Lễ hội Cơm mới Đền Đông Cuông: Hương lúa mới gọi về miền di sản

Nơi thờ Mẫu Đệ nhị Thượng ngàn cùng các vị Anh hùng dân tộc thiểu số thời Trần này không chỉ lưu giữ những giá trị lịch sử, tín ngưỡng đặc sắc mà còn là nơi hội tụ, trao truyền những phong tục đẹp của cộng đồng người Tày Khao. Trong đó, Lễ hội Cơm mới là một nét văn hóa tiêu biểu, kết tinh lòng biết ơn trời đất, niềm vui mùa màng và khát vọng về cuộc sống no ấm, bình yên.

Từ hạt lúa mới đến tấm lòng tri ân trời đất

Gắn bó với đời sống nông nghiệp lúa nước qua nhiều thế hệ, Lễ hội Cơm mới Đền Đông Cuông mang ý nghĩa sâu sắc trong đời sống tinh thần của người dân địa phương. Đây là dịp cộng đồng nhìn lại một năm lao động, sản xuất, thành kính dâng lên Thánh Mẫu Thượng ngàn, chư vị thần linh và tổ tiên những sản vật tinh túy nhất do chính bàn tay mình vun trồng, chăm sóc.

Theo phong tục truyền thống, lễ hội được tổ chức vào ngày Mão đầu tiên của tháng Chín âm lịch. Không đơn thuần là một nghi lễ tín ngưỡng, đây còn là dịp để người dân gặp gỡ, giao lưu, chia sẻ kinh nghiệm sản xuất, đồng thời giáo dục thế hệ trẻ về cội nguồn, phong tục và trách nhiệm gìn giữ bản sắc văn hóa dân tộc.

Ông Lê Thành Hùng, Chủ tịch UBND xã Đông Cuông, chia sẻ: Lễ hội tổ chức vào ngày Mão đầu tiên của tháng 9 âm lịch mang ý nghĩa tổng kết một năm lao động, sản xuất, tạ ơn đất trời, thần linh, Thánh Mẫu Thượng ngàn và tổ tiên đã ban phước lành cho một năm mưa thuận gió hòa. Đồng thời là dịp để những người dân gặp gỡ, giao lưu, học hỏi kinh nghiệm trong sản xuất nông nghiệp và giáo dục con cháu duy trì, bảo tồn và phát huy nét đẹp văn hóa truyền thống của người Tày Khao.

Trải qua nhiều thế hệ, những nghi thức và phong tục của lễ hội vẫn được cộng đồng gìn giữ, tạo nên sợi dây gắn kết giữa quá khứ với hiện tại. Trong không gian linh thiêng của ngôi đền cổ, mỗi lễ vật dâng Mẫu không chỉ thể hiện lòng thành kính mà còn kể câu chuyện về cuộc sống lao động, về sự cần cù, khéo léo và tình yêu quê hương của người dân vùng đất bên sông Hồng.

Chính từ ý nghĩa ấy, việc chuẩn bị lễ vật đã trở thành công việc được các thôn bản đặc biệt coi trọng. Trước ngày hội, người dân tất bật lựa chọn những sản vật tươi ngon, tiêu biểu nhất của địa phương. Từng hạt gạo, bông lúa, chiếc bánh hay mớ rau, củ quả đều được nâng niu, sắp đặt cẩn thận, gửi gắm ước vọng về mùa màng tươi tốt, bản làng bình yên và cuộc sống ngày càng đủ đầy.

Một trong những nét độc đáo của Lễ hội Cơm mới Đền Đông Cuông là hoạt động chuẩn bị và rước sản vật nông nghiệp của các thôn. Mỗi địa phương mang đến những sản phẩm đặc trưng, tạo nên bức tranh phong phú về văn hóa ẩm thực, tập quán canh tác và đời sống của cộng đồng người Tày Khao như xôi ngũ sắc, bày dày, bánh tẻ, bánh nẳng, bánh chưng, mâm cốm nếp giã tay, cụm lúa…  

Góp thêm sắc màu cho lễ hội là những sản vật gần gũi với đời sống thường ngày của đồng bào tại các thôn Khe Ván, Quang Minh, An Bình, Khe Rồng, Đức An, Đập Dóm, An Khang và Đông An. Từ gừng, ớt, khoai sọ, khoai lang, sắn, ngô nếp, bí đến chuối, bưởi, mía và những đọt măng rừng tươi non, mỗi sản vật đều mang hương vị riêng của núi rừng, nương rẫy.

Sự đa dạng ấy không chỉ làm phong phú mâm lễ dâng Mẫu mà còn phản ánh điều kiện tự nhiên, phương thức sản xuất và khả năng chắt chiu, vun trồng của người dân địa phương. Tất cả cùng hội tụ trong một không gian văn hóa chung, nơi thành quả lao động được trân trọng và những giá trị truyền thống tiếp tục được trao truyền.

Nhiều hoạt động đặc sắc tại Lễ hội Cơm mới năm 2026

Phát huy giá trị văn hóa truyền thống gắn với tín ngưỡng dân gian, Lễ hội Cơm mới Đền Đông Cuông năm 2026 sẽ diễn ra trong hai ngày 19 và 20/10/2026, tức ngày 10 và 11 tháng 9 năm Bính Ngọ, tại khu vực Đền Đông Cuông, thôn Bến Đền, xã Đông Cuông, tỉnh Lào Cai.

Theo kế hoạch của UBND xã Đông Cuông, lễ hội được tổ chức nhằm đáp ứng nhu cầu sinh hoạt văn hóa, tinh thần của Nhân dân các dân tộc trong và ngoài tỉnh; đồng thời nâng cao ý thức cộng đồng trong bảo vệ di tích, gìn giữ bản sắc dân tộc, quảng bá hình ảnh quê hương và góp phần thúc đẩy phát triển du lịch, kinh tế - xã hội địa phương.

Mở đầu chuỗi hoạt động là nghi lễ dâng hương tại Đền Đông Cuông, diễn ra từ 14 giờ đến 15 giờ ngày 19/10. Đây là dịp để Nhân dân và du khách bày tỏ lòng thành kính, tri ân các bậc tiền nhân, đồng thời tiếp nối những thực hành tín ngưỡng đã gắn bó lâu đời với cộng đồng.

Tối cùng ngày, từ 20 giờ đến 21 giờ 30 phút, lễ khai mạc Lễ hội Cơm mới Đền Đông Cuông năm 2026 sẽ được tổ chức tại khu vực sân khấu chính, với chương trình nghệ thuật phục vụ đại biểu, Nhân dân và du khách.

Một trong những điểm nhấn của lễ hội là các nghi thức truyền thống, trong đó có nghi lễ mổ trâu đen và lễ cúng chính tiệc. Theo kế hoạch, nghi lễ mổ trâu được thực hiện trong đêm 19, rạng sáng 20/10, tại khu vực cây mít cổ thụ trước cửa Đền. Tiếp đó, từ 9 giờ đến 10 giờ 30 phút ngày 20/10, lễ cúng chính tiệc sẽ diễn ra tại khu Đền chính.

Đáng chú ý, nghi thức rước sản vật nông nghiệp của các thôn tiếp tục là hoạt động mang đậm bản sắc địa phương. Đoàn rước xuất phát từ khu vực nhà văn hóa thôn Bến Đền vào sáng 20/10, với trống, chiêng, cờ thần, bát bửu đi đầu, tiếp đến là các kiệu sản vật nông nghiệp cùng đại biểu và lực lượng tham gia.

Mỗi thôn chuẩn bị những sản vật đặc trưng, được sắp xếp trang trọng, đẹp mắt và phù hợp với bản sắc lễ hội. Người tham gia rước lễ mặc trang phục dân tộc phù hợp với đặc điểm văn hóa của từng thôn, góp phần tôn vinh sự đa dạng văn hóa của cộng đồng các dân tộc trên địa bàn.

Thông qua nghi thức này, những sản vật vốn gắn bó với cuộc sống thường nhật được đặt trong không gian văn hóa thiêng liêng, trở thành biểu tượng của lòng biết ơn, niềm tự hào về thành quả lao động và sự gắn kết cộng đồng.

Bên cạnh phần lễ, phần hội được tổ chức với nhiều hoạt động thể thao và trò chơi dân gian. Từ 8 giờ ngày 20/10, các hoạt động thi đấu dự kiến diễn ra tại khu vực bãi cát trước cửa Đền và khu vực tổ chức các hoạt động hội của di tích. Các môn thi đấu gồm kéo co, bịt mắt đánh chiêng, bịt mắt bắt vịt và bóng chuyền da nam, nữ, với sự tham gia của vận động viên đến từ các thôn, cơ quan, đơn vị trên địa bàn xã.

Những trò chơi gần gũi với đời sống cộng đồng không chỉ tạo không khí vui tươi, sôi nổi mà còn mở ra cơ hội giao lưu, tăng cường tinh thần đoàn kết giữa các thôn, các tổ chức và người dân. Sự kết hợp hài hòa giữa nghi lễ truyền thống với hoạt động văn hóa, thể thao góp phần làm phong phú đời sống tinh thần, tạo thêm trải nghiệm cho du khách khi về với Đông Cuông.

Theo ông Lê Thành Hùng, để lễ hội diễn ra trang trọng, an toàn và hiệu quả, UBND xã Đông Cuông đã xây dựng kế hoạch tổ chức cụ thể, phân công nhiệm vụ cho các cơ quan, đơn vị, các thôn và lực lượng liên quan. Công tác chuẩn bị tập trung vào tổ chức nghi lễ, trang trí khánh tiết, xây dựng chương trình nghệ thuật, bảo đảm cơ sở vật chất, an ninh trật tự, an toàn giao thông, vệ sinh môi trường và an toàn thực phẩm.

Hiện nay, địa phương đang đẩy mạnh tuyên truyền, chỉnh trang cảnh quan và hoàn thiện các điều kiện phục vụ lễ hội. Băng rôn, cờ hội, cờ Tổ quốc được bố trí tại khu vực trung tâm xã, các tuyến đường dẫn vào Đền và những địa điểm tổ chức hoạt động.