Một Hà Nội khiến Gen Z tò mò

Người trẻ tìm Hà Nội bằng trải nghiệm

Với thế hệ Gen Z, việc tiếp cận văn hóa truyền thống không nhất thiết bắt đầu từ sách vở hay những không gian trưng bày tĩnh. Một buổi biểu diễn, một trải nghiệm thư pháp, một bộ trang phục truyền thống hay vài phút tương tác tại không gian di sản cũng có thể trở thành điểm khởi đầu cho hành trình khám phá.

Nguyễn Minh Anh, 21 tuổi, sinh viên tại Hà Nội, chia sẻ: “Tôi từng đến Hoàng thành vài lần nhưng chủ yếu để tham quan và chụp ảnh. Lần này, âm nhạc và các tiết mục biểu diễn khiến không gian quen thuộc bỗng trở nên sinh động. Tôi bắt đầu tò mò về những loại hình mình đã nghe tên nhưng chưa bao giờ xem trực tiếp”.

Tại không gian “Nét Hà thành”, Nguyễn Hồng Nhung, một bạn trẻ đến từ Đông Anh, bất ngờ khi được tiếp cận với mốt thời trang của người Hà Nội xưa. Nhung chia sẻ: “Em thích nhất phần trưng bày về áo dài và cách ăn mặc của người Hà Nội trước đây. Có những kiểu dáng nhìn vẫn rất đẹp, mặc hôm nay cũng không thấy cũ. Đi một vòng, em hiểu thêm rằng nét thanh lịch của Hà Nội không phải điều gì quá xa xôi, nó nằm trong cả cách ăn mặc và ứng xử hằng ngày”.

Festival Thăng Long - Hà Nội đã nối những trải nghiệm ấy thành một cách khám phá thành phố. Tại chương trình “Nét chữ an nhiên”, diễn ra từ ngày 15 đến 19/9, việc xin chữ được tổ chức như một màn trình diễn tương tác. Người tham gia phải nghĩ về điều mình mong muốn, trao đổi với nhà thư pháp và chờ một chữ riêng dành cho mình. Quá trình ấy đưa người trẻ đến gần hơn với truyền thống trọng chữ, trọng học từng làm nên đời sống tinh thần của Thăng Long.

Nhà thư pháp Trần Vũ Hiệp cho biết Facebook, TikTok và các sàn thương mại điện tử đang mở thêm nhiều con đường để thư pháp đến với công chúng trong nước, Việt kiều và đặc biệt là thế hệ lớn lên cùng môi trường số. Một nét chữ được viết tại Văn Miếu có thể tiếp tục xuất hiện trên trang cá nhân, trở thành chủ đề trao đổi về cách viết, ý nghĩa của chữ và văn hóa xin chữ.

Tối 18/9, chương trình “Âm nhạc và Di sản” tại Bảo tàng Hà Nội cũng thu hút sự quan tâm của nhiều khán giả trẻ. Sáu câu lạc bộ nghệ thuật truyền thống của Hà Nội đưa chèo, tuồng và ca trù ra khỏi khuôn khổ một đêm diễn thông thường. Khán giả được theo đoàn nghệ nhân diễu hành trong khuôn viên bảo tàng, xem các trích đoạn “Quan Âm Thị Kính”, “Tấm Cám”, “Ngọn lửa Hồng Sơn”, “Trưng Nữ Vương đề cờ”, “Ngô Quyền định đô”, đồng thời thử trang phục, tìm hiểu đạo cụ, nhạc cụ và kỹ thuật biểu diễn.

Từ những trải nghiệm ấy, di sản không còn chỉ được nhìn như những giá trị thuộc về quá khứ. Với người trẻ, di sản có thể hiện diện trong âm thanh, hình ảnh, thời trang, sân khấu, nghề thủ công và cả những nội dung được chia sẻ trên mạng xã hội.

Từ dư âm Festival đến những hành trình dài hơn

Một trong những giá trị đáng chú ý của Festival là tạo ra những cuộc gặp giữa người trẻ và di sản mà đôi khi họ không chủ động tìm kiếm từ trước. Người đến nghe nhạc có thể dừng lại trước một tiết mục truyền thống. Người đi cùng bạn bè để chụp ảnh có thể bị cuốn vào tiếng trống, câu hát. Một trải nghiệm ngắn có thể trở thành lý do để họ tìm hiểu thêm về một loại hình nghệ thuật hay một câu chuyện lịch sử.

Tính đa dạng của Festival cũng giúp người trẻ nhận ra di sản không tồn tại như những mảnh rời biệt lập. Chất liệu văn hóa Hà Nội gặp nghệ thuật Tây Bắc, Ê Đê và hát bội TP Hồ Chí Minh; những màn trình diễn trong nước hiện diện cùng âm nhạc Hàn Quốc, Nhật Bản, Ấn Độ. Những cuộc gặp ấy đặt văn hóa Thăng Long trong mối liên hệ rộng hơn, đồng thời khơi gợi nhu cầu khám phá bản sắc của từng vùng đất.

Đức Anh, 25 tuổi, chia sẻ: “Tôi không nghĩ mình thiếu quan tâm đến lịch sử, chỉ là chưa biết nên bắt đầu từ đâu. Khi xem một chương trình tại đúng không gian di tích, tôi cảm thấy câu chuyện gần hơn. Sau đó tôi mới muốn đọc thêm để hiểu những gì vừa xem”.

Cách tiếp cận qua trải nghiệm cũng làm thay đổi vị trí của người xem. Họ không chỉ tiếp nhận thông tin một chiều mà có thể đặt câu hỏi, ghi lại cảm nhận, tham gia hoạt động và chia sẻ cách nhìn của mình. Mỗi bức ảnh hay video được đăng tải sau đó lại tiếp tục đưa di sản đến với một nhóm công chúng khác.

Festival Thăng Long - Hà Nội lần thứ II đã khép lại sau 10 ngày diễn ra, nhưng câu hỏi quan trọng hơn nằm ở phần dư âm. Những điểm “chạm” mà Festival tạo ra có thể trở thành bước khởi đầu cho những hành trình dài hơn hay không, khi người trẻ tiếp tục tìm đến bảo tàng, nhà hát, di tích, làng nghề và những không gian văn hóa của Hà Nội?

Nếu sự quan tâm chỉ dừng lại ở một bức ảnh hay video, dư âm có thể nhanh chóng trôi qua giữa dòng nội dung mới. Ngược lại, nếu người xem biết tìm một suất hát bội ở đâu, tham gia trải nghiệm làm gốm thế nào hay nghe ca trù trong không gian nào, Festival sẽ mở được con đường từ sự kiện đến đời sống văn hóa thường ngày.

Gen Z đi tìm Hà Nội không nhất thiết bắt đầu bằng một hành trình lớn. Đôi khi, điểm khởi đầu chỉ là vài phút dừng lại trước một lớp diễn, một đoạn video hoặc một màn tương tác tại không gian di sản. Sau khoảnh khắc tò mò ấy, Hà Nội cần mở thêm những lối tiếp cận gần gũi để người trẻ có thể đi sâu hơn, hiểu hơn và dần hình thành mối gắn bó với di sản.

Festival đã khép lại, những sân khấu đã được tháo dỡ, nhưng sự tò mò mà nó khơi lên trong người trẻ có thể vẫn còn tiếp tục. Và đó có lẽ cũng là một cách để Hà Nội kể câu chuyện của mình với thế hệ mới: không chỉ bằng những gì đã có, mà bằng những trải nghiệm khiến người trẻ muốn tự mình tìm hiểu, khám phá và trở lại.