Luật Thương mại điện tử: Hoàn thiện khung pháp lý cho kinh tế số
Thương mại điện tử (TMĐT) tại Việt Nam đang phát triển nhanh với tốc độ tăng trưởng trung bình 20–30% mỗi năm, đóng góp khoảng 11% tổng doanh thu bán lẻ hàng hóa và dịch vụ tiêu dùng năm 2025. Không chỉ trở thành động lực quan trọng của kinh tế số, TMĐT còn làm thay đổi sâu sắc phương thức sản xuất, phân phối và tiêu dùng.
Trong suốt hơn một thập kỷ qua, hoạt động TMĐT chủ yếu được điều chỉnh bằng các nghị định, tiêu biểu là Nghị định 52/2013/NĐ-CP và Nghị định 85/2021/NĐ-CP. Thực tiễn cho thấy khuôn khổ pháp lý ở cấp nghị định chưa đủ hiệu lực để điều chỉnh toàn diện một lĩnh vực đa ngành, phức tạp và biến đổi nhanh như TMĐT. Nhiều bất cập nảy sinh, từ sự bùng nổ của các mô hình mới như livestream bán hàng, tiếp thị liên kết; khó khăn trong quản lý thuế, bảo vệ người tiêu dùng và dữ liệu cá nhân; cho đến việc kiểm soát hàng giả, hàng cấm, vi phạm sở hữu trí tuệ và thách thức của TMĐT xuyên biên giới.
Trên cơ sở đó, việc ban hành một đạo luật riêng về TMĐT trở thành yêu cầu cấp thiết. Ngày 10/12/2025, tại Kỳ họp thứ 10, Quốc hội khóa XV đã thông qua Luật Thương mại điện tử, có hiệu lực từ ngày 01/7/2026.
Luật gồm 7 chương, 41 điều, bao quát toàn diện các chủ thể, mô hình và hoạt động TMĐT, bảo đảm sự gắn kết giữa phát triển thị trường và quản lý nhà nước. Một trong những điểm mới nổi bật là việc lần đầu tiên phân loại rõ 4 loại hình nền tảng TMĐT: nền tảng kinh doanh trực tiếp, nền tảng trung gian, mạng xã hội có hoạt động TMĐT và nền tảng tích hợp. Cách tiếp cận này giúp xác định chính xác trách nhiệm pháp lý của từng chủ thể.
Luật cũng bổ sung khung pháp lý cho các hoạt động mới như livestream bán hàng và tiếp thị liên kết, yêu cầu xác thực danh tính điện tử, kiểm soát thông tin quảng bá và thiết lập cơ chế tiếp nhận, xử lý khiếu nại. Đối với TMĐT xuyên biên giới, các nền tảng nước ngoài sử dụng tiếng Việt, tên miền “.vn” hoặc đạt ngưỡng giao dịch nhất định tại Việt Nam phải thành lập pháp nhân hoặc chỉ định đại diện trong nước; trường hợp không hiện diện tại Việt Nam phải thực hiện ký quỹ nhằm bảo đảm quyền lợi người tiêu dùng và nghĩa vụ tài chính.
Một trọng tâm khác của Luật là tăng cường bảo vệ người tiêu dùng và minh bạch thông tin. Các nền tảng TMĐT phải công khai thông tin chủ sở hữu, chính sách bảo vệ dữ liệu cá nhân, quyền và nghĩa vụ của các bên, cũng như tiêu chí chính của thuật toán ưu tiên hiển thị. Người bán chỉ được hoạt động sau khi được xác thực danh tính điện tử.
Bên cạnh đó, Luật hoàn thiện khung pháp lý cho hệ sinh thái dịch vụ hỗ trợ TMĐT như thanh toán, logistics, trung gian thanh toán, chứng thực hợp đồng điện tử; đồng thời khuyến khích phát triển TMĐT xanh, bền vững và có chính sách hỗ trợ đặc thù cho hộ kinh doanh, cá nhân khởi nghiệp, người yếu thế và vùng khó khăn.Với định hướng kiến tạo, minh bạch và bình đẳng, Luật Thương mại điện tử được kỳ vọng sẽ tạo nền tảng pháp lý ổn định, thúc đẩy đổi mới sáng tạo, phát triển kinh tế tư nhân và đưa TMĐT trở thành trụ cột bền vững của kinh tế số Việt Nam.
