Lắng nghe những dòng sông Nam Bộ kể chuyện

Những dòng sông từ lâu đã góp phần định hình cảnh quan, sinh kế và đời sống văn hóa của người Việt. Ở Nam Bộ, hệ thống sông ngòi dày đặc tạo nên một không gian sống đặc trưng, nơi giao thông, sản xuất, tập quán sinh hoạt và ký ức cộng đồng đều gắn với những dòng chảy. Trưng bày “Chúng tôi, những dòng sông Nam Bộ” ra đời từ mạch nguồn ấy, đưa công chúng bước vào hành trình khám phá đời sống sông nước qua lăng kính văn hóa, lịch sử và môi trường.

Khai mạc ngày 17/6 và kéo dài đến hết ngày 17/10 tại Bảo tàng Lịch sử TPHCM, trưng bày lần này được chuyển thể từ trưng bày “Chúng tôi, những dòng sông” do Bảo tàng Confluences (Lyon, Pháp) tổ chức năm 2022. Phiên bản tại Việt Nam được phát triển từ những chất liệu riêng của vùng đất Nam Bộ, làm nổi bật đặc trưng của mạng lưới sông ngòi ở đồng bằng sông Cửu Long cũng như những biến đổi đang diễn ra tại các đô thị ven sông.

Gần 80 hiện vật, tác phẩm hội họa, hình ảnh và tư liệu được tuyển chọn từ sự hợp tác của bốn bảo tàng tại TPHCM gồm Bảo tàng Lịch sử TPHCM, Bảo tàng TPHCM, Bảo tàng Phụ nữ Nam Bộ và Bảo tàng Mỹ thuật TPHCM. Các hiện vật cùng kể câu chuyện về những dòng sông qua nhiều lớp thời gian, từ cội nguồn tự nhiên, đời sống cộng đồng, hoạt động giao thương đến những thách thức đặt ra trong hiện tại.

Điểm đáng chú ý của trưng bày nằm ở cách kết hợp giữa tri thức khoa học và tiếp cận giàu cảm xúc. Những dòng sông hiện lên như một phần của ký ức và đời sống con người, gắn với quá trình hình thành các vùng đất, các cộng đồng cư dân và những giá trị văn hóa được bồi đắp qua nhiều thế hệ. Từ đó, công chúng có dịp nhìn nhận sông ngòi như một thành tố của di sản văn hóa bên cạnh vai trò tự nhiên vốn có.

Trong bối cảnh đô thị hóa diễn ra nhanh chóng cùng những tác động ngày càng rõ nét của biến đổi khí hậu, câu chuyện về sông ngòi đang mang ý nghĩa thời sự. Nhiều dòng sông chịu áp lực từ ô nhiễm môi trường, sự thay đổi cảnh quan và những biến động của hệ sinh thái. Trưng bày hướng người xem từ quá khứ tới hiện tại và tương lai, đặt ra câu hỏi về cách con người có thể chung sống bền vững hơn với các dòng sông.

“Chúng tôi, những dòng sông Nam Bộ” là một hoạt động nổi bật trong khuôn khổ dự án “Sống cùng dòng sông” do Đại sứ quán Pháp tại Việt Nam và Viện Pháp tại Việt Nam khởi xướng. Dự án được triển khai theo 3 hợp phần gồm nghiên cứu khoa học, quy hoạch và phát triển đô thị, cùng văn hóa - giáo dục. Thông qua các hoạt động hợp tác giữa những tổ chức nghiên cứu, cơ sở giáo dục, chuyên gia và bảo tàng của Pháp và Việt Nam, dự án hướng tới việc thúc đẩy hiểu biết về sông ngòi và tìm kiếm những giải pháp phát triển bền vững cho các vùng lãnh thổ ven sông.

Từ những hiện vật, hình ảnh và tư liệu được giới thiệu, trưng bày mở ra một không gian đối thoại giữa con người và các dòng sông. Đó là cuộc đối thoại về ký ức, văn hóa, môi trường và tương lai. Khi những câu chuyện của sông ngòi được kể lại bằng nhiều ngôn ngữ khác nhau, từ hiện vật bảo tàng đến tác phẩm nghệ thuật và tư liệu khoa học, công chúng có thêm cơ hội để hiểu hơn giá trị của những dòng chảy đã góp phần tạo nên diện mạo và bản sắc của vùng đất Nam Bộ.