Lỗ hổng trách nhiệm

Salbutamol vốn là một hoạt chất dùng trong y tế để điều trị bệnh hen suyễn, thế nhưng người ta lại lạm dụng nó như một loại “thần dược” kích thích tăng trọng, tạo nạc siêu tốc và làm cho thịt lợn có màu đỏ đẹp đánh lừa thị giác. Người tiêu dùng khi ăn phải thịt lợn chứa chất này sẽ đối mặt với nguy cơ ngộ độc cấp tính: Nhịp tim nhanh, run cơ, tăng huyết áp, nguy hiểm hơn là gây ung thư và đột tử cho những người có tiền sử bệnh tim mạch.

Việc sử dụng Salbutamol trong chăn nuôi từ lâu đã bị pháp luật Việt Nam nghiêm cấm. Thế nhưng, một bộ phận người chăn nuôi và thương lái đã nhắm mắt làm ngơ trước sức khỏe của đồng bào, của người tiêu dùng lấy lợi nhuận. Đây không đơn thuần là vi phạm quy định kinh doanh, đây là hành vi đầu độc sức khỏe cộng đồng.

Để một lượng thịt lợn độc hại lớn có thể len lỏi vào các chợ, đó là kết quả của một chuỗi quản lý hệ thống bị đứt gãy và buông lỏng ở nhiều mắt xích. Salbutamol được nhập khẩu và quản lý chặt dưới dạng dược liệu y tế, vì sao lại có thể tuồn ra ngoài với số lượng lớn để phục vụ cho ngành chăn nuôi? Rõ ràng, khâu quản lý nguồn cung, cấp phép nhập khẩu và kiểm soát đường đi của hóa chất này đang có kẽ hở lớn. Sự thiếu giám sát chặt chẽ từ “gốc” đã tạo điều kiện cho chất cấm tràn lan trên thị trường tự do.

Mắt xích lỏng lẻo tiếp theo nằm ở khâu quản lý thị trường thức ăn chăn nuôi và thú y địa phương. Việc các hộ dùng thức ăn chăn nuôi có trộn chất cấm diễn ra trong thời gian dài nhưng không bị phát hiện cho thấy việc kiểm tra, giám sát bị buông lỏng.

Ngay cả khâu kiểm soát giết mổ và lưu thông hàng hóa cũng bộc lộ những lỗ hổng. Thịt lợn trước khi ra thị trường bắt buộc phải trải qua khâu kiểm duyệt tại các lò mổ, phải có dấu kiểm dịch của cơ quan thú y. Hơn 10 tấn thịt lợn nhiễm độc được đưa ra thị trường chứng tỏ quy trình kiểm dịch tại lò mổ đã không kiểm soát được. Khi dấu kiểm dịch được đóng một cách dễ dãi, vô trách nhiệm, chúng vô tình trở thành tấm bùa hộ mệnh hợp pháp cho thịt “bẩn” được đi ra thị trường.

Thời gian qua, dù pháp luật đã có quy định xử lý nghiêm hành vi sử dụng chất cấm trong chăn nuôi. Song, trên thực tế, số vụ việc bị truy cứu trách nhiệm hình sự vẫn còn quá ít so với số vụ vi phạm. Việc chủ yếu áp dụng hình phạt hành chính khiến không ít đối tượng vi phạm không hề biết sợ, bởi mức phạt tiền thường quá nhỏ so với khoản lợi nhuận thu được từ hành vi vi phạm pháp luật. Luật pháp chưa đủ tính răn đe, nghiêm khắc đã khiến tình trạng nhờn luật ngang nhiên tồn tại.

Muốn ngăn chặn triệt để cuộc khủng hoảng niềm tin của người tiêu dùng, không thể tiếp tục giải quyết “phần ngọn” bằng cách bắt được vụ nào hay vụ đó. Cần có một cuộc “cách mạng” đồng bộ từ “gốc” đến “ngọn” thông qua việc ngăn chặn mạnh mẽ các hành vi sai phạm. Cần truy cứu trách nhiệm hình sự tất cả các hành vi buôn bán, sử dụng chất cấm trong chăn nuôi, phải coi đây là tội ác.

Cùng với đó, việc quản lý tận gốc nguồn hóa chất phải được thực hiện bằng cách thắt chặt quy trình phân phối Salbutamol trong y tế, bất kỳ doanh nghiệp dược phẩm nào để thất thoát chất cấm ra thị trường chăn nuôi phải bị tước giấy phép hoạt động vĩnh viễn. Cần áp dụng cơ chế quy trách nhiệm trực tiếp cho lãnh đạo chi cục thú y, quản lý thị trường địa phương nếu để xảy ra sai phạm kéo dài trên địa bàn mình quản lý. Nếu có dấu hiệu tiếp tay, nhận hối lộ, phải đào thải và truy cứu trách nhiệm đến cùng.

Nhà nước cũng cần đẩy mạnh mô hình chăn nuôi theo tiêu chuẩn VietGAP, có mã QR truy xuất nguồn gốc từ trang trại đến bàn ăn, giúp người tiêu dùng có quyền lựa chọn và tẩy chay những cơ sở gian dối. Mỗi miếng thịt lợn nhiễm salbutamol được bán ra là một đe dọa đến sức khỏe cộng đồng và niềm tin xã hội. Người dân không thể mãi đóng vai “nhà tiêu dùng thông thái” để “tự bơi” giữa một thị trường thật giả lẫn lộn. Mà cần sự thể hiện trách nhiệm của các cơ quan quản lý nhà nước. Đừng để sự thờ ơ, lỏng lẻo ở những khâu nào đó trong bộ máy quản lý biến bữa cơm gia đình của người Việt thành một sự rủi ro đối với sức khỏe và tính mạng.