Mở không gian sáng tạo nhiếp ảnh

Thách thức kèm cơ hội

Sự phát triển của công nghệ số đang mở rộng đáng kể không gian sáng tạo của nhiếp ảnh. Từ xử lý hậu kỳ, phục hồi ảnh cũ, nâng cao chất lượng hình ảnh đến những công cụ AI có khả năng tạo dựng hoặc biến đổi hình ảnh, người nghệ sĩ hôm nay có thêm nhiều phương tiện để thể nghiệm ngôn ngữ nghệ thuật.

ThS Hồ Sỹ Minh, Phó Chủ tịch Thường trực Hội Nghệ sĩ Nhiếp ảnh Việt Nam cho rằng, sự phát triển của công nghệ đã tạo cơ hội cho các nhiếp ảnh gia thoả mãn được nhiều yếu tố quan trọng để hoàn thành, sáng tạo nên những tác phẩm bằng những tư duy nghệ thuật sáng tạo, những góc nhìn mới lạ, những ý tưởng hay và ngày càng thể hiện sâu tính chuyên nghiệp. Công nghệ phát triển đã tạo cho nhiếp ảnh ngày càng phổ cập và đại chúng, đặc biệt là khi máy ảnh được tích hợp trên điện thoại và sự ra đời của mạng xã hội đã làm cho nhiếp ảnh trở thành món ăn văn hoá tinh thần hàng ngày thông tin trên mạng xã hội,góp phần đưa thông tin nhanh, nhạy kịp thời đáng tin cậy.

Tuy nhiên, cùng với cơ hội là những thách thức đi kèm. Khi một hình ảnh có thể được tạo ra chỉ bằng vài dòng mô tả, ranh giới giữa ảnh chụp và hình ảnh được tạo dựng ngày càng khó nhận biết. Những thay đổi về công nghệ cũng đặt ra yêu cầu để nhiếp ảnh không chỉ đổi mới phương thức sáng tác mà còn phải xác lập rõ hơn giá trị của tác phẩm trong đời sống đương đại. Khi công cụ ngày càng phổ biến, yếu tố quyết định không chỉ nằm ở khả năng sử dụng thiết bị hay phần mềm, mà còn ở tư duy, góc nhìn và trách nhiệm của người nghệ sĩ trước hiện thực.

Công nghệ không chỉ đặt ra câu chuyện về kỹ thuật sáng tác mà còn buộc nhiếp ảnh nhìn lại chính mình. Khi hình ảnh có thể được tạo ra nhanh chóng và với số lượng lớn, giá trị của người nghệ sĩ càng cần được nhìn nhận ở khả năng phát hiện, sáng tạo và lưu giữ những điều có ý nghĩa đối với đời sống.

Nguồn tài nguyên văn hóa lâu dài

Theo ông Lưu Quang Phổ, Phó Trưởng ban Lý luận phê bình Hội Nghệ sĩ Nhiếp ảnh Việt Nam, đã đến lúc nhiếp ảnh phải thoát khỏi nếp nghĩ cũ vốn chỉ quanh quẩn ở việc sáng tác, thi cử và nhận giải thưởng. Nhiếp ảnh Việt Nam cần chuyển hướng tư duy, bắt đầu từ việc nhìn nhận, đánh giá mỗi nghệ sĩ qua khả năng sáng tạo ra những giá trị mới cho nhiếp ảnh, thay vì chủ yếu dựa vào thành tích tại các cuộc thi. Điều này đòi hỏi nghệ sĩ phải ghi lại một pho sử bằng hình ảnh để trở thành tài nguyên văn hóa lâu dài.

Từ những làng nghề đang biến đổi, những vùng đất đang đô thị hóa, đời sống của các cộng đồng dân tộc, đến những câu chuyện về lao động, biển đảo, biên giới hay sự thay đổi của đời sống đô thị, nhiếp ảnh có thể trở thành một dạng tài nguyên văn hóa nếu được ghi nhận có chiều sâu và lưu trữ bài bản.

Ở góc độ này, chuyển đổi số mở ra một không gian phát triển mới. NSNA Trần Thị Thu Đông, Chủ tịch Hội Nghệ sĩ Nhiếp ảnh Việt Nam, cho biết hội đang gấp rút triển khai chiến lược số nhằm bảo tồn di sản nhiếp ảnh và mở ra hướng đi cho "kinh tế nhiếp ảnh", quyết tâm đưa nhiếp ảnh phát triển xứng tầm trong chiến lược phát triển công nghiệp văn hóa của đất nước.

Trong dòng chảy công nghệ, nhiếp ảnh có cơ hội đưa hình ảnh đất nước, con người và văn hóa Việt Nam đến với công chúng quốc tế bằng những phương thức mới. Tuy nhiên, đổi mới không có nghĩa là chạy theo mọi xu hướng công nghệ. Điều quan trọng là sử dụng công nghệ để làm giàu khả năng sáng tạo nhưng vẫn giữ được bản sắc. AI có thể hỗ trợ phục hồi một bức ảnh cũ, nhưng không thể thay thế hoàn toàn ý nghĩa của khoảnh khắc lịch sử mà bức ảnh ghi lại.

Khi hình ảnh có thể được tạo ra gần như vô hạn, sự chân thực là một trong những giá trị quan trọng nhất của nhiếp ảnh. Bởi công nghệ có thể tạo ra hình ảnh nhanh hơn, đẹp hơn và nhiều hơn, nhưng để một bức ảnh có sức sống lâu dài, phía sau khuôn hình vẫn cần một con người biết nhìn, biết lựa chọn và biết chịu trách nhiệm với những gì mình ghi lại.