Lạm dụng đồ uống “giải nhiệt”, “thanh lọc” mùa hè: Bác sĩ cảnh báo nhiều nguy cơ sức khỏe

Thời tiết nắng nóng khiến cơ thể dễ mất nước, mệt mỏi, háo khát. Đây cũng là thời điểm các loại nước uống được quảng cáo là “thanh nhiệt”, “mát gan”, “giải độc”, “lọc cơ thể” được nhiều người lựa chọn. Không ít gia đình nấu nước đỗ đen, rau má, râu ngô, mã đề, lá vối, nhân trần để uống hằng ngày, thậm chí thay hoàn toàn nước lọc.

Theo TS Lê Thị Hương Giang, Trưởng khoa Tiết chế dinh dưỡng, Bệnh viện 19-8, Bộ Công an, các loại nước thảo mộc quen thuộc như râu ngô, mã đề, đỗ đen, chè xanh, lá vối, rau má không phải là đồ uống độc hại. Vấn đề nằm ở việc nhiều người sử dụng với tâm lý “uống càng nhiều càng tốt”, coi đây là cách “thanh lọc” cơ thể trong mùa nóng.

Thực tế, một số loại nước thảo mộc có tính lợi tiểu nhẹ. Nếu uống liên tục với lượng lớn, người dùng có thể đi tiểu nhiều hơn, từ đó dễ mất nước âm thầm hoặc rối loạn cân bằng điện giải. Việc đi tiểu nhiều không đồng nghĩa với cơ thể đang được “thải độc” tốt hơn.

TTƯT.ThS.BS Nguyễn Thị Hằng, nguyên Phó Giám đốc Bệnh viện Tuệ Tĩnh, Học viện Y Dược học Cổ truyền Việt Nam cho biết, theo y học cổ truyền, nhiều loại cây cỏ có tính mát, giúp thanh nhiệt, lợi tiểu, thường được dùng để hỗ trợ giảm cảm giác nóng bức trong cơ thể. Tuy nhiên, các loại nước này chủ yếu có tác dụng giải nhiệt, lợi tiểu, không thể được hiểu là có khả năng “làm sạch gan” hay thay thế chức năng giải độc tự nhiên của cơ thể.

Bác sĩ lưu ý, việc lạm dụng nước thanh nhiệt có thể gây đầy hơi, khó tiêu, lạnh bụng, tiêu chảy, nhất là ở người có hệ tiêu hóa nhạy cảm, trẻ em, người cao tuổi hoặc người có thể trạng tỳ vị hư yếu. Một số trường hợp uống quá nhiều trong thời gian dài còn có nguy cơ làm giảm hấp thu vi chất, ảnh hưởng đến cân bằng canxi, kali và các chất điện giải khác.

Một sai lầm khác thường gặp là uống nước quá lạnh ngay sau khi đi nắng về hoặc uống nhiều nước lạnh khi bụng đói. Thói quen này có thể gây khó chịu đường tiêu hóa, đầy bụng, đau bụng, thậm chí làm cơ thể khó thích nghi sau khi vừa tiếp xúc với môi trường nhiệt độ cao.

Bên cạnh nước thảo mộc tự nấu, nhiều loại đồ uống bán sẵn như trà chanh, nước sâm đóng chai, nước thảo mộc đóng chai, trà sữa, nước trái cây pha đường cũng được dùng phổ biến trong mùa hè. Các loại đồ uống này có thể tạo cảm giác sảng khoái tức thời nhưng thường chứa nhiều đường. Nếu sử dụng thường xuyên, người dùng có thể tăng nguy cơ thừa năng lượng, tăng cân, rối loạn chuyển hóa, đồng thời nhanh khát hơn.

Các bác sĩ nhấn mạnh, trong điều kiện nắng nóng, nước lọc vẫn là nguồn bù nước cơ bản và phù hợp nhất với cơ thể. Người trưởng thành khỏe mạnh thường cần khoảng 1,5 - 2,5 lít nước mỗi ngày, tùy mức độ vận động, điều kiện thời tiết và môi trường làm việc. Người lao động ngoài trời, công nhân, shipper, nông dân hoặc người làm việc trong môi trường nóng bức có thể cần lượng nước cao hơn do mất nhiều mồ hôi.

Thay vì đợi khát mới uống, người dân nên uống nước rải đều trong ngày, từng ngụm nhỏ, không uống dồn dập một lúc. Trong trường hợp ra nhiều mồ hôi, tiêu chảy, nôn hoặc mất nước, có thể cần bổ sung dung dịch bù nước, điện giải theo hướng dẫn của nhân viên y tế; không tự ý pha quá đặc hoặc dùng tùy tiện.

Với các loại nước thảo mộc, chuyên gia dinh dưỡng khuyến cáo chỉ nên dùng ở mức vừa phải, như một loại đồ uống thay đổi khẩu vị, không uống thay nước lọc. Lượng sử dụng nên giới hạn, tránh dùng kéo dài liên tục với số lượng lớn. Người mắc bệnh thận, tim mạch, đái tháo đường, huyết áp, phụ nữ mang thai, trẻ nhỏ và người đang điều trị thuốc dài ngày nên hỏi ý kiến bác sĩ trước khi dùng thường xuyên các loại nước thanh nhiệt, nước lá cây hoặc nước trái cây đậm đặc.

Ngoài nguy cơ do lạm dụng, vấn đề an toàn thực phẩm cũng cần được lưu ý. Các loại lá, rễ, thân cây khô nếu bảo quản không tốt có thể ẩm mốc, nhiễm bụi bẩn hoặc tồn dư hóa chất. Đồ uống đường phố nếu chế biến, bảo quản không bảo đảm vệ sinh có thể gây rối loạn tiêu hóa, tiêu chảy, đặc biệt nguy hiểm với trẻ nhỏ, người già và người có bệnh nền trong mùa nóng.

Các bác sĩ khuyến cáo, khi chọn mua nguyên liệu cây cỏ để nấu nước, cần tránh loại bị ẩm mốc, để quá lâu hoặc không rõ nguồn gốc. Đồ uống sau khi nấu nên dùng trong ngày, bảo quản hợp vệ sinh, không để lâu ở nhiệt độ phòng. Người dân cũng không nên uống quá nhiều các loại nước có tính mát vào buổi tối để tránh ảnh hưởng giấc ngủ hoặc gây lạnh bụng.

Giải nhiệt mùa hè không nằm ở việc tìm một loại nước “thần kỳ” để uống thay nước lọc. Điều quan trọng là uống đủ nước, đúng cách, duy trì chế độ ăn hợp lý, hạn chế đồ uống nhiều đường, bảo đảm vệ sinh thực phẩm và lắng nghe các dấu hiệu bất thường của cơ thể.

Khi xuất hiện các biểu hiện như mệt lả, khát nhiều, tiểu ít, chóng mặt, rối loạn tiêu hóa kéo dài, tiêu chảy, nôn ói hoặc nghi ngờ mất nước, người dân cần đến cơ sở y tế để được tư vấn và xử trí kịp thời.