Không có sự hy sinh nào là vô danh

Cuối tháng 5 vừa qua, trong quá trình tìm kiếm thông tin mộ liệt sĩ, Bộ Tư lệnh TPHCM tìm thấy một bức ảnh tư liệu chụp tại nghĩa trang Đô Thành, nay là Công viên Lê Thị Riêng. Bức ảnh chụp cảnh 2 người đàn ông và 3 đứa trẻ đứng quan sát việc chôn cất các liệt sĩ tại một khu đất trống trong nghĩa trang.

Từ đó, qua những người từng chứng kiến sự việc, qua khảo sát của chuyên gia, đối chiếu với lời kể nhân chứng, tài liệu lịch sử, hình ảnh, cơ quan chức năng đã khoanh vùng 7 vị trí có khả năng là nơi chôn lấp thi thể ở gần khu nhà truyền thống trong công viên. Theo thông tin mới nhất, Phó Thủ tướng Phạm Thị Thanh Trà đã yêu cầu hoàn thiện các phương án, chậm nhất vào đầu tháng 7 triển khai việc khai quật mộ liệt sĩ ở công viên Lê Thị Riêng...

Đây chỉ là một trong số nhiều địa điểm xác định có hài cốt liệt sĩ mới được phát hiện. Để thấy rằng, hơn 50 năm sau ngày kết thúc chiến tranh, hàng trăm nghìn gia đình vẫn đang mong chờ thông tin về phần mộ người thân. Đó là ý nghĩa cao cả của “Chiến dịch 500 ngày đêm”, không phải chỉ dừng ở việc tìm thấy, quy tập mà cao hơn là phải xác định được danh tính hài cốt liệt sĩ, một nhiệm vụ được xác định là trọng tâm của “Chiến dịch 500 ngày đêm”.

Nếu như trước đây, việc xác định danh tính chủ yếu dựa vào hồ sơ, nhân chứng hoặc những di vật còn sót lại thì hiện nay, khoa học công nghệ đang mở ra một hướng đi mới. Lần đầu tiên, việc xác định danh tính hài cốt liệt sĩ được triển khai đồng bộ trên quy mô toàn quốc bằng công nghệ ADN kết hợp với cơ sở dữ liệu số hóa.

Dữ liệu từ hồ sơ liệt sĩ, nghĩa trang, kết quả quy tập, mẫu hài cốt và mẫu thân nhân được rà soát, chuẩn hóa và kết nối trên cùng một hệ thống, tạo nền tảng cho việc đối sánh thông tin ở quy mô lớn. Mục tiêu không chỉ là tìm thấy hài cốt liệt sĩ mà còn trả lại tên tuổi, quê quán cho những người đã hy sinh cho Tổ quốc.

Không có sự hy sinh nào là vô danh, đã từ nhiều năm nay, ở các nghĩa trang liệt sĩ thay vì ghi trên bia mộ dòng chữ “Liệt sĩ vô danh”, đều đã sửa thành “Liệt sĩ chưa xác định được danh tính”. Nhưng dù có viết thế nào, những hài cốt liệt sĩ vẫn còn lẩn khuất đâu đó trong lòng đất mẹ chưa được tìm thấy, chưa được quy tập và những ngôi mộ liệt sĩ đã được quy tập nhưng chưa xác định được danh tính vẫn là một nỗi đau, một lời mắc nợ của chúng ta với những người đã ngã xuống.

Bằng công nghệ, chúng ta đã số hóa được dữ liệu hài cốt, rà soát thông tin về các liệt sĩ và xây dựng cơ sở dữ liệu đối với thân nhân liệt sĩ cần lấy mẫu ADN đối chứng. Những dữ liệu thu thập được đang từng bước hình thành một “ngân hàng ký ức số” về liệt sĩ trên phạm vi cả nước, kết nối với các nguồn thông tin đang còn tản mạn trong ký ức đâu đó.

Một hành trình trả lại tên cho các liệt sĩ chưa xác định được danh tính đang là một cuộc chạy đua với thời gian. Sau hàng vài chục năm dưới lòng đất mẹ, nhiều hài cốt đã phân hủy nghiêm trọng, khiến ngay cả việc xác định ADN cũng gặp rất nhiều khó khăn. Còn các nhân chứng ngày càng ít đi vì phần lớn đã cao tuổi hoặc đã mất. Thân nhân liệt sĩ, những người mẹ người cha mòn mỏi chờ tin tức cũng đã không còn chờ được nữa, những thân nhân trực hệ có thể cung cấp mẫu đối chứng cũng đang dần mai một theo năm tháng.

“Chiến dịch 500 ngày đêm” là cơ hội để công việc xác định danh tính cho hàng trăm nghìn liệt sĩ còn thiếu thông tin sẽ được mở rộng, sẽ đạt được những kết quả khả quan. Mỗi thông tin về hài cốt liệt sĩ, mỗi mẫu ADN, mỗi dòng ký ức được chia sẻ, mỗi tư liệu được trao lại đều có thể trở thành chiếc chìa khóa mở ra hy vọng cho một gia đình liệt sĩ đã đau đáu chờ đợi suốt nhiều thập kỷ.

Không có sự hy sinh nào là vô danh! Quy tập hài cốt và xác định danh tính liệt sĩ là những nhiệm vụ quan trọng đang được triển khai trên quy mô toàn quốc để trả lại tên cho những linh hồn liệt sĩ, để không một liệt sĩ nào bị lãng quên và mọi sự hy sinh đều được ghi nhớ, tri ân.