Mở rộng diện bao phủ bảo hiểm xã hội bắt buộc với người làm việc không có quan hệ lao động, người làm việc trên nền tảng số

Đánh giá cụ thể mức đóng, căn cứ đóng, phần trách nhiệm của người lao động

Ngày 29/9, tiếp tục chương trình Hội nghị đại biểu Quốc hội hoạt động chuyên trách lần thứ Nhất, nhiệm kỳ khóa XVI, dưới sự chủ trì của Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn và sự điều hành của Phó Chủ tịch Thường trực Quốc hội Đỗ Văn Chiến, các đại biểu tập trung thảo luận về nhóm dự án luật thuộc lĩnh vực văn hóa, xã hội gồm các dự án luật: Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Thể dục, thể thao, Luật Du lịch, Luật Thư viện, Luật Điện ảnh, Luật Di sản văn hóa, Luật Quảng cáo, Luật Báo chí; Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác (sửa đổi); Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Bảo hiểm xã hội.

Liên quan đến Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Bảo hiểm xã hội, về đối tượng tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và Xã hội Lâm Văn Đoan cho biết, những người làm việc trên nền tảng số là nhóm đối tượng mới, lần đầu tiên được pháp luật điều chỉnh. Thực tế, nhóm lao động này đang dần trở nên phổ biến trên thị trường lao động. Trong khi đó, hệ thống pháp luật về lao động, việc làm, bảo hiểm xã hội, và nhiều quy định quy chuẩn lao động, an sinh xã hội chưa được điều chỉnh kịp thời đối với nhóm lao động này, dẫn đến khoảng trống pháp lý.

Theo ông Đoan, khi thị trường xuất hiện một hình thái lao động mới thì tất cả những quan hệ về thu, chi, đóng, hưởng, cơ chế tạo lập quỹ phải được nghiên cứu, đánh giá tác động, đồng thời hình thành các cơ chế pháp lý mới khác với các cơ chế pháp lý truyền thống. Vì vậy, cần có đánh giá tác động kỹ lưỡng nhóm đối tượng này, thực hiện theo đúng Điều 34 của Hiến pháp.

Theo đại biểu Quốc hội Thạch Phước Bình (Đoàn Vĩnh Long), việc dự thảo bổ sung người làm việc không có quan hệ lao động, người làm việc trên nền tảng số vào nhóm tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc là hướng đi phù hợp, bởi đây là nhóm lao động có thể có thu nhập thường xuyên nhưng chưa được đảm bảo đầy đủ về an sinh xã hội.

Đối với người làm việc trên nền tảng số, ông Bình đề nghị làm rõ trách nhiệm của nền tảng trong việc xác nhận thu nhập, cung cấp dữ liệu, đóng bảo hiểm và phối hợp thu, nộp trong trường hợp nền tảng trực tiếp kiểm soát việc phân công. Đồng thời, cần có cách xử lý phù hợp đối với người làm việc trên nhiều nền tảng, có thu nhập không đều, hoặc chỉ làm việc bán thời gian.

“Cần đánh giá cụ thể mức đóng, căn cứ đóng, phần trách nhiệm của người lao động và nền tảng cũng như chế độ được hưởng trước khi quy định nghĩa vụ bắt buộc”, ông Bình nói và đề nghị cần nghiên cứu cơ chế đóng linh hoạt và hỗ trợ phù hợp cho nhóm thu nhập thấp, tránh đóng trùng khi người lao động đã tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc theo quan hệ lao động khác.

An toàn không chỉ là bảo toàn vốn, phải hướng tới bảo toàn giá trị thực

Theo đại biểu Quốc hội Vũ Văn Tiến (Đoàn TP Hải Phòng), tính đến ngày 30/4/2026, số dư đầu tư của riêng Quỹ Bảo hiểm xã hội đã hơn 1,5 triệu tỷ đồng; trong đó hơn 82%, tương đương hơn 1,24 triệu tỷ đồng, đầu tư vào trái phiếu Chính phủ, và gần 18%, khoảng 272 nghìn tỷ đồng, gửi tại 4 ngân hàng thương mại.

Nhấn mạnh Việt Nam đã bước vào quá trình già hóa từ năm 2011 và dự kiến khoảng năm 2036 sẽ chuyển sang xã hội dân số già. Chính sách có thể điều chỉnh, nhưng nền kinh tế không thể trì hoãn tuổi già. Từ đó, ông Tiến đề nghị, cần mở rộng cách hiểu về an toàn của Quỹ. An toàn không chỉ là bảo toàn vốn, mà còn phải hướng tới bảo toàn giá trị thực, duy trì khả năng thanh toán dài hạn và tạo mức tăng trưởng bền vững cho Quỹ. Vì vậy, chiến lược đầu tư cần có các chỉ tiêu phản ánh lợi suất sau chi phí, lợi suất thực sau lạm phát, mức tăng trưởng giá trị tài sản từ hoạt động đầu tư và khả năng đáp ứng nghĩa vụ chi trả.

Bên cạnh đó, cần đổi mới cơ chế gửi tiền của Quỹ theo hướng cạnh tranh, minh bạch và linh hoạt về kỳ hạn. Thay vì tập trung tại 4 ngân hàng như hiện nay, nên mở rộng cho các tổ chức tín dụng đáp ứng đầy đủ tiêu chuẩn an toàn được tham gia, qua đó tăng cạnh tranh và bảo đảm công bằng trong tiếp cận nguồn vốn của Quỹ. Trên cơ sở đó, cần nghiên cứu cơ chế áp dụng đấu thầu tiền gửi theo từng kỳ hạn hoặc chào lãi suất cạnh tranh, phù hợp với nhu cầu thu - chi của từng quỹ thành phần.

“Sử dụng tốt hơn những công cụ đa dạng hóa mà pháp luật đã cho phép. Trái phiếu Chính phủ có thể vẫn là trụ cột vì đặc tính an toàn và Luật cũng đã cho phép đầu tư vào trái phiếu chính quyền địa phương, trái phiếu được Chính phủ bảo lãnh, trái phiếu và chứng chỉ tiền gửi của các ngân hàng đủ điều kiện. Câu hỏi vì vậy không chỉ là cần bổ sung thêm công cụ gì, mà còn là vì sao những công cụ đã được pháp luật mở ra vẫn chưa tạo được một cơ cấu danh mục đa dạng hơn”, ông Tiến nói, đồng thời cho rằng, cần chuyên nghiệp hóa quản trị đầu tư. Quỹ có quy mô trên một triệu tỷ đồng không thể được quản trị bằng cách làm cũ mà cần tăng cường năng lực chuyên sâu về quản trị tài sản - nợ, dự báo dòng tiền, lạm phát, lãi suất và kiểm soát rủi ro; đồng thời phải tách tương đối rõ người đề xuất đầu tư, người quyết định và người giám sát.

Đề xuất hạ thấp độ tuổi hiến mô tái sinh khi còn sống để điều trị cho người là thành viên gia đình

Cho ý kiến về dự án Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác (sửa đổi), quan tâm tới quy định người từ đủ 15 tuổi đến dưới 18 tuổi được hiến mô tái sinh khi còn sống để điều trị cho người là thành viên gia đình, đại biểu Quốc hội Trương Hồ Hải (Đoàn An Giang) kiến nghị, nên quy định rõ khái niệm “thành viên gia đình”, cụ thể là anh, chị, em ruột, nhằm hạn chế tối đa những người thực hiện quy trình này.

Về giới hạn độ tuổi, theo ông Hải cho rằng, có thể quy định độ tuổi thấp hơn, bởi khi điều trị các bệnh ác tính đòi hỏi độ tương thích rất cao về mặt lâm sàng, và tỷ lệ tương thích cao nhất luôn nằm ở các thành viên ruột thịt trong gia đình.

Đưa ra dẫn chứng, nếu một bệnh nhi 6 tuổi mắc bệnh ung thư máu ác tính, chỉ có một chị ruột 10 tuổi tương thích lâm sàng. Việc lấy tủy của người chị là con đường sống duy nhất của em bé, ông Hải cho rằng, quy định rào cản độ tuổi là 15 tuổi có thể sẽ tước đi cơ hội sống của bệnh nhi, ngay cả khi có nguồn hiến phù hợp. Kinh nghiệm quốc tế cho thấy nhiều quốc gia như Mỹ và các nước châu Âu vẫn cho phép trẻ em hiến mô, tế bào gốc cho anh chị em ruột, với điều kiện tuân thủ quy trình đánh giá y khoa, tâm lý độc lập và có sự đồng ý của người giám hộ.

Từ đó ông Hải kiến nghị, sửa đổi quy định tại khoản 5, Điều 9 theo hướng cho phép người dưới 15 tuổi được hiến mô tái sinh khi còn sống và thiết lập cơ chế bảo vệ đặc biệt, chỉ áp dụng cho anh chị em ruột, có sự đồng ý của cha mẹ ruột hoặc người giám hộ hợp pháp nếu cha mẹ không còn, và bổ sung quy trình đánh giá tâm lý y khoa độc lập nhằm bảo đảm lợi ích tối đa cho trẻ em.

Đại biểu Quốc hội Trần Thị Hoa Ry (Đoàn Cà Mau) đề nghị, Ban soạn thảo nghiên cứu, tăng cường cơ chế giám sát đối với hoạt động điều phối lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người. Pháp luật không chỉ quy định nhằm tạo điều kiện hiến, ghép mà còn phải đảm bảo quá trình phân bổ nguồn mô, bộ phận cơ thể người được thực hiện khách quan, minh bạch để có thể kiểm tra và truy xuất trách nhiệm.

Bà Ry kiến nghị, cần nghiên cứu bổ sung một điều riêng về kiểm tra, giám sát và trách nhiệm giải trình trong hoạt động điều phối lấy, ghép bộ phận cơ thể người. Trong đó toàn bộ quá trình đăng ký, tiếp nhận, lấy, bảo quản, vận chuyển, điều phối và ghép bộ phận cơ thể người phải được ghi nhận, kiểm tra, giám sát và có khả năng truy xuất được. Các quyết định về điều phối phải được lưu trữ trên hệ thống thông tin và thể hiện được căn cứ, tiêu chí quyết định, bảo đảm khi cần thiết có thể kiểm tra và đánh giá trách nhiệm của các tổ chức, cá nhân có liên quan.