Meta, Google thua kiện: Quyết định “bước ngoặt” hay thách thức về quyền riêng tư?

Từ phán quyết “bước ngoặt”

Phán quyết đã khẳng định rằng Meta và YouTube (thuộc sở hữu của Google từ năm 2006) cố tình tạo ra các sản phẩm gây nghiện đã thổi bùng làn sóng kêu gọi thay đổi trên phạm vi toàn cầu. Ngay sau phán quyết, các tổ chức nhân quyền quốc tế và nhóm Tự do Công nghệ đã đồng loạt ra tuyên bố, đánh giá cao tinh thần trách nhiệm của bồi thẩm đoàn trong việc quy trách nhiệm cho các công ty mạng xã hội trước những tổn hại đối với trẻ em , đồng thời kêu gọi các tập đoàn công nghệ lớn điều chỉnh các tính năng thiết kế nhằm bảo đảm an toàn cho trẻ vị thành niên.

Trong thông báo đưa ra ngày 26/3 (theo giờ địa phương), Tổ chức Ân xá Quốc tế cho rằng quyết định này rất rõ ràng, các nền tảng này không an toàn ngay từ khâu thiết kế và cần ngay lập tức thay đổi.

Một ngày trước đó, ngày 26/3, bồi thẩm đoàn tại Los Angeles đã kết luận cả Meta và YouTube phải chịu trách nhiệm về việc cố ý tạo ra các nền tảng gây nghiện cho một người dùng trẻ tuổi và dẫn đến việc người dùng bị phụ thuộc. Phiên tòa kéo dài sáu tuần này là một trong số hơn 20 vụ kiện "điển hình" dự kiến sẽ được đưa ra xét xử trong vài năm tới. Bồi thẩm đoàn đã phán quyết bồi thường thiệt hại cho nguyên đơn trong vụ kiện này là 6 triệu USD, trong đó Meta phải chi trả 70% và YouTube chi trả phần còn lại.

“Thay vì sử dụng các biện pháp cứng nhắc như cấm thanh thiếu niên sử dụng mạng xã hội, các quốc gia cần yêu cầu một sự thay đổi về cách thức vận hành của các nền tảng này, bao gồm cả việc giải quyết các thiết kế gây nghiện của chúng”, bà Erika Guevara-Rosas, Giám đốc nghiên cứu cấp cao cho biết.

Tổ chức Theo dõi Nhân quyền mô tả quyết định hôm thứ Tư là "một phán quyết hiếm hoi” đối với các quyết định của các công ty công nghệ khi tạo ra những sản phẩm vốn đã phớt lờ lợi ích của trẻ em.

“Trẻ em và các bậc phụ huynh từ lâu đã biết rằng các nền tảng mạng xã hội được thiết kế theo cách khiến trẻ nhỏ gặp khó khăn trong việc điều tiết thói quen sử dụng, ngay cả khi các em đang phải chịu đựng những tổn hại nghiêm trọng”, bà Hye Jung Han, chuyên gia nghiên cứu cao cấp về trẻ em và công nghệ tại Tổ chức Theo dõi Nhân quyền, trong một email gửi tới tờ The Guardian.

Trung tâm Tài nguyên Kinh doanh và Nhân quyền, một tổ chức phi lợi nhuận toàn cầu, nhận định phán quyết hôm thứ Tư là một "bước ngoặt quan trọng đối với trách nhiệm giải trình của doanh nghiệp trong kỷ nguyên số".

Ông Michael Clements, Giám đốc điều hành của tổ chức này, nhấn mạnh rằng phán quyết đã “củng cố những lo ngại lâu nay về mô hình kinh doanh của ngành này, đồng thời làm nổi bật nhu cầu cấp thiết đối với các công ty trong việc thực hiện thẩm định nhân quyền một cách chặt chẽ nhằm nhận diện, ngăn chặn và giảm thiểu tổn hại – thay vì thiết kế chúng vì lợi nhuận”. Tuy nhiên, ông cũng nhấn mạnh các cơ quan quản lý cần có hành động để bảo vệ trẻ em và những người dùng dễ bị tổn thương khác, việc này không nên chỉ phó mặc cho các quyết định của tòa án.

Bà Sabhanaz Rashid Diya, Giám đốc điều hành của Tech Global Institute, một tổ chức về quyền kỹ thuật số, nhận định với tờ Rest of World rằng, phán quyết hôm thứ Tư đã tạo ra “một tiền lệ quan trọng xét trên phương diện trách nhiệm giải trình của nền tảng – và trong việc công nhận vai trò của các thuật toán đối với việc khuếch đại những tổn hại”.

Đến quan điểm trái chiều

Dù vậy, không phải tất cả các tổ chức về nhân quyền và tự do công nghệ đều có chung quan điểm.

Theo một bài viết gần đây, Fight for the Future - một tổ chức về quyền kỹ thuật số có trụ sở tại Mỹ chuyên vận động cho tự do internet toàn cầu - lại nhìn nhận phán quyết này với thái độ dè dặt hơn. Mặc dù tổ chức này ủng hộ các vụ kiện thành công nhằm giảm bớt quyền lực của các công ty công nghệ và buộc họ phải thay đổi chính sách, họ cũng bày tỏ lo ngại rằng quyết định của tòa án đang bị các nhà lập pháp lợi dụng để thúc đẩy các giải pháp lập pháp, điển hình như Đạo luật An toàn Trực tuyến cho Trẻ em (KOSA), quy định bắt buộc xác minh danh tính trực tuyến và các động thái nhằm bãi bỏ Điều khoản 230.

Fight for the Future cho rằng các biện pháp này làm dấy lên những lo ngại về quyền tự do ngôn luận khi buộc các nền tảng phải hạn chế một số loại thông tin nhất định hoặc cho phép chính phủ can thiệp vào việc quyết định nền tảng được phép hiển thị nội dung gì cho đối tượng người dùng nào. Ở phía ngược lại, những người ủng hộ các dự luật này lập luận rằng đây là những biện pháp cần thiết nhằm tăng cường sự an toàn cho người dùng trẻ tuổi trên mạng xã hội.

Bà Diya, người từng đánh giá phán quyết này là một bước ngoặt về trách nhiệm giải trình và cũng lưu ý rằng, quyết định này có thể kéo theo những thách thức đối với quyền tự do ngôn luận và quyền riêng tư. Chia sẻ với tờ Rest of World, bà nhận định: “Dù là một phán quyết mang tính lịch sử, điều này lại tạo ra một tiền lệ nguy hiểm khi tiềm ẩn nguy cơ xóa bỏ công nghệ mã hóa đầu cuối, loại bỏ hoàn toàn trẻ em khỏi mạng xã hội, hoặc yêu cầu cấp quyền 'truy cập cửa sau' vào dữ liệu người dùng dưới danh nghĩa bảo vệ an toàn cho trẻ em”.