cầu nối cảm xúc giữa quá khứ và hiện tại, giúp những sự kiện lịch sử không chỉ được tái hiện mà còn được cảm nhận thông qua những câu chuyện gần gũi với con người.

Trong khi đó, “Người con gái Hà thành” của Nhà hát Cải lương Hà Nội tiếp tục tạo sức hút với câu chuyện về một nữ chiến sĩ tình báo hoạt động giữa lòng Hà Nội trong những năm kháng chiến chống thực dân Pháp. Tác phẩm khai thác thế mạnh của nghệ thuật cải lương truyền thống, đồng thời kết hợp âm nhạc, mỹ thuật và phương thức dàn dựng hiện đại.

Những chuyển động trên cũng cho thấy sự thay đổi đáng chú ý trong cách tiếp cận công chúng, đặc biệt là khán giả trẻ.

TS.NSND Triệu Trung Kiên, Phó Giám đốc Nhà hát Sân khấu Truyền thống Quốc gia Việt Nam cho rằng, thời gian gần đây, các loại hình nghệ thuật như điện ảnh, sân khấu về đề tài chiến tranh cách mạng đang thu hút rất lớn khán giả, đặc biệt là giới trẻ, với những tác phẩm như “Đào, Phở và Piano”, “Mưa đỏ”, “Biệt đội cánh ngầm”... Khán giả trẻ sau một thời gian tưởng như bỏ quên thì nay rất say mê các tác phẩm nghệ thuật lịch sử, cách mạng vì họ thấy hình ảnh của cha ông mình trong đó.

Thực tế này cho thấy, khi những câu chuyện lịch sử được kể bằng ngôn ngữ phù hợp, khoảng cách giữa quá khứ và công chúng hôm nay có thể được thu hẹp. Những sự kiện, nhân vật vốn quen thuộc trong sách vở có thể tiếp tục tạo ra sự đồng cảm khi được chuyển hóa thành những câu chuyện nghệ thuật giàu cảm xúc.

Đổi mới từ kịch bản đến trải nghiệm khán giả

Đổi mới ngôn ngữ biểu đạt chỉ là một phần của câu chuyện. Đằng sau mỗi tác phẩm vẫn là bài toán về kịch bản, tư duy sáng tạo và khả năng chuyển hóa chất liệu lịch sử thành nghệ thuật.

NSND Nguyễn Trung Hiếu, Giám đốc Nhà hát Kịch Hà Nội, nhận định khó khăn lớn hiện nay là nguồn kịch bản có chất lượng chưa đáp ứng được nhu cầu. Để tạo nên một tác phẩm có sức sống cần những cây bút am hiểu lịch sử, văn hóa và đời sống, đồng thời có khả năng nhìn những câu chuyện ấy bằng tư duy của hôm nay. Tác phẩm cũng cần được đầu tư dàn dựng với công nghệ hiện đại để tăng trải nghiệm, hấp dẫn khán giả.

Bên cạnh câu chuyện về kịch bản, đổi mới phương thức tiếp cận khán giả cũng đang trở thành yêu cầu đặt ra đối với sân khấu hôm nay. TS. NSND Triệu Trung Kiên cho rằng nghệ thuật cần được đưa đến gần công chúng hơn, thậm chí đưa công chúng tham gia, “nhập vai” vào tác phẩm nghệ thuật thông qua sân khấu tương tác, sân khấu nhập vai. Khán giả ngày nay muốn phát huy cái tôi cá nhân, muốn tương tác thay vì chỉ thụ động thưởng thức. Việc đưa nghệ thuật ra khỏi không gian rạp hát truyền thống, tăng tính tương tác với khán giả là hướng đi đúng đắn của văn hóa nghệ thuật hôm nay.

Điều này đặt ra một cách nhìn rộng hơn về đổi mới sân khấu. Không chỉ tác phẩm phải được kể bằng ngôn ngữ mới, mà chính không gian và phương thức thưởng thức cũng có thể được thay đổi. Khi khán giả có thêm cơ hội tương tác, khám phá và tham gia vào quá trình thưởng thức, những câu chuyện lịch sử có thể tạo ra sự kết nối trực tiếp hơn với công chúng đương đại.

Trong bối cảnh công chúng ngày càng có nhiều lựa chọn giải trí và tiếp cận nghệ thuật, việc làm mới sân khấu chính luận vì thế không đơn thuần là thay đổi hình thức. Đó còn là quá trình tìm kiếm một phương thức để những giá trị lịch sử, những câu chuyện về đất nước và con người tiếp tục được truyền đi bằng cảm xúc, bằng nghệ thuật và bằng ngôn ngữ mà khán giả đương đại có thể đồng cảm.