Kiểm soát chất thải nhựa trên biển: Vấn đề cấp bách toàn cầu

Chất thải nhựa đe dọa môi trường biển. Ảnh: TL.

Đây cũng là lý do tại Hội nghị Thượng đỉnh của Liên hợp quốc về Phát triển bền vững (RIO+20) mới đây đã thông qua Tuyên bố chung “Tương lai chúng ta mong muốn” nhấn mạnh tầm quan trọng của việc bảo vệ tài nguyên và môi trường biển, trong đó đặc biệt quan tâm đến việc giảm thiểu ô nhiễm môi trường biển do vấn đề chất thải nhựa trên biển gây ra.

Bên cạnh đó, chương trình nghị sự 2030 Vì sự phát triển bền vững được Đại hội đồng Liên hợp quốc thông qua đã đưa ra một kế hoạch hành động gồm 17 mục tiêu phát triển bền vững (SDGs) và 169 chỉ tiêu cụ thể.

Ít nhất 20 nội dung trong số này liên quan đến vấn đề rác thải nhựa trên biển, khi tình trạng ô nhiễm được ghi nhận tại hầu khắp các bờ biển trên toàn thế giới.

“Chất thải nhựa do khối lượng rất nhẹ nên bị phân tán trên toàn cầu từ châu lục này đến châu lục khác nhờ sóng biển, tồn tại dai dẳng trong môi trường và hầu như không chịu bất cứ thay đổi sinh học nào do tính chất khó phân hủy. Chất thải nhựa có xu hướng trở nên có kích thước nhỏ hơn thông qua quá trình vật lý, do vậy dễ dàng đi vào chuỗi thức ăn dưới nước. Nhiều loài động vật biển khi ăn vào dẫn đến hệ thống tiêu hóa bị gián đoạn hoặc ngăn chặn, do đó làm thiếu chất dinh dưỡng cũng như bị nhiễm độc, dẫn đến cái chết của nhiều loài hiện nay”- thạc sĩ Dương Thị Phương Anh, Viện Chiến lược, Chính sách tài nguyên và môi trường cho biết.

Tại Việt Nam, tuy chưa có đánh giá nào về tác động ô nhiễm do chất thải nhựa trên biển gây ra, song với một quốc gia hơn 3.200 km bờ biển, hơn 1 triệu ngư dân lao động trên biển và khoảng 21 triệu người sống dọc các vùng biển, ô nhiễm chất thải nhựa trên biển là sự hiển hiện thường nhật.

Cụ thể, để chuẩn bị cho hè biển 2017, trong hơn 1 tấn rác thải được thu gom dọc bờ biển Cửa Lò (Nghệ An) trong chiến dịch làm sạch biển, hơn 70% trong số này là rác thải nhựa.

Tương tự, tại Sầm Sơn Thanh Hóa, Sở TN&MT tỉnh này cho biết đã thu gom được 1,2 tấn chất thải nhựa sau 1 tuần phối hợp làm sạch bờ biển.

“Chính vì lý do này, Viện Chiến lược, Chính sách tài nguyên và môi trường (Bộ TNMT) đã thực hiện chuyên đề Nghiên cứu cơ sở lý luận, kinh nghiệm quốc tế về kiểm soát chất thải nhựa trên biển, để đưa ra các giải pháp kiểm soát chất thải nhựa trên biển tại Việt Nam, khi chưa là quá muộn. Các vấn đề về tổng quan về chất thải nhựa trên biển, như làm rõ nguồn gốc, nguyên nhân sâu xa phát sinh chất thải nhựa, hiện trạng chất thải nhựa biển và tác động của chất thải nhựa đến các lĩnh vực kinh tế xã hội môi trường… sẽ được cấp nhật và đánh giá. Từ đó, Bộ TN&MT, Chính phủ sẽ có những hành động cụ thể để ngắn chặn sự xâm lược của những vật nhỏ tưởng như vô hại nhưng hậu quả khôn lường này”- PGS.TS Nguyễn Thế Chinh, Viện trưởng Viện Chiến lược, Chính sách tài nguyên và môi trường nhấn mạnh.

Theo báo cáo của Bộ TN&MT, tình trạng ô nhiễm vùng ven biển Việt Nam do rác thải nói chung, đặc biệt tại các bờ biển miền Trung, đã và đang vượt trên mức báo động đỏ.

Do vậy, việc xác định các nguồn phát sinh cũng như khối lượng chất thải nhựa trong môi trường biển và ven biển sẽ giúp cho việc quản lý chất thải, ngăn ngừa nguy hại tới đời sống thủy sinh.

“Việc giảm lượng chất thải nhựa đi vào hệ sinh thái biển và ven biển có thể được coi như một chỉ thị hỗ trợ của công tác quản lý chất thải bởi vì rủi ro về việc phá hủy đa dạng sinh học khu vực biển và ven biển có thể được giảm bớt. Chỉ thị này cũng được sử dụng để giám sát các mục tiêu liên quan chất thải trong đó có chất thải trên biển của Tuyên bố Hà Nội về 3R được thông qua tại Diễn đàn 3R khu vực Châu Á Thái Bình Dương năm 2013, mà Việt Nam hiện đang là thành viên”, thạc sĩ Phương Anh cho biết.