Làm rõ chi phí hợp lý tính vào giá điện

Áp dụng giá điện theo giờ: Cần bảo đảm đo đếm chính xác

Cho ý kiến về Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Điện lực, đại biểu Quốc hội Nguyễn Thị Việt Nga (Đoàn TP. Hải Phòng) cho hay, ngành điện cần cơ chế huy động đầu tư phát triển nguồn điện, lưới điện để bảo đảm cung cấp điện ổn định và an ninh năng lượng quốc gia. Nhưng cũng vì tính thiết yếu đó, mọi thay đổi trong cơ chế giá điện cần được xem xét hết sức thận trọng dưới góc độ quyền lợi của người sử dụng điện và quyền lợi của quốc gia.

Góp ý Điều 50 về giá điện và Điều 51 về giá dịch vụ điện, theo bà Nga, dự thảo quy định giá hợp đồng mua bán điện phải bảo đảm thu hồi chi phí đầu tư, tài chính, vận hành, nhiên liệu, các chi phí hợp lý, hợp lệ khác và mức lợi nhuận hợp lý. Đồng thời mở rộng cơ sở áp dụng các thành phần giá, dịch vụ và cơ chế khuyến khích phù hợp với từng loại hình nguồn điện, hệ thống lưu trữ điện. Định hướng này nhằm bảo đảm khả năng thu hồi vốn và lợi nhuận hợp lý cho nhà đầu tư, qua đó tạo điều kiện thu hút nguồn lực dài hạn cho ngành điện.

Tuy nhiên, bà Nga cho rằng, cần làm rõ chi phí nào được coi là hợp lý để thu hồi, rủi ro nào nhà đầu tư phải chịu và trường hợp nào chi phí được tính vào giá điện mà người dân, doanh nghiệp phải trả. Không thể đánh đồng mọi khoản chi thực tế của một dự án với chi phí hợp lý mà xã hội phải gánh chịu.

Bà Nga phân tích rằng, với những dự án đầu tư kém hiệu quả, chậm tiến độ hoặc không phát huy công suất như dự kiến, cần có nguyên tắc phân định trách nhiệm rõ ràng. Ngược lại, các chi phí thực sự cần thiết để bảo đảm cung cấp điện an toàn, ổn định phải được ghi nhận phù hợp, qua đó duy trì khả năng đầu tư của ngành điện. Do đó, đề nghị cơ quan soạn thảo tiếp tục rà soát nhằm thể hiện rõ trong Luật nguyên tắc kiểm soát chi phí, công khai và phân bổ rủi ro một cách hợp lý giữa các chủ thể. Các phương pháp tính giá, mức lợi nhuận và quy trình cụ thể giao Chính phủ quy định chi tiết.

Đặc biệt theo bà Nga, khi xây dựng nghị định, Chính phủ cần đặc biệt chú ý cơ chế kiểm tra, kiểm toán chi phí; loại trừ chi phí không hợp lý do quản trị hoặc đầu tư kém hiệu quả; và làm rõ cách xử lý khi chi phí phát sinh tác động đến giá bán lẻ điện.

Liên quan đến lộ trình áp dụng giá bán lẻ điện theo giờ cao điểm, thấp điểm và giờ bình thường đối với khách hàng sinh hoạt khi điều kiện kỹ thuật cho phép, đồng thời từng bước xóa bỏ bù chéo giá điện, bà Nga đánh giá các cơ chế này có thể khuyến khích sử dụng điện hiệu quả và phản ánh sát hơn chi phí cung cấp điện. Tuy nhiên, tác động tới các hộ gia đình sẽ không giống nhau.

“Có hộ có thể chủ động chuyển thời gian sử dụng điện, nhưng cũng có những hộ khó thực hiện do đặc thù công việc, sinh hoạt hoặc nhu cầu chăm sóc người bệnh”, bà Nga nói và đề nghị đánh giá tổng thể tác động của các cơ chế giá, thay vì xem xét riêng từng chính sách. Khi áp dụng giá điện theo giờ, cần bảo đảm hệ thống đo đếm chính xác, người sử dụng có thể kiểm tra số liệu và hóa đơn, được cung cấp đầy đủ thông tin trước khi thực hiện; đồng thời có phương án đối với những nhóm hộ dễ bị ảnh hưởng. Cùng với đó, lộ trình xóa bỏ bù chéo giá điện cần xác định rõ những nhóm chịu tác động tăng chi phí và có giải pháp an sinh phù hợp.

Quy định chặt chẽ tiêu chí xác định dự án cấp bách

Theo đại biểu Quốc hội Đặng Bích Ngọc (Đoàn Phú Thọ), mục tiêu đặt ra là bảo đảm đủ điện cho phát triển kinh tế - xã hội với giá điện hợp lý, tạo môi trường cạnh tranh, vận hành hệ thống điện an toàn và giảm phát thải. Tuy nhiên, các quy định về ưu đãi, huy động nguồn lực trong dự thảo còn chung chung, khó áp dụng. Vì vậy, cần quy định cụ thể đối tượng, hình thức hỗ trợ, điều kiện và cơ chế chuyển tiếp để chính sách có thể triển khai trên thực tế. Trường hợp chưa thể quy định cụ thể trong Luật, bà Ngọc đề nghị giao Chính phủ quy định chi tiết các chính sách, bảo đảm việc tổ chức thực hiện linh hoạt, kịp thời, phù hợp với yêu cầu phát triển trong từng thời kỳ.

Bà Ngọc cũng kiến nghị, đối với dự án điện lực cấp bách, dự thảo Luật cần quy định chặt chẽ tiêu chí xác định dự án cấp bách, điều kiện lựa chọn nhà đầu tư và trách nhiệm kiểm soát nhằm phòng ngừa nguy cơ thiếu điện hoặc quá tải lưới điện.

Trong khi đó, nhìn nhận dù cơ chế mua bán điện trực tiếp và thị trường điện cạnh tranh đã có bước tiến, song đại biểu Quốc hội Tô Ái Vang (Đoàn TP. Cần Thơ) cho hay, việc xác định giá điện và đàm phán hợp đồng mua bán điện vẫn là điểm nghẽn. Một số dự án nguồn điện lớn, như điện gió ngoài khơi, chậm triển khai do thiếu khung pháp lý về phân chia rủi ro, trong khi mô hình mua bán điện hiện nay còn phụ thuộc lớn vào Tập đoàn Điện lực Việt Nam.

Từ phân tích đó, bà Vang đề nghị giao Chính phủ ban hành cơ chế đặc thù, cho phép cam kết tỷ lệ sản lượng điện bao tiêu tối thiểu trong dài hạn và áp dụng cơ chế chuyển đổi giá nhiên liệu đầu vào trong hợp đồng mua bán điện.

Phát biểu giải trình tại phiên họp, Thứ trưởng Bộ Công thương Trương Thanh Hoài cho biết, hiện Bộ Công Thương đang xây dựng cơ chế điều chỉnh giá điện bình quân theo hướng giảm thiểu tối đa ảnh hưởng đến sinh hoạt của nhân dân, vừa bảo đảm bù đắp chi phí sản xuất kinh doanh thực tế, vừa bảo đảm cân bằng tài chính cho Tập đoàn Điện lực Việt Nam.

Do giá điện có tác động trực tiếp đến chỉ số giá tiêu dùng CPI và công tác điều hành kinh tế vĩ mô, nên mặc dù nguyên tắc là giá điện phải phản ánh đúng chi phí sản xuất kinh doanh thực tế, nhưng Nhà nước vẫn phải bảo đảm mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội, bảo vệ mức sống của người dân và sự phát triển bền vững của đất nước.