Làng điêu khắc gỗ trên 600 tuổi ‘khát’ lao động trẻ

Vắng bóng thợ trẻ

Ở tuổi 76, ông Đỗ Văn Bưởng – một trong số ít nghệ nhân còn gắn bó với nghề tạc tượng truyền thần tại làng Bảo Hà – vẫn ngày ngày cặm cụi bên những khúc gỗ. Hơn nửa thế kỷ theo nghề, ông không chỉ giữ được đôi tay khéo léo mà còn giữ trọn tình yêu với từng đường đục, nét chạm. Thế nhưng, điều khiến ông trăn trở nhất không phải là công việc vất vả, mà là sự thiếu vắng những người trẻ kế nghiệp.

Theo ông Bưởng, tạc tượng truyền thần là công việc đòi hỏi sự kiên trì, tỉ mỉ và năng khiếu thẩm mỹ cao. Khó nhất là thể hiện được “cái hồn” của bức tượng, đặc biệt là đôi mắt – chi tiết quyết định thần thái nhân vật. Tuy nhiên, để đạt đến trình độ đó, người học nghề phải trải qua quá trình rèn luyện lâu dài, trong khi thu nhập lại không cao và thiếu ổn định. Đây chính là rào cản lớn khiến nhiều người trẻ không mặn mà.

Tại làng nghề, xưởng gỗ của anh Nguyễn Văn Duy (45 tuổi) được xây dựng khang trang với nhiều phòng ốc, phục vụ thợ học nghề hoặc làm việc. Thế nhưng cả xưởng gỗ rộng vài trăm vuông chỉ có 3 người, cả thầy, cả thợ. “Gần 30 năm gắn bó với nghề, điều mà tôi lo lắng không phải là thiếu đơn hàng mà là thiếu hụt lao động trẻ tuổi. Có người theo tôi học nghề được 4 năm. Sau đó, vì nhiều lí do, các bạn ấy vẫn quyết định đổi nghề. Nếu không có lớp trẻ kế cận, chỉ 4 - 5 năm nữa là làng nghề còn toàn thợ U50” - anh Duy chia sẻ.

Thực tế cho thấy, phần lớn con em trong làng hiện nay lựa chọn làm việc tại các khu công nghiệp, doanh nghiệp hoặc theo đuổi các ngành nghề dịch vụ. Nghề điêu khắc gỗ vốn gắn với sự bền bỉ và thu nhập khiêm tốn dần trở nên kém hấp dẫn với lao động trẻ tuổi.

Nỗi lo nghề truyền thống bị mai một

Làng Bảo Hà có lịch sử hình thành hơn 600 năm. Làng nghề được duy trì qua bao thăng trầm từ khoảng cuối thế kỷ XIV và từng phát triển rực rỡ trong các giai đoạn lịch sử. Nhiều thế hệ nghệ nhân tài hoa đã trưởng thành, góp phần tạo dựng danh tiếng cho làng nghề. Nổi tiếng nhất là cụ Đào Trọng Đạm được Nhà nước phong tặng danh hiệu Nghệ nhân tạc tượng. Ngày nay, các sản phẩm gỗ tại làng Bảo Hà khá đa dạng về mặt chủng loại. Ngoài tượng Phật, tượng Thánh, tượng con rối, các hộ đã phát triển, mở rộng làm thêm các đồ thờ, đồ gia dụng... Từ những khúc gỗ tưởng chừng như vô tri nhưng qua đôi bàn tay khéo léo, tài hoa của người thợ Bảo Hà, những sản phẩm trở nên mang đậm hồn cốt văn hóa.

Nghề được lưu truyền chủ yếu theo hình thức “cha truyền, con nối”, kết hợp với phương thức “cầm tay, chỉ việc”. Tuy nhiên, chính phương thức truyền nghề truyền thống này lại đang bộc lộ những hạn chế trong bối cảnh hiện nay. Khi lớp trẻ không còn mặn mà, việc truyền dạy bị gián đoạn, dẫn đến nguy cơ thiếu hụt đội ngũ kế cận.

Ông Vũ Xuân Quang - Chủ tịch UBND xã Vĩnh Hải cho biết: Năm 2007, làng nghề Bảo Hà đã được UBND TP Hải Phòng công nhận là “Làng nghề điêu khắc gỗ, sơn mài Bảo Hà”. Khi đó, nghề điêu khắc gỗ tạo việc làm ổn định và thu nhập khá cho 81 hộ chuyên với 128 lao động và 110 hộ không chuyên với 116 lao động. Tuy nhiên, đến nay, toàn làng chỉ còn hơn 30 hộ với gần 100 lao động gắn bó với nghề. Để duy trì mối liên kết, năm 2025, Đảng uỷ xã Vĩnh Hải đã quyết định thành lập Chi bộ Hợp tác xã Thủ công mĩ nghệ và kêu gọi các thành viên làng nghề tham gia kết nối và xây dựng thương hiệu chung.

Anh Dương Đình Đoàn - Bí thư Chi bộ Hợp tác xã Thủ công mĩ nghệ, Trưởng ban Kết nối - Phát triển nghệ nhân và Làng nghề TP Hải Phòng cho biết, trong số hơn 100 lao động gắn bó với nghề điêu khắc gỗ của làng Bảo Hà hiện chỉ khoảng 15 người trẻ tuổi. Nhiều hộ gia đình đã nhận cả lao động ở địa phương khác về truyền nghề.

Trước thực trạng thiếu hụt lao động trẻ, Chủ tịch UBND xã Vĩnh Hải cho rằng cần có những giải pháp đồng bộ để bảo tồn và phát triển làng nghề Bảo Hà theo hướng bền vững. Ngoài việc đổi mới công tác đào tạo nghề, kết hợp giữa truyền thống và hiện đại, cần có cơ chế hỗ trợ về vốn để các hộ sản xuất mở rộng quy mô, đầu tư máy móc, cải tiến công nghệ. Khi thu nhập được cải thiện, nghề truyền thống sẽ có thêm sức cạnh tranh so với các ngành nghề khác. Quan trọng hơn, theo ông Quang, cần xây dựng được một mô hình tổ chức làng nghề hiệu quả để điều phối hoạt động, có sự liên kết giữa các hộ sản xuất, nghệ nhân và chính quyền địa phương. Đây sẽ là nền tảng để phát triển thương hiệu, mở rộng thị trường tiêu thụ và tạo động lực thu hút lao động trẻ quay trở lại với nghề.

Giữ gìn một làng nghề không chỉ là bảo tồn sinh kế, mà còn là gìn giữ một phần văn hóa của dân tộc. Với Bảo Hà, giải quyết bài toán lao động trẻ không chỉ là câu chuyện trước mắt, mà còn là thước đo cho tương lai của một nghề truyền thống đã tồn tại hơn 600 năm qua.