Không tự ý điều trị khi bị viêm da do kiến ba khoang
Mỗi dịp hè, nhất là sau những trận mưa giông hoặc vào mùa thu hoạch lúa, các cơ sở y tế lại tiếp nhận nhiều trường hợp viêm da do kiến ba khoang. Tổn thương thường gây bỏng rát, phỏng nước, dễ bị nhầm với zona thần kinh.
Theo TS.BS Nguyễn Hữu Trường - Phó Giám đốc Trung tâm Dị ứng - Miễn dịch lâm sàng (Bệnh viện Bạch Mai), kiến ba khoang không cắn hay chích người. Viêm da xuất hiện khi da tiếp xúc với dịch cơ thể của loài côn trùng này.
Trong cơ thể kiến ba khoang có chứa pederin, một độc tố gây viêm da kích ứng mạnh. Khi kiến bị đập, nghiền hoặc chà xát trên da, dịch chứa độc tố được giải phóng và bám vào bề mặt da. Nếu người dân dùng tay đã dính độc tố chạm lên mặt, cổ, mắt hoặc những vùng da khác, tổn thương có thể tiếp tục lan rộng.
Tổn thương thường xuất hiện tại các vùng da hở như mặt, cổ, cánh tay, cẳng chân. Ban đầu, người bệnh có thể thấy ngứa, râm ran hoặc nóng rát. Sau đó, da đỏ lên, xuất hiện mụn nước hoặc mụn mủ nhỏ, thường xếp thành vệt dài, dải hoặc thành từng đám theo đường tay miết trên da. Ở những vùng da đối diện nhau, độc tố có thể gây tổn thương tương ứng khi hai bề mặt tiếp xúc.
Một trong những nhầm lẫn thường gặp là cho rằng tổn thương do kiến ba khoang là zona thần kinh. Hai bệnh đều có thể gây phỏng nước và cảm giác bỏng rát, nhưng nguyên nhân, đặc điểm tổn thương và cách điều trị khác nhau.
Viêm da do kiến ba khoang là viêm da tiếp xúc kích ứng do độc tố. Tổn thương thường nằm ở vùng da hở, có hình dạng thành vệt hoặc đám không đều, kèm nóng rát, ngứa và có thể có mủ trắng đục ở giữa. Trong khi đó, zona thần kinh do virus Herpes zoster gây ra, mụn nước thường mọc thành chùm, khu trú ở một bên cơ thể và phân bố theo đường đi của dây thần kinh. Người mắc zona thường đau nhức sâu, đau như kim châm hoặc bỏng rát, có thể kèm mệt mỏi, đau cơ và sốt nhẹ.
Theo TS.BS Nguyễn Hữu Trường, tự mua thuốc kháng virus để điều trị zona sẽ không có tác dụng đối với viêm da do kiến ba khoang. Ngược lại, việc chẩn đoán nhầm có thể khiến người bệnh bỏ lỡ thời điểm xử trí sớm, để độc tố tiếp tục tồn tại trên bề mặt da hoặc lan sang vùng khác.
Đáng lo hơn là thói quen áp dụng các phương pháp dân gian. Những chất không bảo đảm vệ sinh có thể đưa vi khuẩn vào vết thương, làm tăng tình trạng viêm, gây bội nhiễm, loét và để lại thâm, sẹo.
Không ít trường hợp còn tự mua thuốc bôi chứa corticoid mạnh hoặc phối hợp nhiều loại thuốc mà không qua thăm khám. Thuốc có thể làm giảm đỏ, ngứa trong thời gian ngắn nhưng nếu sử dụng sai hoạt chất, sai nồng độ, đặc biệt trên vùng da mỏng như mặt hoặc quanh mắt, có thể gây kích ứng, teo da, che lấp dấu hiệu nhiễm trùng và làm quá trình điều trị phức tạp hơn.
Các chuyên gia y tế khuyến cáo, mức độ viêm da phụ thuộc vào lượng độc tố tiếp xúc, vị trí tổn thương và cách xử trí trong những phút đầu. Rửa sạch da càng sớm, nguy cơ tổn thương càng giảm.
Khi phát hiện kiến ba khoang bò trên cơ thể, người dân không nên dùng tay đập, bóp hoặc miết. Cách phù hợp là thổi nhẹ, để côn trùng tự bò đi hoặc dùng một tờ giấy, vật mềm gạt kiến ra khỏi da. Sau đó, cần rửa tay và vùng da nghi ngờ tiếp xúc bằng nước sạch cùng xà phòng dịu nhẹ hoặc nước muối sinh lý. Đặc biệt, nếu độc tố dính vào mắt, người dân cần rửa ngay bằng nhiều nước sạch hoặc nước muối sinh lý và đến cơ sở y tế. Điều trị đúng ngay từ đầu không chỉ giúp kiểm soát viêm, giảm đau rát mà còn hạn chế nhiễm trùng và nguy cơ để lại sẹo.
Để phòng ngừa, các gia đình nên hạn chế mở cửa sổ khi bật đèn sáng vào buổi tối tại khu vực có nhiều kiến ba khoang; sử dụng lưới chắn côn trùng, màn khi ngủ và vệ sinh nhà cửa thường xuyên. Trước khi mặc quần áo, dùng khăn mặt hoặc lên giường ngủ, cần kiểm tra, giũ sạch, nhất là trong những ngày sau mưa giông hoặc khi khu vực xung quanh đang vào mùa gặt…