Kinh nghiệm quốc tế để giải quyết tranh chấp trong lĩnh vực xây dựng

Đây là nội dung được các chuyên gia, nhà nghiên cứu, luật sư, luật gia trong nước và quốc tế thảo luận, chia sẻ kinh nghiệm tại chương trình Trung tâm Trọng tài Quốc tế Việt Nam (VIAC) và Hội pháp luật xây dựng Việt Nam - Bộ Xây dựng phối hợp cùng một số đơn vị tổ chức, ngày 16/9.

Phát biểu tại chương trình đối thoại, ông Vũ Ánh Dương, Phó chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Trung tâm Trọng tài Quốc tế Việt Nam (VIAC) nhấn mạnh, thực tiễn giải quyết tranh chấp tại VIAC cho thấy lĩnh vực xây dựng là một trong những nhóm tranh chấp chiếm tỷ trọng lớn. Năm 2025, lĩnh vực này đứng thứ hai trong số các lĩnh vực tranh chấp được VIAC thụ lý. Đồng thời, các bên tranh chấp đến từ Trung Quốc trong nhiều năm luôn thuộc nhóm doanh nghiệp nước ngoài có số lượng vụ việc đáng kể tại VIAC.

Theo ông Dương, những con số này phản ánh mức độ gắn kết ngày càng sâu giữa hoạt động kinh doanh xuyên biên giới và nhu cầu sử dụng các cơ chế giải quyết tranh chấp chuyên nghiệp, linh hoạt và có khả năng đáp ứng các giao dịch quốc tế ngày càng phức tạp.

Trong bối cảnh quan hệ kinh tế, thương mại và đầu tư Việt Nam – Trung Quốc hiện nay đang tiếp tục phát triển sâu rộng, doanh nghiệp hai nước ngày càng gia tăng hiện diện và tham gia nhiều hơn vào các hoạt động đầu tư, thương mại, xây dựng và phát triển cơ sở hạ tầng tại thị trường của nhau. "Quá trình này không chỉ tạo ra những cơ hội kinh doanh mới, mà còn đặt ra yêu cầu ngày càng cao đối với việc hiểu biết hệ thống pháp luật, thực tiễn hợp đồng, phân bổ rủi ro cũng như lựa chọn cơ chế phòng ngừa và giải quyết tranh chấp phù hợp", Tổng Thư ký VIAC nhấn mạnh.

Tại buổi đối thoại, bà Vũ Thị Hằng, Phó Tổng Thư ký Ban Thư ký tố tụng thuộc VIAC chia sẻ về bối cảnh Trọng tài tại Việt Nam và quá trình thực tiễn hoạt động giải quyết các tranh chấp tại VIAC. Theo bà Hằng, hiện nay trong nước đã có nền tảng pháp lý để giải quyết các tranh chấp theo Luật Trọng tài thương mại 2010. Quy định pháp luật cho phép các bên có thể giải quyết bằng trọng tài, cùng cơ chế hỗ trợ và giám sát của Tòa án và các cải cách pháp lý khác trong lĩnh vực xây dựng.

Ngoài ra, hiện nay Quy tắc tố tụng Trọng tài VIAC (năm 2026) cũng có các quy định, cơ chế nhằm nâng cao hiệu quả quản lý vụ việc; xử lý tốt hơn các tranh chấp phức tạp và tăng cường tính minh bạch; đồng thời đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông qua nền tảng nộp đơn và quản lý vụ tranh chấp trực tuyến (VIAC eCase).

Chia sẻ về kinh nghiệm giải quyết các tranh chấp quốc tế, ông Nguyễn Nam Trung, Chủ tịch Hội Pháp luật Xây dựng Việt Nam (Bộ Xây dựng) cũng dẫn chứng một số vụ việc trong thực tiễn giải quyết tranh chấp xây dựng; những vấn đề thường gặp trong dự án xây dựng xuyên biên giới và các thách thức đối với phòng ngừa và quá trình giải quyết tranh chấp.

Ông Trung đề xuất 3 hướng phát triển chính: nâng cao năng lực đội ngũ chuyên gia giải quyết tranh chấp; tăng cường nhận thức và kỹ năng của các bên sử dụng và thúc đẩy hợp tác quốc tế về pháp luật xây dựng, hợp đồng và giải quyết tranh chấp. Từ đó, hỗ trợ tốt hơn cho cả phòng ngừa lẫn xử lý tranh chấp.

Nhiều ý kiến tại chương trình đối thoại cũng hiến kế, chia sẻ giải pháp và kinh nghiệm quốc tế nhằm hướng tới hoạt động giải quyết tranh chấp trong lĩnh vực xây dựng. Qua đó, tăng cường kết nối với các đối tác, chuyên gia và cộng đồng doanh nghiệp trong nước và quốc tế để hỗ trợ nhận diện rủi ro; nâng cao chất lượng quản trị hợp đồng và thúc đẩy phòng ngừa các tranh chấp ngay từ giai đoạn chuẩn bị và triển khai dự án.