Linh hoạt chính sách nhà ở cho người có công
Nhà ở xã hội cho người có công với cách mạng là một trong những chính sách an sinh mang ý nghĩa chính trị - nhân văn sâu sắc. Trong bối cảnh Luật Nhà ở mới chính thức có hiệu lực, nhiều ý kiến cho rằng đã đến lúc cần nhìn thẳng vào những “điểm nghẽn” tồn tại nhiều năm qua, để chính sách thực sự đi vào cuộc sống.
Ông Trần Hồng Quảng - Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp của thương binh và người khuyết tật Việt Nam cho biết, thời gian qua, Chính phủ đã ban hành nhiều chính sách quan trọng để thúc đẩy phát triển thị trường bất động sản, đặc biệt là phân khúc nhà ở xã hội (NƠXH), nổi bật là việc triển khai Đề án đầu tư xây dựng ít nhất 1 triệu căn hộ NƠXH cho đối tượng thu nhập thấp và công nhân khu công nghiệp giai đoạn 2021-2030 và đã đạt được một số kết quả tích cực.
Tuy nhiên, thực tế triển khai cho thấy, số lượng dự án NƠXH dành riêng cho người có công còn khiêm tốn; thủ tục đầu tư kéo dài; nguồn vốn ưu đãi khó tiếp cận; nhiều địa phương lúng túng trong xác định mô hình phù hợp. Khoảng cách giữa chính sách và đời sống vì thế vẫn chưa được thu hẹp như kỳ vọng.
Theo ông Nguyễn Văn Quỳnh - Phó Chủ tịch thường trực Hiệp hội Doanh nghiệp của thương binh và người khuyết tật Việt Nam, chủ trương của Trung ương đã rất mở, doanh nghiệp (DN) cũng quyết tâm, nhưng thực tế khi xuống đến khâu thực thi cơ sở thì lại gặp khó khăn, khiến kết quả chưa đạt như kỳ vọng.
Đồng quan điểm, TS Phạm Gia Yên - nguyên Chánh Thanh tra Bộ Xây dựng cho rằng những vướng mắc lớn nhất hiện nay không nằm ở thiếu chủ trương, mà ở khâu tổ chức thực hiện. Chính sách dù đúng và nhân văn đến đâu, nếu thủ tục rườm rà, phân cấp không rõ ràng, trách nhiệm không gắn với người đứng đầu thì rất khó phát huy hiệu quả.
Bên cạnh rào cản trong phát triển nguồn cung, nhiều chuyên gia cho biết đối tượng thụ hưởng NƠXH là người có công hiện cũng gặp một số khó khăn trong tiếp cận tín dụng để hiện thực hóa giấc mơ an cư. Thực tế người có công đa số là thương binh, bệnh binh đều đã cao tuổi. Trong khi đó, về phía quy định của ngân hàng, để đảm bảo khả năng thu hồi nợ, các ngân hàng thường quy định tuổi tối đa của người vay tại thời điểm tất toán khoản vay là 70 hoặc 75 tuổi. Như vậy, thời hạn vay tối đa ngắn, chỉ được 5 - 10 năm, đồng nghĩa số tiền gốc, lãi phải trả ngân hàng hàng tháng rất cao, thường quá sức đối với đồng lương hưu và trợ cấp của người có công. Bên cạnh đó, theo quy định tại Nghị định số 77/2024/NĐ-CP, mức chuẩn trợ cấp ưu đãi người có công là 2.789.000 đồng. Một thương binh hạng nặng có thể nhận 5 - 7 triệu đồng/tháng. Đây là nguồn thu nhập ổn định nhất (được ngân sách đảm bảo). Tuy nhiên, nhiều ngân hàng thương mại khi thẩm định hồ sơ vay thường yêu cầu thu nhập phải đảm bảo hệ số an toàn khoảng 70%. Tức là sau khi trả nợ ngân hàng, người vay phải còn một khoản tiền tối thiểu để sinh sống.
Trong khi đó, với mức thu nhập 7 triệu đồng, trả nợ 4 - 5 triệu đồng, còn lại 2 triệu đồng thì không đủ chi phí sinh hoạt tối thiểu tại các đô thị lớn như Hà Nội, TPHCM. Do đó, hồ sơ vay thường bị từ chối hoặc yêu cầu giảm số tiền vay xuống mức rất thấp (không đủ mua nhà).
Xuất phát từ thực tế trên, theo các chuyên gia để thúc đẩy gia tăng số lượng dự án NƠXH dành cho người có công, các địa phương cần đưa chỉ tiêu phát triển NƠXH cho người có công vào kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội 5 năm và hàng năm.
Đồng thời, quyết liệt thu hồi đất của các dự án thương mại, dự án công nghiệp chậm triển khai để chuyển đổi sang làm NƠXH. Ưu tiên các vị trí đất sạch, gần các bệnh viện, trung tâm điều dưỡng người có công để xây dựng các khu chung cư chuyên biệt.
Bên cạnh đó, các cơ quan quản lý nhà nước có thể nghiên cứu áp dụng cơ chế “đặt hàng”. Theo đó, thay vì để thị trường tự điều tiết, Nhà nước cần đóng vai trò chủ đạo thông qua cơ chế đặt hàng, theo hướng Bộ Nội vụ rà soát số lượng người có công cần nhà tại từng địa phương, sau đó gửi Bộ Xây dựng giao chỉ tiêu cho địa phương, tiếp đó địa phương đặt hàng DN xây dựng với cơ chế bao tiêu sản phẩm đầu ra. Điều này giúp DN yên tâm về đầu ra, còn người có công chắc chắn có nhà.
Theo ông Quảng, nhà ở không chỉ là nơi cư trú mà còn là nền tảng để người có công ổn định cuộc sống, tiếp tục lao động, sản xuất và hòa nhập xã hội. Chính vì vậy, chính sách NƠXH hiện nay cần được thiết kế linh hoạt hơn, phù hợp với điều kiện thực tế của từng nhóm người có công. Bên cạnh việc xây dựng các khu NƠXH tập trung, Nhà nước cần có cơ chế hỗ trợ cải tạo, xây mới nhà ở trên chính đất ở hiện có, nhất là tại khu vực nông thôn và vùng ven đô – nơi nhiều gia đình người có công đang sinh sống.
