Khởi nghiệp xanh: Biến phụ phẩm thành nguyên liệu mới

Trong hai ngày 19 và 20/9, vòng bán kết thứ ba và cũng là vòng bán kết cuối cùng của Cuộc thi Khởi nghiệp Xanh năm 2026 có sự tham gia của 39 ý tưởng, dự án đến từ An Giang, Cà Mau, Đồng Nai, Đồng Tháp, Tây Ninh, TP Cần Thơ, TPHCM và Vĩnh Long.

Điểm đáng chú ý tại vòng bán kết, nhiều dự án không dừng ở việc tận dụng nông sản để phát triển sản phẩm, còn mở rộng sang khai thác phụ phẩm, ứng dụng công nghệ và xây dựng mô hình sản xuất theo hướng tuần hoàn.

Theo bà Vũ Kim Anh - Phó Giám đốc Trung tâm BSA, phụ trách chương trình Khởi nghiệp Xanh, qua các vòng bán kết, Hội đồng Ban giám khảo đánh giá cao nhiều dự án ở miền núi, miền biển khi biết tận dụng tài nguyên bản địa, phụ phẩm nông nghiệp, ngư nghiệp để tạo ra sản phẩm có tính ứng dụng và khả năng thương mại hóa.

Một số dự án đồng thời chú trọng bảo vệ môi trường và tạo cơ hội sinh kế cho các nhóm yếu thế như trẻ em, người khuyết tật và phụ nữ nông thôn.

Bà Vũ Kim Anh cho rằng, tư duy của người khởi nghiệp đang có sự thay đổi. Từ tìm kiếm một sản phẩm để bán sang nhận diện một vấn đề của cộng đồng và tìm cách giải quyết bằng mô hình kinh doanh có khả năng tồn tại.

Tại vòng bán kết ở TPHCM, xu hướng này thể hiện rõ qua việc nhiều dự án tìm cách biến những thứ vốn được xem là bỏ đi thành nguồn nguyên liệu mới, từ rơm rạ, thân sen, vỏ xoài đến các loại rác thải.

Nấm Rơm Luân Nhàn là một trong những dự án theo hướng phát triển mô hình sản xuất tuần hoàn. Thay vì kết thúc vòng đời sau thu hoạch, rơm rạ được đưa trở lại quy trình sản xuất để tạo thêm giá trị.

Cách làm này hướng đến việc sử dụng một nguồn nguyên liệu có giá trị thấp qua nhiều công đoạn, qua đó tạo thêm giá trị trên cùng một đơn vị tài nguyên, đồng thời giảm lượng phụ phẩm phải thải bỏ.

Bên cạnh kinh tế tuần hoàn, công nghệ cũng đang được nhiều dự án đưa vào những khâu cụ thể của sản xuất và tiêu dùng. Với EaAgri, công nghệ AI được sử dụng để nhận diện dấu hiệu bệnh trên cây sầu riêng từ hình ảnh, kết hợp dữ liệu về vườn và nhật ký nông vụ nhằm đưa ra khuyến nghị cho người trồng.

Dự án đã phát triển ứng dụng trên Google Play và ghi nhận những giao dịch thanh toán đầu tiên. Đồng thời, EaAgri đang triển khai thử nghiệm với các đại lý vật tư nông nghiệp và hợp tác xã.

Những mô hình tại vòng bán kết cuối cùng cho thấy các ý tưởng khởi nghiệp xanh đang chuyển dần từ khai thác lợi thế nguyên liệu sang giải quyết bài toán giá trị, công nghệ, môi trường và sinh kế. Đây cũng là cơ sở để các dự án tiếp tục hoàn thiện mô hình, nâng khả năng thương mại hóa và mở rộng tác động trong thực tế.