Kiến tạo hệ sinh thái số của ngành du lịch

Dữ liệu làm nền tảng cho hệ sinh thái số

Kinh tế số, kinh tế xanh và AI đang tạo ra yêu cầu đổi mới đối với ngành du lịch. Nếu trước đây lợi thế cạnh tranh chủ yếu đến từ tài nguyên và hạ tầng, thì nay dữ liệu, công nghệ và nguồn nhân lực trở thành những yếu tố quyết định năng lực cạnh tranh của điểm đến.

Đó là cơ sở để Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch (VHTTDL) định hướng xây dựng hệ sinh thái dữ liệu du lịch quốc gia theo mô hình “1+1+34+N”. Trong đó, “1” là Bộ VHTTDL, “1” là Bộ Công an, “34” là các tỉnh, thành phố và “N” là các bộ, ngành, doanh nghiệp cùng các tổ chức liên quan. Mục tiêu là kết nối những nguồn dữ liệu còn phân tán, hình thành hệ thống dữ liệu lõi của ngành, tạo nền tảng cho phương thức quản trị hiện đại.

Giai đoạn 2026-2027, ngành sẽ tập trung kết nối dữ liệu giữa Trung ương, địa phương và doanh nghiệp; xây dựng các bộ dữ liệu về du khách quốc tế, dòng khách và trải nghiệm du lịch, tiến tới hình thành hồ sơ du khách số. Sau năm 2027, hệ thống tiếp tục được hoàn thiện và mở rộng trên phạm vi toàn quốc, tạo nền tảng cho dự báo thị trường, điều hành chính sách và phát triển các sản phẩm, dịch vụ mới dựa trên dữ liệu.

Theo PGS.TS Đào Thị Thu Giang, Hiệu trưởng Trường Đại học Đại Nam, chuyển đổi số đang làm thay đổi căn bản phương thức quản lý, quản trị doanh nghiệp, xúc tiến quảng bá, quản trị điểm đến và cá nhân hóa trải nghiệm du khách. Trong khi đó, chuyển đổi xanh đặt ra yêu cầu sử dụng hiệu quả tài nguyên, bảo tồn các giá trị văn hóa, nâng cao trách nhiệm với môi trường và tăng khả năng thích ứng trước biến đổi khí hậu. “Hai tiến trình này không tách rời mà bổ trợ lẫn nhau, cùng hướng tới xây dựng một nền du lịch liên thông, thông minh, xanh và phát triển bền vững”, bà Giang chia sẻ.

Dù lượng khách và doanh thu du lịch tiếp tục tăng, việc ứng dụng công nghệ số giữa các địa phương còn thiếu đồng bộ, trong khi các mô hình du lịch xanh mới ở giai đoạn đầu. Đây là lý do ngành lựa chọn xây dựng hạ tầng dữ liệu như nền tảng cho giai đoạn phát triển tiếp theo.

AI tạo giá trị trên nền dữ liệu

Khi dữ liệu được kết nối và chuẩn hóa, AI sẽ được ứng dụng để phân tích xu hướng thị trường, dự báo dòng khách, hỗ trợ điều hành và cá nhân hóa dịch vụ. Hoạt động xúc tiến, quảng bá cũng được số hóa theo từng thị trường và từng nhóm khách, góp phần nâng cao hiệu quả quảng bá và năng lực cạnh tranh của điểm đến Việt Nam.

Giá trị của hệ sinh thái số không chỉ nằm ở khả năng khai thác dữ liệu. Theo định hướng của Cục Du lịch Quốc gia Việt Nam, công nghệ còn được ứng dụng để quản lý tài nguyên, giám sát sức chứa điểm đến, theo dõi phát thải và sử dụng năng lượng hiệu quả. Đây là nền tảng để ngành từng bước hướng tới mô hình du lịch Net Zero, đồng thời hài hòa giữa phát triển du lịch với bảo tồn di sản văn hóa và môi trường.

Cùng với công nghệ, nguồn nhân lực được xem là yếu tố quyết định thành công của quá trình chuyển đổi. PGS.TS Phạm Hồng Long, Khoa Du lịch học, Trường Đại học Khoa học xã hội và nhân văn (ĐHQG Hà Nội) cho rằng thị trường lao động hiện nay đang thiếu cả kỹ năng số để vận hành hệ sinh thái du lịch thông minh và tư duy xanh để thực hiện các cam kết về môi trường. Ông Long đề xuất mô hình liên kết giữa Nhà nước - nhà trường - doanh nghiệp nhằm đồng kiến tạo hệ sinh thái việc làm xanh cho ngành du lịch.

Từ góc độ đào tạo, PGS.TS Lê Anh Tuấn, nguyên Phó Vụ trưởng Vụ Khoa học công nghệ, Đào tạo và Môi trường (Bộ VHTTDL) nhấn mạnh: “Điều quan trọng trước hết là thay đổi tư duy. Người làm du lịch cần xem chuyển đổi số là phương thức nâng cao hiệu quả quản trị, phát triển sản phẩm và cải thiện trải nghiệm du khách, đồng thời coi thực hành xanh là năng lực nghề nghiệp cốt lõi của tương lai”.

Thời gian tới, ngành sẽ đẩy mạnh đào tạo chuyển đổi số cho địa phương, doanh nghiệp; hỗ trợ kết nối liên thông hệ thống thông tin quản lý và khuyến khích các cơ sở đào tạo tích hợp kỹ năng số, phân tích dữ liệu, ứng dụng AI cùng các nội dung về du lịch xanh vào chương trình giảng dạy.

Hệ sinh thái số không chỉ tạo thêm một nền tảng công nghệ cho ngành du lịch. Khi dữ liệu trở thành hạ tầng dùng chung, AI hỗ trợ quản trị và con người được trang bị năng lực số, ngành du lịch sẽ có thêm điều kiện nâng cao chất lượng dịch vụ, phát triển các mô hình du lịch xanh và tăng sức cạnh tranh trong kỷ nguyên số.